Hetja eða heigull. Heath Ledge ríður feitum hesti í hlutverki breska hermannsins Harry Feversham.
Hetja eða heigull. Heath Ledge ríður feitum hesti í hlutverki breska hermannsins Harry Feversham.
[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Á áttunda áratugnum starfaði hann sem löggiltur endurskoðandi, gerðist síðan Bollywood-leikari og er nú orðinn nafntogaðasti kvikmyndagerðarmaður Indverja. Skarphéðinn Guðmundsson ræddi við Shekar Kapur um nýjustu mynd hans, Fjórar fjaðrir.
FJÓRAR fjaðrir er mjög sígild saga sem hefur að geyma grundvallarminni eins og stríð, svik, ást, hamingju, vináttu, drengskap, heiður og hugrekki," sagði Shekar nokkur Kapur í símasamtali við Morgunblaðið fyrir nokkru. Umrædd mynd, Fjórar fjaðrir, sem frumsýnd er hérlendis um helgina, er önnur myndin sem þessi kunnasti leikstjóri Indverja um þessar mundir gerir á ensku fyrir alþjóðlegan markað, en áður hafði hann vakið mikla athygli og deilur bæði innan og utan heimalandsins með gerð mynda á borð við Stigadrottningin (Bandit Queen).

"Fjórar fjaðrir er bygg á samnefndu skáldverki frá 1903 eftir A.E.W. Mason og gerist á áttunda áratug nítjándu aldar þar sem söguhetjurnar eru nokkrir vinir í breska hernum sem allir er einlægir föðurlandsvinir, og tilbúnir að berjast til síðasta blóðdropa fyrir konungdæmi sitt og heimsveldi. Þegar þjóðin síðan þarf á þeim að halda og stendur til að senda þá á vígvöllinn í Norður-Afríku þar sem breska heimsveldið á fullt í fangi með að verjast áhlaupi súdanskra uppreisnarmanna að breska víginu í Khartoum, þá skorast Harry Feversham, sá allra efnilegasti úr vinahópnum, undan öllum til mikillar undrunar. Sjálfur efast hann um tilganginn með þessum átökum, er þess ekki fullviss að hann sé tilbúinn að fórna lífi sínu fyrir þennan málstað. En vinir Feversham og heitmey fyllast gremju í hans garð og senda honum hvítar fjaðrir, sem er tákn hugleysis og smánar. Myndin fjallar því um hvernig þessi maður fer að því að endurheimta mannorð sitt, traust og vinskap sinna nánustu. Og spurningar vakna eins og hvort maðurinn sé virkilega hugleysingi eða friðarsinni, spurningar sem eiga einkar vel við í dag, er það ekki?" spyr Shakur blaðamann og blaðamaður jánkar. Viðtalið var tekið fyrir tíma Íraksstríðsins sem nú stendur yfir og liggur í augum uppi að þessi spurning eigi jafnvel ennþá betur við þessa dagana. Eru þeir sem vilja ekki heyja stríð í nafni friðar og almennrar andstöðu við stríð sjálfkrafa bleyður og föðurlandssvikarar?

Ádeila á nýlendustefnu Breta

Þegar hefur saga þessi sex sinnum verið færð í hreyfimyndabúning, hvað varð eiginlega til þess að Kapur sá sig knúinn til að gera enn eina útgáfuna, þá sjöundu?

"Í fyrsta lagi þá hafa allar hinar útgáfurnar tekið sömu hörðu afstöðuna með nýlendustefnu Breta, líkt og gert er í bókinni. Þar er í engu efast um réttmæti framferðis Breta gagnvart nýlendunum. Aldrei velt upp siðferðislegum spurningum um réttmæti hernaðaraðgerða Breta í Norður-Ameríku. Það sem vakti fyrir mér var að takast á við þessa kunnustu nýlenduskáldsögu sem sögð hefur verið og gera hana að ádeilu á nýlendustefnuna. Ég dreg því ekki dul á það að í myndinni er tekin afstaða gegn þessari nýlendustefnu.

Hin ástæðan fyrir því að ég vildi gera þessa mynd er sú að í hinum myndunum hefur hugleysið ætíð verið klár skýring á því að söguhetjan Feversham neitaði að taka þátt í stríðsátökunum. Ég á hinn bóginn lít ákvörðun hans öðrum augum. Að neita að taka þátt í stríði og standa fastur á sinni sannfæringu þrátt fyrir þrýsting frá samfélaginu, það krefst mikils hugrekkis. Fyrir mér er hann hugrakkastur þeirra allra. Ekki einasta fyrir að standa fastur á sínu heldur ekki hvað síst fyrir að viðurkenna að vera hræddur við að deyja á þessum tímum, þar sem slíkt þótti ekki par karlmannlegt, allra síst hjá hermönnum. En sá er fífl sem ekkert óttast, sem fer óhræddur til stríðs. Það kallaði á ómælt hugrekki fyrir karlmann í þessu samfélagi að standa upp og tilkynna að hann væri hræddur."

