Úr myndbandsverkinu "Film" eftir Arnhout Mik.
Úr myndbandsverkinu "Film" eftir Arnhout Mik.
[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Opið alla daga frá 10-17. Sýningu lýkur 24. febrúar.
VANGAVELTUR um tjáningarmiðla hafa lengi fylgt myndlistarumræðunni og fullyrðingar um að einn miðillinn sé nú meira áberandi en aðrir eru tíðar. Miðlar segja þó ekkert til um gæði myndlistar og að einn miðill sé "inni" og aðrir "úti" er ýmist byggt á misskilningi eða þá hefur galleríum, listasöfnum og listtímaritum tekist að blása eitthvað upp sem þá dugar til skamms tíma. Raunin er sú að það eru hundruð þúsunda myndlistarmanna að vinna í öllum miðlum sem í boði eru og ganga út frá öllum mögulegum forsendum sem þroski þeirra gefur kost á. Samkeppni á milli tjáningarmiðla er því gamall vani sem ætti að heyra sögunni til. Hugleiðingar um eðli og eiginleika hvers miðils fyrir sig og hvernig sé verið að nýta hann er svo annað mál sem ávallt þarf að viðra til að auka við skilning okkar á honum.

Myndbandið telst til nýrri tjáningarmiðla, þótt það hafi verið áberandi í myndlist í um 30 ár. Tæknilegir möguleikar miðilsins hafa þróast þessi 30 ár, þó eru margir á þeirri skoðun að myndbandsformið sé rétt á byrjunarreit og að með tímanum og öðrum tækninýjungum komi það til með að opna enn aðrar gáttir fyrir sköpun myndlistar. Á Íslandi mundi ég segja að miðillinn hafi verið notaður mjög einfalt og takmarkað miðað við það sem sést hefur erlendis. Þótti mér það t.d. innspýting fyrir íslenskt listalíf þegar Nýlistasafnið sýndi hreint frábæra myndbanda-innstallasjón eftir Hollendinginn Arnhout Mik síðastliðið sumar.

Listir og auglýsingar

Arnhout Mik er nú mættur aftur til leiks ásamt góðum hópi manna og kvenna á myndbanda- eða DVD-sýningu sem nefnist "Hátt og skýrt" og er samstarfsverkefni myndlistarmanna, tónskálda og auglýsingastofa. Sýningin var haldin síðastliðinn janúar í Steedelijk Bureau Amsterdam í Hollandi og er nú til sýnis í Listasafni Reykjavíkur, Hafnarhúsi. Alls eru 9 fulltrúar hverrar greinar sem starfa þrír og þrír saman. Enginn íslenskur myndlistarmaður tekur þátt í sýningunni, en þar eð finna tvö íslensk tónskáld, þá Hauk Tómasson og Guðna Franszon. Sá fyrrnefndi samdi tónverk við myndbandsverk japönsku listakonunnar Yayoi Kusama. Verk Kusama eru jafnan optísk og glysgjörn. Dramatískt tónverk Hauks breytir að vissu leyti þeirri nálgun og gamansöm auglýsingaherferð Voss og Von Matt teygir það í enn aðra áttina og samspilið verður eitt af því betra á sýningunni. Hið sama má segja um samstarf Guðna Franszonar og Arnhout Mik. Myndbandið er til sýnis á stóru tjaldi í fjölnotasal safnsins og sýnir börn sem ýmist sýnast vera að leika sér eða eru í hlutverki útigangsfólks. Tónverkið er mínimalískt, spilað á kontrabassa og panpípur og virkar jafn órætt og sjálft myndbandið, mitt á milli hljóðrásar og umhverfishljóða. Auglýsingastofan Widen & Kennedy hefur einnig brugðist skemmtilega við en hún hefur ekki viljað túlka verkið á nokkurn hátt og sýna aftan á mannfólk sem klórar sér í hársverðinum líkt og það skilji ekki það sem fyrir það ber.

Ein íslensk auglýsingastofa er á meðal þátttakenda, Fastland/Ground, og vinnur hún með áhorfendur líkt og Widen & Kennedy gerir, en á annan hátt. Fastland/Ground er í samstarfi við myndlistarmanninn John M. Armleder og danshöfundinn Hans van Manen. Armleder gerði myndbandið með verk Van Manens í huga og sýnir það sjóðandi hveraleir. Framlag íslensku auglýsingastofunnar er prýðilegt og felst í myndskeiði af fólki að skoða listaverk og er tekið frá sjónarhorni listaverksins.

Aðrir þátttakendur og samstarfsaðilar eru Gillian Wearing, New og hljómsveitin Yello, Caroline Berkenbosch, Pipilotti Rist og SCOF, Toek Numan, Viktor & Rolf og Saatchi&Saatchi, Pierre Bismuth, Theo Loevendie og Srawberry Fog, Franska nýstirnið Pierre Huyghe er í samstarfi með auglýsingastofu Kessels/Kramer og hljómsveitinni Steamboat Switzerland og Kessels/Kramer er einnig í samstarfi með hollensku listakonunni Marlene Dumas og gamla YMO-popparanum Ryuchi Sakomoto.

