Þórir Baldursson hefur ekki bara upplifað tímana tvenna í dægurtónlistinni. Hann hefur upplifað - og spilað - allt - alveg frá gömlu dönsunum til þess sem er að gerast í dag. BERGÞÓRA JÓNSDÓTTIR ræddi við manninn sem samdi Leyndarmál og Brúðarskóna, manninn sem margir þekkja úr Savanna-tríói, aðrir af alþjóðlegum afrekum í diskótónlistinni og nú æ fleiri sem konung Hammondsins.
TÓNLISTARUPPELDIÐ verður að skrifast á hann pabba minn. Hann spilaði á harmónikku, og því var mikil músík í kringum mig alveg frá barnsaldri. Það komu menn heim frá Reykjavík sem voru með honum í hljómsveit. Ég man eftir því að Svavar Lárusson söngvari kom einhvern tíma heim á Garðaveginn í Keflavík og var með nýtt lag, sem pabbi átti að læra. Ég var aðeins byrjaður að læra á nikkuna hans pabba, en hún var ennþá allt of stór fyrir mig. Ég náði lagi á hana með því að vera á hnjánum á gólfinu. Það kom í ljós að ég kunni lagið sem Svavar ætlaði að fara að kenna pabba."

Það er Þórir Baldursson tónlistarmaður sem hefur orðið; - einu sinni sjö ára strákur með risavaxna harmónikku á hnjánum heima í Keflavík, og vildi vera með í músíkinni. Hann talar af mikilli hlýju um föður sinn, Baldur Júlíusson, sem sjálfur var hljómsveitagæi, og spilaði gömlu dansana með víðfrægum músíköntum eins og Karli Jónatanssyni, Svavari Lárussyni og fleirum. Hjá föður sínum lærði Þórir að spila.

"Þú getur rétt ímyndað þér hvað pabbi varð glaður, og eftir þetta var keypt handa mér harmónikka sem passaði á minn skrokk, og hana átti ég til tíu ára aldurs. Þetta var mitt fyrsta hljóðfæri fyrir utan nokkrar munnhörpur. Ég var mjög fljótur að læra lög og hef alltaf nálgast músíkina þannig að hlusta fyrst og herma svo eftir. Það hljómar allt í höfðinu á mér sem ég ætla að spila; - ég heyri það sekúndubroti áður."

Varstu þá aldrei bundinn á klafa nótna?

"Nei. Ég les hljóma og línur, en hef aldrei náð því almennilega að lesa og spila, þegar allar raddir eru skrifaðar út. Ekki hvort tveggja í einu. Ég les þó hvað sem er á nótum, - annars gæti ég hvorki útsett né skrifað. Ég nálgast bara tónlistina með þessum hætti, verð að heyra hana innra með mér fyrst."

Þetta er gáfa sem margir tónlistarmenn hljóta að öfunda þig af.

"Ég veit það nú ekki. Annars finnst mér það sérkennilegt að útlærðir píanistar sem búnir eru að ljúka áttunda stigi í píanóleik, skuli ekki geta spilað afmælissönginn öðru vísi en eftir nótum. Þá er eitthvað að kennslunni, það er auðvitað ekki við fólkið sjálft að sakast. Það þyrfti að vera partur af kennslunni að hlusta meira og pæla meira í teoríunni um leið. Það myndi ekki skaða. Ef þú hljómgreinir yndislega fallegt verk eins og Tunglskinssónötu Beethovens um leið og þú spilar, þá ertu miklu fljótari að læra verkið, og um leið skilurðu hvað Beethoven var að fara. Annars eru þetta bara einhverjar nótur í cís-moll og fullt af krossum út um allt."

En fékkst þú tækifæri til að fara í tónlistarskóla?

"Já, ég gerði það nú. Ég fór í fyrsta píanótímann til Vigdísar bæjarstjórafrúar í Keflavík, móður Gísla Alfreðssonar. En ég var latur. Ég var farinn að spila eftir eyranu og nóturnar heilluðu ekki hug minn. Ég gat spilað miklu meira en það sem ég var að stauta af nótnablaðinu, og hafði ekki nógu mikinn aga til að þjálfa mig í nótnalestrinum."

Lærði á franskt horn í lúðrasveit

Varstu þá að fá nógu ögrandi verkefni?

"Já, það held ég, ég var bara latur, og sé eftir því núna. Ég sinnti þessu ekkert. Ég fór líka í tíma til annars manns sem er góður vinur í dag, Guðmundar Norðdahl, en hann stofnaði tónlistarskóla í Keflavík. Guðmundur hefur verið hvalreki á fjörum allra þeirra sem hafa fengið hann í sitt byggðarlag, því hann stofnar alltaf einhverja tónlistarstofnun - skóla, kór, eða annað. En ég fór í lúðrasveit í Tónlistarskólanum hjá Guðmundi, svona ellefu, tólf ára, og lærði að spila á franskt horn, og þar þjálfaðist nótnalesturinn eitthvað. Að lokum fór ég svo í kennaradeildina í Tónlistarskólanum í Reykjavík nítján ára gamall. Ég hætti í menntaskóla og að ráðum föður míns kláraði ég tveggja ára nám í kennaradeildinni. Þar með er tónlistarnám mitt upp talið. Hins vegar eru öll þessi ár, sem ég hef starfað við tónsmíðar, útsetningar, spilamennsku og upptökur minn skóli, og þar hef ég lært með sömu gömlu aðferðinni - að hlusta og herma eftir."