Óttinn við óttann

Kapur segir að vissulega sé þessi áhugi hans á viðfangsefninu, nýlenduhernaði breska heimsveldisins, tengdur hans eigin uppruna sem Indverja og byggist á fyrirfram ákveðinni afstöðu hans gegn henni. "En ég er líka alltaf á höttunum eftir epískum sögum og mér þótti mjög hentugt að fjalla um þessi mál á epískan máta, og segja um leið þroskasögu, frá vanþroska til vísdóms. Stríð er vanþroski, friður er vísdómur. Á þeim nótum get ég allt eins verið að segja sögu einstaklings en ekki sögulegra stríðsátaka og fyrir mér er þetta persónusaga en ekki stjórnmálasaga. Saga af manni sem tekst á við óttann, óttann við að mistakast, óttann við að bregðast ástvinum sínum, óttann við að bregðast þeim og óttann við að deyja. Að horfast í augu við þennan ótta og ná að vinna á honum bug er mesta hugrekki sem nokkur maður getur sýnt, að standa eign óttatilfinningum á sporði."

Þeir sem séð hafa Elísabetu og Stigadrottninguna ættu að geta ímyndað sér af hvílíkri stærðargráðu Fjaðrirnar fjórar er. Kapur er maður epískra stórmynda, þrífst á því að fjalla um hetjur, sem koma úr öllum stéttum, og miklar og stórbrotnar breytingar sem eiga sér stað í lífi þeirra, breytingar sem gjarnan hafa áhrif á allt umhverfi þeirra, þjóð eða jafnvel heila mannkynið. Hann segir að vissulega megi greina á þessum epíska stíl sínum sterk áhrif frá indverskri kvikmyndahefð, þar sem mjög þyki til fyrirmyndar að segja "miklar" sögur. "Sá hugsanaháttur er enn við lýði í heimalandi mínu að þetta tækifæri, að fá að gera kvikmynd, sé það dýrmætt og einstakt að maður skuli nýta sér það til hins ýtrasta, og það sem meira er, til góðs."

Ledge er vel gefinn

Leikaravalið í Fjórum fjöðrum hefur vakið nokkra athygli því í stað þess að velja breska eðalleikara með mikla sviðsreynslu, líkt og hann gerði í Elísabetu, kaus Kapur að líta til Hollywood og fann þar fjóra leikara sem almennt eru taldir til hinna efnilegustu þar í borg. Ástralinn Heath Ledge leikur titilpersónuna Harry Feversham, heigulinn/hetjuna, Kate Hudson heitmey hans, Wes Bentley besta vin hans sem ólíkt honum er tilbúinn að fylgja málstað fósturjarðar sinnar í blindni og Djimon Hounsou afrískan stríðsmann sem binst vináttuböndum við Feversham, er hann ákveður, eftir mikið sálarstríð, að halda til Afríku til þess að freista þess að bjarga vinum sínum eftir að þeir eru komnir á heljarþröm. Ledge er kannski þeirra kunnastur, hefur leikið jöfnum höndum í léttari myndum og veigameiri, var í unglingamyndinni Tíu hlutir í fari þínu sem ég þoli ekki (Ten Things I Hate About You), Föðurlandsvininum (The Patriot) og Riddarasögu (A Knights Tale) m.a. Kate Hudson sló í gegn sem grúppía í Næstum frægur (Almost Famous) og birtist brátt í gamanmyndinni Hvernig hætta á með gaur á 10 dögum (How to Loose A Guy in Ten Days). Wes Bentley gat sér gott orð fyrir hlutverk drengsins óræða í Amerískri fegurð (American Beauty) og Hounsou fékk fyrsta stóra tækifæri sitt í Amistad Stevens Spielbergs.