Sýningin er kannski ekki eins umfangsmikil og menn kynnu að ætla þegar þeir sjá listann yfir þennan fjölda heimsþekktra listamanna. Alls eru fjórir skjáir í þremur salarkynnum safnsins þar sem myndirnar eru sýndar, ýmist tvær saman í einu eða sitt í hvoru lagi. Ekki er ég alveg sáttur við meðferðina á verki Guðna Franzsonar, Arnhout Mik og Widen & Kennedy í fjölnotasalnum. Ég hef skoðað sýninguna þrívegis og hefur uppsetningin í salnum tekið breytingum á milli daga vegna þess að hann er leigður út fyrir ýmiskonar uppátæki og virðist engin breyting vera gerð á þeim starfsháttum á meðan sýningin stendur yfir. Þykir mér listamönnunum vera sýnd mikil óvirðing þegar stólum, pöllum og borðum er stillt upp í sýningarrýminu á opnunartíma safnsins til að þjóna allt öðrum tilgangi en að falla að listaverkinu. Ekki síst þar sem Arnhout Mik er þekktur fyrir að leggja mikið upp úr samspili sýningarrýmis og mynda.

Að öðru leyti er vel staðið að sýningunni sem er sú fyrsta í röðinni af trílógíu sem Listasafn Reykjavíkur býður upp á næstu vikurnar. Sýningarnar standa stutt yfir eða í 1-2 vikur í senn. Eftir að "Hátt og skýrt" lýkur mun safnið vera með gjörningahátíð og að henni lokinni verður sýning á samstarfi hollenskra myndlistarmanna og tónlistarmanna undir heitinu "Flash". Það er því óhætt að segja að Listasafn Reykjavíkur sæki fram með þessari sýningarröð og af þessum fyrsta hluta að dæma má vænta góðs af hinum tveimur.

Dýrsleg dýrkun

Myndbandsgjörningar þar sem sýningarrými og myndband skapa eina heildarmynd eða innsetningu er listform sem hefur talsvert verið notað af íslenskum listamönnum. Má rekja slík viðhorf til þýska listamannsins Joseph Beuys á sjötta og sjöunda áratug síðustu aldar, en í erlendum söfnum er algengt að sjá innsetningu eftir Beuys í einum sal og þar fyrir utan eða í öðru herbergi er sýnt myndband af listamanninum þar sem hann skapar verkið inn í rýmið. Fyrir Beuys var athöfnin hluti af sjálfu listaverkinu.

Huginn Þór Arason heitir ungur myndlistarmaður sem útskrifaðist síðastliðið vor frá skúlptúrdeild Listaháskóla Íslands og sýnir um þessar mundir fyrstu einkasýningu sína eftir útskrift í Galleríi Sævars Karls. Sýninguna nefnir hann "Ég og við" og byggist á heimatilbúnum ritúal sem framinn var í sjálfu galleríinu, tekinn upp á myndband og varpað á vegginn. Hann er sýndur í hægagangi og er ekki bara heimildir um gjörning heldur sjálfstætt verk, eða myndbandsgjörningur. Alls taka fimm manns þátt í athöfninni eða gjörningnum. Fjórir þeirra eru í sér sniðnum búningum þar sem ekki sést í andlit þeirra, en Huginn sjálfur er sá eini sem þekkist á myndbandinu. Hinir fjórir tákna aðra persónuleika listamannsins eða önnur sjálf hans. Gjörningurinn hefst á því að þátttakendur ganga einn á eftir öðrum að afmörkuðum fleti á gólfinu þar sem leirdrulla liggur á fletinum miðjum. Þar hefja þeir hálf hallærislegan dans, einhverskonar töffaraútgáfa af Schlemmer-ballett, er leysist svo upp í fíflaskap sem verður heldur langdreginn þegar á líður og svolítið tilgerðarlegur. Þátttakendurnir hefja svo að hnoða skurðgoð úr leirnum, nudda það í hárum og enda í fagnaðarlátum líkt og knattspyrnumenn sem hafa skorað mark eða sigrað leik. Skurðgoðið, sem er ófrýnilegt og dýrslegt, stendur síðan eftir á gólfleti gallerísins og sérsaumaðir gallarnir hanga drullugir úr loftinu sem ummerki athafnarinnar.

Það er nokkuð ljóst að listaverk og nýlegar sýningar Gabríelu Friðriksdóttur hafa haft mikil áhrif á Hugin. Það sem þó helst skilur þar á milli er athöfnin. Skurðgoðagerð Hugins vísar til trúarlegra athafna. Samkvæmt Gamla testamentinu skapaði guð manninn úr leir, líkt og Huginn notar til að skapa skurðgoðið, sem í sjálfu sér gengur upp því líkami okkar er gerður úr jarðefnum, svo sem vatni, járni o.fl. Þar sem listamaðurinn fremur athöfnina með öðrum ímynduðum sjálfum sínum verður hún eins og sjálfsdýrkun og jafnvel dýrkun á því dýrslega eða "primitíva" sem í honum býr. Þetta þykir mér hugmyndalegur styrkur verksins þar sem efni og athöfn ná saman. Fíflaskapurinn dregur samt úr dýrslegum kraftinum eða áhrifunum sem mér finnst eins og að listamaðurinn hafi ekki hugsað til enda.

Jón B. K. Ransu