En varstu þá ekki farinn að spila?

"Jú, elskan mín, ég byrjaði minn atvinnuferil fjórtán ára í Krossinum í Keflavík."

Hvað var Krossinn?

"Krossinn var gamall herspítali; - tveir stórir braggar. Á framhliðinni var stór rauður kross - rauði krossinn, og húsið var aldrei kallað annað en Krossinn eftir að Njarðvíkurhreppur yfirtók það og notaði sem samkomuhús. Þetta var aðalstaðurinn á þessum árum. Það var mikil uppsveifla í Keflavík í kringum sjávarútveginn, og það var spilað um hverja einustu helgi bæði í Krossinum og uppi á Velli. Reyndar var ég farinn að spila með pabba fyrir þetta; - alveg frá því ég var tíu ára. Ef einhver píanóleikarinn úr Reykjavík komst ekki, þá hljóp ég í skarðið. Það er gaman að segja frá því að píanóleikari í einni af þessum hljómsveitum var Jón Óskar skáld. Ég gleymi því aldrei þegar hann forfallaðist einhverra hluta vegna á miðju balli þannig að ég hljóp í skarðið. En þegar átti að fara að borga launin, vildi pabbi að ég fengi bara helminginn, en það tók skáldið ekki í mál; - ég fékk öll launin."

Tólf ára ökukappi skilaði pabba heilum heim

Pabbi þinn hefur þá verið á kafi í hljómsveitabransanum.

"Hann var ekki með hljómsveitina, en hann var í henni. Hans hlutverk var líka að sækja hljómsveitarfélaga sína til Reykjavíkur, og keyra þá til baka eftir dansleik. Þá var hann nú oft orðinn þreyttur á leiðinni til baka, svo hann tók mig oft með í Reykjavíkurtúrinn til að keyra til baka. Þannig var ég farinn að æfa aksturinn tólf ára gamall á voða fínum Fordara með átta sílindra vél, - mikið sport fyrir tólf ára strák."

Var enginn að fetta fingur út í þetta?

"Nei, nei. Það var engin umferð á nóttunni, og engar athugasemdir gerðar við þetta. Pabbi var líka ökukennari, þannig að það var kannski látið kyrrt liggja þess vegna."

Hvers konar músík voruð þið að spila?

"Þetta voru gömlu dansarnir. Það góða við þá er hvað formið er hefðbundið. Þeir eru í þrískiptu formi; þrír kaflar, og fara ekkert út um víðan völl. Það þjálfaði eyra mitt óskaplega mikið að elta hljómaganginn. Þetta voru polkar og rælar, valsar og tangóar. Þetta var þegar ég var yngri. Þegar ég fór svo að spila í Krossinum vorum við að spila tjútt, standarda og Presley-lög, Bill Haley og því um líkt."

Voru Keflavíkurpoppararnir frægu farnir að láta til sín taka þarna?

"Ja, það var ekkert löngu seinna. Árið eftir að ég byrjaði að spila í Krossinum voru Hljómar að byrja. Það var um 1959, og ég var þá fimmtán ára en Rúnar [Júlíusson] og Gunni [Gunnar Þórðarson] fjórtán."

Þótti þér þá ekki nýja tónlistin spennandi?

"Hljómar voru á þessum tíma að spila Shadows-lögin, og Bítlarnir komu ekki fyrr en 1961-2. Ég kveikti ekkert strax á þeim, fannst þeir frekar falskir og það fór í taugarnar á mér. Ég sá ekki lögin í gegnum sönginn, því hann truflaði mig. 1962 var ég svo að byrja í Savanna-tríóinu, og það var ekki fyrr en seinna að ég sættist við Bítlana. Annað var ekki hægt."

Þú varst þá kornungur, þegar þú varst búinn að fara í gegnum ótal stíltegundir í tónlistinni: gömlu dansana, gamla rokkið, bítlamúsík og svo þjóðlagatónlistina með Savanna-tríóinu.

"Já, já. Og svo hlustaði ég mikið á plöturnar hans pabba. Hann átti Errol Garner, Benny Goodman og eitt og annað sem ég lá yfir."

Það hefur einmitt verið sagt að þú hafir svolítið af Errol Garner í þér þegar þú ert að spila.

"Ja, það er ekkert ólíklegt, og mér finnst það hreint ekki leiðinlegt."

Svo kemur Savanna-tríóið sem er eitthvað allt annað.