Kapur segist alfarið hafa ráðið leikaravalinu og áréttar að það sé í raun það langt síðan hann réð þau í hlutverk að þau hafi ekki verið orðin eins fræg og þau eru í dag. Hudson, Bentley og Hounsou hafi öll getið sér orð fyrir eina mynd og Ledge einungis búinn að vekja athygli fyrir unglingamyndina Tíu hlutir... en átti eftir að leika í hinum myndunum. "Ég valdi þessa leikara vegna þess að mér þótti þeir passa best í hlutverkin, rétt eins og ég geri alltaf. Í tilfelli Hounsou þurfti ég einhvern sem liti ekki einasta út eins og maður heldur gæti einnig virkað á mann sem nokkurs konar verndarengill, sem hann er Feversham í myndinni. Ég mundi hvað mér þótti mikil reisn vera yfir þessum manni í Amistad og vildi nýta mér þá eiginleika. Bentley á að leika náunga sem sér lífið í svörtu og hvítu, er hreinn og beinn. Fer í stríð til að berjast og snýr annaðhvort til baka sem hetja eða í líkkistu - ekkert þar á milli. Hinn fullkomni hermaður. En þegar hann verður blindur má segja að hann fyrst fái sjónina, fari að sjá líf sitt í réttu ljósi. Bentley, með sín fagurbláu augu, treysti ég manna best til þess að leika þetta, en ekki bara blindan mann. Ég var lengi að finna einhvern til að leika Feversham, einhvern sem væri mjög ungur en byggi samt yfir mikilli visku. Þetta fannst mér eiga við Ledge. Hann er mjög vel gefinn ungur maður og skyldi hlutverk sitt um leið."

Krafturinn í Bollywood

Shekar Kapur nam endurskoðun í Bretlandi og útskrifaðist sem löggiltur endurskoðandi árið 1970. Ávallt var hugurinn þó við listina og á endanum snéri hann baki við bókhaldinu, snéri heim til Indlands og gerðist kvikmyndaleikari. Leiddi það síðan til þess að hann fór að gera sínar eigin myndir í Bollywood, indverska Hollywood, líkt og nær allir aðrir indverskir kvikmyndagerðarmenn. Blaðamanni lék því forvitni á að vita hvað það væri í myndum hans sem greina mætti sem Bollywood-kvikmyndagerð. "Krafturinn. Fögnuður yfir töfrum kvikmyndanna. Óhefluð frásagnarhefð. Stundum finnst mér frásagnarhefð vestrænna mynda óþarflega rökrétt og hefðbundin, bundin við einhverjar fyrirfram ákveðnar reglur, þar sem allar spurningar krefjast svara. Bollywood-kvikmyndagerðin forðast heldur ekki melódramatíkina heldur fagnar henni, rétt eins og ég gerði í Elísabetu. Annað sem er mjög í anda Bollywood í myndum mínum er goðsagnirnar en goðsagnir eru mjög áberandi í Bollywood-myndum."

Kapur segir fáa vestræna leikstjóra hafa náð að tileinka sér þennan sérstæða stíl en nefnir þó Baz Luhrman. "Útgáfa hans á Rómeó og Júlíu er mjög í anda Bollywood-mynda og Rauða myllan (Moulin Rouge) jafnvel enn frekar. Hann er líka yfirlýstur aðdáandi Bollywood-mynda." Kapur segir það eitt af sínum höfuðmarkmiðum að reyna að brúa bilið milli Hollywood og Bollywood og fyrr en síðar muni hann snúa aftur til Bollywood til að gera alþjóðlega kvikmynd.

Næst er það Mandela

Stigadrottningin (Bandit Queen) er einhver umdeildasta mynd sem gerð hefur verið á Indlandi en hún fjallar um glæpakvendið Phoolan Devi sem indverska pressan gerði að píslarvætti. Myndin markaði ákveðin tímamót í Bollywood því hún þótti raunsærri en aðrar myndir sem þar höfðu verið gerðar um langa hríð, nokkuð sem Kapur segir að menn séu nú farnir að leika eftir honum, en síðustu árin hefur gerð raunsærri mynda færst mjög í aukana í Indlandi. Í Stigadrottningunni gagnrýnir Kapur indversk yfirvöld og segist hann vissulega enn eiga sína óvildarmenn í heimalandinu vegna myndarinnar. Menn hefðu þó mildast eitthvað þegar þeir sáu að hann var tilbúinn til að gagnrýna önnur samfélög, er hann gerði Elísabetu. Mætti hann líka töluverðri mótspyrnu í Bretlandi er hann gerði þá mynd enda voru margir hneykslaðir, eins og t.a.m. götublöðin, að indverskur leikstjóri væri að fást við eins heilagt viðfangsefni og jómfrúardrottninguna. "Ekki bætti úr skák þegar myndin gekk út á að sýna að hún hafi ekki verið jómfrú í alvöru," segir Kapur.

Og fróðlegt verður að sjá hvernig Shekar Kapur tekur á ævi næsta stórmennis sem hann gerir mynd um. Hann hefur nefnilega þegar hafist handa við gerð myndar um ævi Nelsons Mandela, sem leikinn verður af Morgan Freeman. "Það er snúið verkefni enda ekki hlaupið að því að rekja svo stórbrotna ævi á tveimur og hálfri stundu. Vandinn hefur ekki snúist um það sem við segjum frá, heldur fremur það sem við segjum ekki frá, hverju á eiginlega að sleppa."

skarpi@mbl.is

Fjórar fjaðrir er sýnd í Regnboganum.