"Ég villtist inn í það vegna þess að sessunautur minn í menntaskóla var Björn G. Björnsson leikmyndahönnuður og múlti-talent. Bjössi hafði verið í sönghópi með Verslunarskólanemum. Þar var Troels Bendtsen, og þar voru Kjartan Norðfjörð, Guðjón Margeirsson og fleiri menntaskólanemar, félagar Bjössa. Hann spilaði á trommur í hljómsveit sem hét þá Diskó, og spilaði meðal annars í Silfurtunglinu.

Vildu vera eins og Kingston-tríó í mynd

Þessir strákar settu saman hóp til að spila á Verslunarskólaskemmtun. Troels átti lögin á plötu, Kingston-tríóið og fleira, sem hann lá yfir. Þá var nýja þjóðlagastefnan einmitt að koma fram í Bandaríkjunum. En hópurinn var síðar trimmaður niður. Björn skólabróðir minn vissi að ég var músíkant. Ég var þá farinn að spila aðeins með honum í Diskó fyrir Kalla Möller. Þannig atvikaðist þetta. Ég kunni samt ekkert á gítar, sem ég átti að spila á, en tók mig til og lærði fleiri grip. En við vorum harðir í því að fylgja fyrirmyndinni, Kingston-tríóinu. Þar var einn með alvörugítar, stóran og mikinn rytmagítar, en annar með tenórgítar sem var bara með fjóra strengi. Við tókum gamlan gítar, rústuðum hálsinn á honum og mjókkuðum, þannig að eftir voru fjórir strengir. Við vildum vera eins í mynd líka. Þennan fjögurra strengja gítar lærði ég að spila á, en það var engin sérstök kúnst."

Varstu ekki farinn að semja tónlist á þessum tíma?

"Í öllum hljómsveitum sem ég hef verið í, alveg frá upphafi, hef ég alltaf tekið það hlutverk að útsetja eða stjórna tónlistinni á einhvern hátt."

Hvernig stóð á því? Var það af löngun, eða voru það aðrir í hljómsveitunum sem sáu þann talent í þér?

"Ég veit það ekki. Vatnið rennur alltaf auðveldustu leið. Ég var fljótur að sjá hvað átti að gera og hvað átti að spila og kom með uppástungur sem oftar en ekki reyndust réttar. Ég fór að skrifa niður hljómagang, endurtekningarmerki, og önnur umferðarmerki sem tilheyra nótum, og smám saman þróaðist þetta og þegar ég var kominn í kennaradeildina í Tónó var ég farinn að skrifa út raddirnar fyrir Savanna-tríóið. Það nám var mér kærkomið og gott að geta nýtt tónfræðikunnáttuna með Savanna-tríóinu. Við spiluðum nú því miður ekki lengi saman - ætli það hafi ekki verið um fimm ár."

Fann ekki þörf fyrir að semja

En þar fór fólk að heyra lög sem þú hafðir sjálfur samið.

"Já, en ég fann ekki hjá mér þörf fyrir að semja. Að leita að lögum getur verið svolítill höfuðverkur. Oft á tíðum var maður að leita að efni, og var kannski að fletta í textum eða ljóðabókum. Þá datt maður kannski niður á góðan texta eða ljóð, en kunni ekki lagið, og hvað gerir maður þá? Maður býr til lag. Þannig varð þetta til. Seinna meir atvikaðist þetta þannig að það varð að hálfgerðri atvinnu að semja, en kannski fyrst og fremst að útsetja. Það er aldrei á vísan að róa fyrir lagahöfund. Maður getur ekki beinlínis haft það að atvinnu, því maður veit aldrei hver útkoman verður."

Þarna varstu líka að vinna með íslensk þjóðlög, hvernig reynsla var það?

"Það var góð reynsla. Maður var náttúrulega að rembast við að koma þeim í fjörugra form. Savanna-tríóið var mest í því að koma fram á skemmtunum, og það að nota íslensk þjóðlög til að skemmta fólki getur verið erfitt. Fólk var ekkert mikið að setja sig í listrænar stellingar á þorrablótum og árshátíðum og við vildum reyna að láta þjóðlögin passa inn í þannig stemmningu. Við reyndum þó alltaf að vera lögunum trúir og hafa tilfinningarnar á réttum stað. Það eru til margar góðar íslenskar ballöður og þulur. Ég samdi til dæmis lag við Gilsbakkaþulu, af því að ég kunni ekkert lag við hana. Þulurnar voru mjög skemmtilegar og urðu mjög vinsælar. Sögurnar oft mjög skemmtilegar."

Svo varstu skyndilega stokkinn úr þjóðlögunum og út í heim, í enn aðra tegund af tónlist. Þar áttirðu eftir að slá í gegn í diskóinu. Hvernig í ósköpunum gerðist það?

"Á þessum árum eygði maður afskaplega litla möguleika hér sem tónlistarmaður. Maður var kominn í ákveðið far og gat spólað þar smá tíma, en svo gerðist ekkert meira, alla vega ekki í þessari tónlist. Hugurinn leitaði út. Það kom upp tækifæri sem ég greip. Þannig var að Hótel Loftleiðir og veitingastaður í Helsinki í Finnlandi ákváðu að skiptast á listamönnum í einn mánuð. Hljómsveit Karls Lilliendahl varð fyrir valinu. Hjördís Geirsdóttir var söngkona í hljómsveitinni, og þar voru líka Árni Scheving, Sveinn Óli Jónsson; - Óli danski eins og hann var alltaf kallaður, Jón Möller og auðvitað Karl heitinn Lilliendahl. Við María systir mín vorum valin til að fara með sem skemmtiatriði í pásum hljómsveitarinnar; - María söng og ég átti að spila með á orgel. Þetta var mikil ævintýraferð.

Með Donnu Summer, Twiggy, Elton John og Rolling Stones

Ég ílentist í Helsinki í tvo mánuði til viðbótar, var kominn út fyrir landsteinana og farinn að leita mér að vinnu. Hana fékk ég í Svíþjóð, þar sem ég spilaði í þrjú ár, ýmist einn eða með hljómsveitum. Síðasta hljómsveitin sem ég spilaði með þar var þýsk. Með henni þvældist ég niður til Sviss, og þar opnaðist tækifæri til að spila inn á plötu í München með annarri hljómsveit, og allt í einu var ég kominn inn í hringiðu músíkbransans sem var þá í München. Þetta var sumarið 1972. Svo spyrst það út að þangað sé kominn píanóleikari sem geti spilað svolítið eins og Elton John, og það færði mér nokkur verkefni, svo nokkrar útsetningar. Þannig vatt þetta upp á sig og endaði með því að ég var þarna í átta ár."

Og þarna varstu að vinna með mjög frægu fólki.

"Já, það er óhætt að segja það. Þetta vatt þannig upp á sig, að síðustu árin í München var ég kominn með annan fótinn til Ameríku, einmitt til að vinna með þessu fræga fólki. Þegar ég var í München var Donna Summer að syngja bakraddir í stúdíóum, og þá þekkti mig enginn. Það var ekki fyrr en hún varð fræg, og nafnið mitt á plötunum hennar að síminn fór að hringja. Ég vann líka með Grace Jones, Melbu Moore og seinna Twiggy. Hún bjó þá í Hollywood rétt hjá stúdíói sem ég vann við, og upptökumaðurinn hafði fengið það verkefni að pródúsera plötu fyrir Twiggy. Þessi upptökumaður, Jörgen Koppers, þýskur, hafði verið upptökumaður á öllum plötum Donnu Summer, bað mig að sjá um músíkina. Við tókum upp öll lögin, en því miður kom platan aldrei út. Ég nefni Elton John síðastan því ég var og er enn svo svekktur yfir tónlistinni sem mér var ætlað að útsetja fyrir þá plötu. Þarna kom þessi yndislegi söngvari og æðislegi lagahöfundur og gerði ekkert sjálfur á plötunni, annað en að syngja lög eftir einhverja þýska stráka sem höfðu bara ekki talent. Ég hef aldrei skilið þetta. En aðdragandinn að því að ég komst í þetta djobb fyrir Elton John er sá að annar af pródúsentum Donnu, Englendingurinn Pete Belotte, var fyrrverandi skólabróðir hans. Elton var í lægð á þessum tíma og ekki mikið um að vera hjá honum. Diskóið var á fleygiferð, þannig að hann fékk Pete til að pródúsera næstu plötu fyrir sig. Pete var að velta því fyrir sér hvort hann ætti að fá amerískan útsetjara í lið með sér, eða mig, sem hann þekkti svo vel. Þannig atvikaðist þetta - ég fékk verkefnið. Svo fékk hann þýska stráka til að semja lögin, og gat þá sjálfur samið textana, og eignast alla kökuna. Ekkert laganna var bitastætt nema titillagið, Victim of Love. Konseptið hjá þessum diskópródúsent var það að öll hlið plötunnar ætti að vera samhangandi í sama tempói. Það var verið að búa til plötu fyrir plötusnúða, en ekki fyrir fólk að hlusta á. Þetta var alveg fáránlegt og hræðilega leiðinlegt. Ég veit þú trúir því ekki hvað þetta var erfitt. Johnny B Good í diskói! Pældu í þeirri smekkleysu! En þannig er þessi bransi - gengur upp og niður og ekki alltaf jafn gaman."

Hvernig var aftur sagan af því þegar þú spilaðir "næstum því" með Rolling Stones?

"Ég var svo ógætinn að segja frá þessu; blaðamaður frá Mogganum tók viðtal við mig og fyrirsögnin var: "Spilaði næstum því með Rolling Stones". Þetta var einhvern tíma á miðjum áttunda áratugnum. Rolling Stones voru að taka upp plötu og notuðu til þess stúdíó í München. Þannig vildi til að Nicki Hopkins sem alla jafna spilaði með þeim forfallaðist, og sömuleiðis Billy Preston sem var annar hljómborðsleikari sem þeir notuðu. Hvorugur gat komið, þannig að eftir stóð að ég var á lausu með orgelið mitt þarna í München. Það var hjólað í Mick Jagger, sem samþykkti það að ég yrði með á plötunni. En á síðustu stundu meldaði Billy Preston sig og ég missti djobbið, en í staðinn leigði ég þeim orgelið mitt. Stúdíóið hét Musicland, og á þessum plötum sem þeir tóku upp þar, heyrist í Hammond-orgelinu mínu. Ég hafði upp úr þessu smá pening þrátt fyrir allt. Ég man nú ekkert hvaða plata þetta var, - hef aldrei nennt að fylgjast með svoleiðis hlutum. En þetta er það næsta sem ég hef komist Rolling Stones og sagan er ágæt."

Hvað varstu svo lengi í Ameríku?

"Ég var þar í þrjú ár, áður en ég kom heim, sumarið 1982. Eins og ég sagði þér, bjó ég í München en var alltaf með annan fótinn í Ameríku - í Fíladelfíu, Los Angeles eða annars staðar. Við, þáverandi kona mín, ákváðum að flytja til New York og prófa það í smá tíma. Við keyptum hús í fínu hverfi á Long Island, og þar með var maður búinn að skuldbinda sig fjárhagslega.

Dauðateygjur diskósins

Þá skipti engum togum, að það var gerð rassía í tónlistarbransanum og allt hreinsað út sem þeir kölluðu dead wood og öll verkefni sem voru framundan hjá mér út um allt voru lögð af á einu bretti. Þarna stóð ég uppi með fjölskyldu og hús í New York sem ég sá að ég myndi ekki geta staðið undir."

Hvers vegna gerðist þetta?

"Þetta gerist alltaf annað slagið í þessum bransa. Þá er komið upp svo mikið tap hjá plötufyrirtækjunum að menn eru bara reknir miskunnarlaust. Þetta er bara eins og tafl."

Var þessu beitt sérstaklega gegn útlendingum?

"Nei, nei, ekkert svoleiðis. Það eru bara endurskoðendur og lögfræðingar sem setjast niður og skoða: Þetta er ekki að skila neinum arði, út með það! - þannig gerist þetta. Casablanca, fyrirtækið sem ég vann mest fyrir og gaf Donnu Summer út, það rúllaði á hausinn. En óráðsían var líka búin að vera gegndarlaus áður en þetta kom til. Ég get nefnt sem dæmi að flugfar frá München til Los Angeles á fyrsta farrými er ansi dýrt. Á flugvellinum í Los Angeles bíður limmó eftir þér og þér er ekið á hótel þar sem bara eru svítur, flottur veitingastaður uppi - í bílageymslunni er bíll til þinna einkaafnota, allt borgað. Síminn þinn, þvotturinn, matur og allt - þetta var allt borgað af fyrirtækjunum, hver einasta króna. Þetta var gegndarlaus eyðsla. Ef þú settir upp 1.200 dollara fyrir strengjaútsetningu, var það borgað, og dagpeningar að auki ef þú vildir. Það sem þú settir upp, var greitt. Og ég var ekki einn, þannig að þú getur rétt ímyndað þér að þó að miklir peningar hafi komið inn í þessi fyrirtæki, þá fóru þeir miklu hraðar út þegar upp var staðið. Þetta var bara hrein óráðsía eftir allt diskóæðið. Það var sárt að lenda í þessu, en ofsalega gott að komast heim."

Eins og að flytja aftur til útlanda

Var heimkoman þá auðveld?

"Ég var búinn að vera svo lengi úti, að fyrir mig var það bara eins og ég væri að flytja til útlanda aftur. Það var hreinlega eins og að byrja upp á nýtt, og við tók önnur bið eftir því að eitthvað færi að gerast. Ég var nú samt að spila annað slagið í hljómsveitinni Geimsteini; við vorum að setja upp stúdíó í sameiningu, en sú vinna lenti meira á Rúnari mági mínum [Júlíussyni] og Mæju. Stúdíóið var í húsinu þeirra, og ég var ekki mikill bógur fjárhagslega. Þetta sumar fór ég í ferðalag með Geimsteini - við fórum um landið með sýningarflokki sem kallaði sig Þórskabarett. Þar kynntist ég konunni minni, Guðrúnu Pálsdóttur. Við stofnuðum heimili á Langholtsveginum. Síðar bauðst mér svo aftur tækifæri til að vinna með pródúsent í New York, fór út aftur og var í þrjú ár við að semja, útsetja, spila og vinna í stúdíói. Það fannst mér mjög erfiður tími. Það er ólýsanlega erfitt að vera í burtu frá fjölskyldunni, þannig að ég kvaldist af heimþrá allan tímann. Reyndar gerði ég það allan tímann sem ég var erlendis. Ég var alltaf með heimþrá. Ég er þannig Íslendingur."

Fólk sér það gjarnan í hillingum að fá góð tækifæri erlendis, tækifæri til að skapa sér nafn.

"Það er alls ekki auðvelt að skapa sér nafn. Það er svo margt sem þarf að reka á fjörur þínar til þess að eitthvað geti orðið úr hlutunum. Fyrsta árið mitt í München var til dæmis ofboðslega lítið að gera hjá mér, og erfitt að bíða eftir því að boltinn færi að rúlla. En það er nú þannig, að ef maður er þolinmóður, þá gerist eitthvað að lokum. Það er alveg sama hvort maður er í útlöndum eða hér heima. Ef þú ætlar að meika það í þessum bransa, verðurðu að halda áfram að nudda þangað til eitthvað gerist og fyrr eða síðar gerist það. Björk varð ekki fræg bara einn, tveir og þrír. Hún var búin að vera lengi úti, og þau krakkarnir og lifðu þar við sult og seyru áður en eitthvað fór að gerast, og fleiri geta sagt svipaðar sögur. Mínar aðstæður voru þær að ég gat verið úti, og fyrir rest kom þetta."

En þetta hlýtur líka að vera spurning um tekjur og fleira. Klárir músíkantar hljóta að eiga möguleika á betri launum úti en hér heima.

"Já, það er auðvitað svo mikið stærri markaður úti. Menn geta verðlagt sig hærra eftir því sem betur gengur. Hér í Reykjavík er ótrúlega auðugt menningarlíf; - það er alveg með ólíkindum að svona lítil borg skuli geta haldið úti jafn mörgum menningarviðburðum vikulega og raunin er. Launin eru mannsæmandi þótt víða sé pottur brotinn. En því miður er það oft tónlistarmönnunum sjálfum að kenna ef þeir fá ekki laun sín. Þeir standa ekki nógu vel saman um að láta ekki bjóða sér einhverja vitleysu. En þótt þetta sé lítið samfélag og allir þekkist, þá finnst mér það mjög sjarmerandi og skemmtilegt. Ég veit að það er ömurlegt að vera hljóðfæraleikari til dæmis á pöbbum í London, eða í Ameríku. Það er miklu verra en það verður hér og illa borgað."

Blúsað með blökkumönnum

Ég vil vita meira um það sem þú varst að gera í Ameríku þegar þú fórst þangað í annað sinn.

"Ég var í borg sem heitir White Plains, og er í um 45 mínútna akstursleið norður af Manhattan. Þarna var ég mest í R&B-músík, rhythm and blues, og bara þeldökkt fólk í kringum mig. Ég bjó í þeirra hverfi og lifði og hrærðist í þeirra tónlist. Það var óhemju yfirlega fyrir mig að vinna í þessari tónlist. Þessir menn gátu alls ekki kastað höndunum til verka, og ótrúlegt nostur við allt sem spilað var. Það var mjög lærdómsríkt fyrir mig."

Það er ekki hægt að segja annað en að þú hafir þá verið kominn með ótrúlega mikla reynslu af alls konar tónlist þegar þú komst svo heim.

"Já, hægt og sígandi komst ég í gamla farið sem ég var í áður en ég fór af landinu; - útsetja, spila og taka upp. Ég er búinn að vera í stúdíóvinnu alveg frá því að Savanna-tríóið var að taka upp í Útvarpinu á mónó-græjurnar þar, með Úlfari Sveinbjörnssyni."

Hvað þykir þér vænst um af því sem þú gerir - hvað stendur hjarta þínu næst?

"Þú segir nokkuð. Mér finnst nú eiginlega skemmtilegast að spila live. Það er ekkert sem jafnast á við það að spila fyrir fólk. En ég hef líka yndi af því að útsetja. Það er ákveðinn arkitektúr og skipulagsvinna og mér hefur alltaf þótt gaman að smíða og gera við, eins og þú sérð kannski á höndunum á mér. Ég er á kafi í því núna að gera upp gamalt Hammond-orgel, sem var flutt til landsins fyrir stuttu. Ég hef yndi af því að búa eitthvað til og sérstaklega að spila fyrir fólk."

Við erum búin að tala um allar þessar ólíku stíltegundir dægurlagatónlistarinnar sem þú hefur fengist við - en eitt er eftir: djassinn.

"Ég vil fyrst nefna annað sem við höfum ekkert talað um, og ég hef mikið yndi af núna, og það er kennslan. Árið 1990 fór ég loks að sinna því fagi sem ég er menntaður til og hef leyfi til að stunda. Það tók mig nokkurn tíma að ná upp þjálfun í því. Þótt maður kunni að spila, er ekki sjálfgefið að maður geti kennt að spila. Það er eitthvað allt annað. Mér finnst samt virkilega gaman að kenna, en það getur þó farið afskaplega mikið eftir nemendunum, eins og allir kennarar vita. Ég kenni djasspíanó í Tónlistarskóla FÍH og nótnaskrift á tölvu.

En þú spurðir um djassinn. Ég hafði aldrei spilað djass fyrr en ég kom aftur til Íslands. Þá hringdi Björn Thoroddsen í mig, en hann var með grúppu sem var kölluð Gammar. Hann spurði mig hvort ég væri ekki til í að vera með, og ég var það að sjálfsögðu. Þá fór ég fyrst að kynnast þessum hámenntuðu tónlistarmönnum, Stefáni S. Stefánssyni, Skúla Sverrissyni og Birni, sem allir voru búnir að fara í gegnum djass-skóla bæði hér heima og erlendis. Ég kunni ekkert í djass-teoríunni, en gat bjargað mér í spilamennskunni. En með því að spila nógu mikið og með kennslunni fór ég smátt og smátt að læra teoríuna. Ég hafði spilað alls konar hluti, en vissi ekkert hvað ég var að gera, annað en það sem ég var alltaf að gera. Ég gat ekki greint hlutina tónfræðilega, en spilaði þá samt. Ég var þannig, að það versta sem ég hafði lent í var að reyna að kenna impróvisasjón. Hvað á maður að segja við nemandann? Þú verður að heyra þetta inn í þér og gera það svo!? Ég varð að finna út einhverja formúlu til að gera þetta. Glíman við formúlurnar; - hljómana og tónstigana var eitthvað sem ég varð að læra til að geta kennt það. Því má segja að með því að spila djass og kenna djass hafi ég sjálfur lært mest."

Nótur eru minnispunktar

En hvaða tilgangi þjóna teorían og nóturnar fyrir mann sem getur spilað svo að segja hvað sem er?

"Jú, nótur eru fyrst og fremst minnispunktar og til þess ætlaðar að miðla tónlist til annarra hljóðfæraleikara. Nóturnar og teorían fara þannig saman, að það er auðveldara að tjá sig um tónlistina. Þú verður að geta tjáð þig um tónlistina við hvort sem er hljómsveit sem þú ert að stjórna, eða nemanda sem þú ert að kenna. Sameiginlegi umræðugrundvöllurinn eru nótur og teoría. Ég öfunda auðvitað fólk sem getur lesið hvað sem er af nótum - beint af blaði - en það er ekki þar með sagt að það geti spilað nótnalaust. Ég held að þetta sé þannig að fyrst lesi fólk nóturnar um leið og það spilar; - læri síðan tónlistina, og þegar það er komið, fer fólk fyrst að spila af alvöru. Það getur samt vel þurft að hafa nóturnar fyrir framan sig eins og hvern annan minnismiða, öryggisnet eða snuð, og þá eru nóturnar bara til að minna á hvað kemur næst, þótt það kunni það. Sumir þurfa að treysta á sjónminnið til að muna það sem á að spila, í staðinn fyrir þetta innra músíkminni. Sástu heimildarþættina um píanósnillingana í sjónvarpinu um daginn? Ég sá engan þeirra veifa nótum. Þeir spiluðu allt blaðlaust."

Kom þér þá ekki á óvart hvað þú kunnir í raun mikið, þegar þú fórst að læra teoríuna?

"Nei, það kom mér frekar á óvart hvað ég kunni lítið. Ég hélt ég kynni svo mikið, af því að ég var búinn að búa mér til mitt eigið kerfi til að læra hlutina og muna. Teorían auðveldaði mér spilamennskuna."

Ég er forvitin að vita hvað manni sem sjálfur hefur spilað svona margvíslega tónlist finnst um það sem er að gerast í dag - þegar öll heimsins tónlist er að renna saman í nýja farvegi.

"Mér finnst það æðislegt; mjög spennandi. Það væri ekkert gaman að tónlistinni ef allt væri alltaf eins. Tónlistin endurspeglar mannlífið, gjörsamlega. Ef fólk heldur að maður geti spilað af tilfinningu án þess að þúsund hugsanir fari í gegnum hugann um leið, þá er það misskilningur. Það er ekki hægt að spila lag af tilfinningu án þess að hafa tilfinningar. Tilfinningarnar tengjast hugsunum okkar og lífsreynslu. Það sem er nýtt er spennandi. Maður verður þó að geta tengt það einhverju, einhvern veginn til að finnast það spennandi - annars fer athyglin burt. Síbylja er þreytandi - þar sem leikin er eins tónlist langtímum saman. Þá er hvíld í því að heyra fyrirlestur. Þegar maður lítur yfir heildina, þá eru nýjar bylgjur ákveðin hreyfing, eitthvað öðru vísi, og um það er allt gott að segja. Það sem hefur einhver þjóðleg einkenni er spennandi í dag."

Hvernig kanntu þá við það sem verið er að gera við rímnakveðskapinn í dægurtónlistinni?

"Mér finnst það frábært, til dæmis það sem Hilmar Örn Hilmarsson, Steindór Andersen og Sigur Rós voru að gera - þótt ég hafi ekki gefið mér nægan tíma til að ná sambandi við Sigur Rós eina og sér."

Hvað hlustarðu á?

"Það er mjög sjaldan sem ég set eitthvað á fóninn. Ef ég geri það, er það vegna þess að ég þarf að hlusta á það. Þó kemur það fyrir í bílnum, þegar ég orðinn leiður á trommuslættinum í útvarpinu að ég setji á diska. Ég keypti mér diskasafn fyrir nokkrum árum - gamlar djassplötur - að stærstum hluta píanóleikarinn Bill Evans. Þetta hlusta ég á, og skil betur það sem ég heyri, af því ég er búinn að taka teoríuna í gegn hjá mér. Ég hlusta með öðrum eyrum."

Teiknaði upp elektróníkina í Hammondinu

Ég get ekki sleppt þér Þórir, án þess að minnast á Hammond-orgelið.

"Þá hýrnar nú yfir mér."

Ég hef heyrt fleiri en einn og fleiri en tvo segja að það sé ekki betri Hammond-orgelleikara að finna en þig á Norðurlöndunum og jafnvel víðar.

"Ég held að það sé nú ofsögum sagt. En auðvitað kitlar það hégómagirndina að heyra þetta. Það er gaman að því að fólk skuli hugsa svona um mig, þótt það sé alls ekki rétt. Hins vegar þekki ég hljóðfærið út og inn og er svo bilaður, að ég eyddi fleiri, fleiri tugum klukkustunda í það að teikna upp alla elektróníkina í orgelinu í tölvutæku formi til þess að geta áttað mig á því hvernig þetta hangir allt saman. Þess vegna get ég líka gert við þessi hljóðfæri og hef rosalega gaman af því. Hammond-orgelið er eiginlega ekki elektrónískt hljóðfæri. Það er rafmótor í því sem snýr öxli í kassa, en restin er algjörlega mekanísk."

Hvað var það sem heillaði þig svona við hljóðfærið?

"Tónninn - og svo náttúrlega öll þessi stóru nöfn, Jimmy Smith og fleiri, sem hafa vakið áhuga minn á hljóðfærinu með spilamennsku sinni. Hammond-orgelið hefur ekki breyst neitt að ráði frá 1935. Einhverjum smá-fídusum hefur verið bætt við, en hjartað í orgelinu er það sama. Að það skuli lifa enn þann dag í dag segir manni að þetta er lang-vinsælasta hljómborð sögunnar að píanóinu frátöldu."

Hammondið virðist finna sér leið inn í hvaða tónlist sem er.

"Já, það er alveg magnað, það passar allstaðar, en þvælist hvergi fyrir. Það er frábært í djass, frábært í gömlu dansana, í ballöður, dinnermúsík og hvað sem er. Það getur verið hvæsandi og gargað á þig, en líka undurmjúkt. Það er mjög blæbrigðaríkt."

Svarta grúvið

Það er líka sagt að það sé ekki hægt að upplifa meira grúv en að sjá og heyra Þóri Baldursson spila á Hammondið. Hvernig er eiginlega samband þitt við þetta hljóðfæri?

"Það örvar mig að heyra þetta sánd. Ég er mjög tilfinningaríkur, ekki síst í músíkinni, þegar ég er að spila. Ég verð að gæta mín, en stundum get ég það bara ekki - fer bara að gráta og ræð ekkert við það. Ég monta mig af því að finnast ég vera með svolítið svart grúv, eins og það er kallað hjá amerískum blökkumönnum. Helstu áhrifavaldarnir þar voru svörtu tónlistarmennirnir. Ég var einhvern tíma að hlusta á útvarpið og Ray Charles var að syngja kántrí-lag. Allt í einu uppgötvaði ég Ray Charles; - þetta var enginn kántrí-gaur - þetta var maður að syngja kántrí-lag með rödd og tilfinningu úr kirkjum svartra Bandaríkjamanna. Maður skildi hvert einasta orð sem hann söng, og textinn var túlkaður þannig að það snerti mig. Þannig komu þeir koll af kolli: Stevie Wonder, Ray Charles, sem var einn mesti áhrifavaldur Billys Preston og fleiri. Margir hvítir tónlistarmenn hafa tekið upp þennan tón, Steve Winwood til dæmis. Svo kom auðvitað Jimmy Smith. Þetta eru eiginlega ekki djassmenn, heldur grúv-gæjar. Það er ekki til nein teoría í þessum mönnum - þeir eru ekkert að spila dýra hljóma, þótt þeir komi auðvitað einn og einn. Aðal málið er grúvið, og það snýst um performansinn. Ég bara lá yfir þessu og fann þetta í mér; - fann að ég gat fundið svona til."

Hvernig sérðu framtíðina fyrir þér?

"Ég fagna því láni að eiga yndislega konu og með henni tvær dætur, Sóleyju, 18 ára og Sunnu Margréti, 10 ára, og hlakka til að verða gamall með þeim. Ég held auðvitað áfram að spila. Ef ný tækifæri rekur á fjörur mínar - tækifæri sem ég ræð við, tek ég þátt í þeim. Mér þykir svo gaman að spila. Það er engin kvöð. Ég ætla líka að halda áfram að kenna eins lengi og ég get, því ég hef mikla gleði af því að kenna og kynnast nemendum mínum. Og meðan einhverjir vilja mig sem útsetjara, held ég því áfram líka. Ef enginn vill mig í það; - ætli ég fari þá ekki bara að semja fyrir sjálfan mig - loksins, - ég hef gert allt of lítið af því."

begga@mbl.is