21. september 2003 | Fastir þættir | 812 orð | 1 mynd

Lærisveinarnir 12

Símon vandlætari

Af hverju er viðurnefni hans dregið? Af öfgafullum þjóðernissinnum 1. aldar, hryðjuverkamönnum þess tíma, eða af ákafa hans við boðun fagnaðarerindisins? Sigurður Ægisson er með þetta til skoðunar í dag og fleira sem postulanum við kemur.
SÍMON vandlætari er tíundi í röðinni á nafnalista Lúkasarguðspjalls og í Postulasögunni (enda sami höfundur þar að verki á báðum stöðum), en ellefti í hinum samstofna guðspjöllunum tveimur. Hans er síðan ekki frekar getið í Nýja testamentinu.

En sökum þessa viðurnefnis þykjast menn geta ráðið dálítið í postulann og áhugasvið hans, og þá er raunar gengið út frá því að Símon hafi verið meðlimur í herskáum gyðinglegum trúflokki, sem barðist gegn Rómverjum í Palestínu frá árinu 6. e. Kr. og þar til Jerúsalem féll árið 70, og nefndist sílótar eða vandlætarar. Hafa því verið gerðir skórnir, að jafnvel allir í fjórðu einingu postulahópsins hafi verið á þessum nótum - auk Símonar þeir Jakob Alfeusson, Júdas Taddeus og Júdas Ískaríot. Umræddir sílótar væntu Messíasar, sem lengi hafði verið spáð í fornum ritum að myndi koma og frelsa þjóðina. Í augum þeirra var bara einn Guð og konungur, og honum einum báru fórnir; með það að leiðarljósi neituðu umræddir flokksmenn t.d. að greiða Rómverjum skatt. Eins og nefnt var í síðasta þætti kann að vera að Messíasarvonin hafi orðið til þess að fjórmenningarnir hafi gengið til liðs við Jesú á sínum tíma og orðið postular hans, en ekki áttað sig á því fyrr en eftir á hvers eðlis þessi konungur var og Júdas Ískaríot, sem e.t.v. hefur átt að verða trúboðsfélagi Símonar upphaflega, þá kvatt hópinn.

Hér er rétt að skjóta því inn í, að viðurnefni Símonar - í gríska textanum kananaios (þ.e.a.s. í elstu handritum; í yngri textum stendur kananites) - er umritun á hinu arameiska kun'anaia, sem merkir "áhugamaður", "ákafamaður", "kappsmaður", "ofstækismaður", "öfgamaður" eða eitthvað þvíumlíkt; sagnorðið er kana, "að vera afbrýðisamur" eða "vandlátur". Fyrstu tvö guðspjöllin umrita semitísku orðmyndina, en Lúkas þýðir hana og úr verður selotes. Vegna hinnar mjög svo breiðu merkingar, eins og að framan má lesa, hafa sumir dregið í efa að postulanum hafi áskotnast þetta auknefni af tengslum við sílótana, heldur miklu fremur af áhuga sínum og krafti við útbreiðslu fagnaðarerindisins.

Heimild frá 2. öld telur að Símon hafi verið fiskimaður og tekið kalli Jesú á sama tíma og Andrés, Pétur, Sebedeussynir, Júdas Taddeus og Júdas Ískaríot.

Á 4. öld var farið að tengja hann við Kana í Galíleu, vegna áhrifa frá Híerónýmusi kirkjuföður (347-419), en nú eru flestir á því að ástæðan hafi verið sú, að um rangþýðingu á kananites hafi verið að ræða. Þetta leiddi hins vegar af sér þá trú, sem enn er við lýði í grísku kirkjunni, sem og þeirri koptísku og eþíópísku, að Símon vandlætari og Natanael (en hann var frá Kana) hefðu verið einn og sami einstaklingurinn, og e.t.v. brúðguminn sjálfur í veislunni miklu þar í borg (gríska kirkjan). Þá vilja sumir gera hann að bróður Jakobs Alfeussonar, Júdasar Taddeusar og Matteusar, og enn aðrir að biskupi Jerúsalemborgar, eftir að Jakob, bróðir Drottins, leið þar píslarvættisdauða.

Í riti frá 5. öld er Símon talinn hafa verið annað hvort af ættkvísl Sabúlon eða Naftalí.

Trúboðsferðir hans er erfitt að rekja með vissu, en af honum spyrst m.a. í Júdeu, Egyptalandi, Líbýu, Kýrenaiku, á Spáni, í Bretlandi og ekki hvað síst í Persíu, þar sem Júdas Taddeus er með honum. Ein heimild segir þá félaga hafa verið drepna þar (í borginni Suanis eða á Araratfjalli, nálægt Ardaze), en aðrar ýmist að Símon hafi verið krossfestur í Jerúsalem, í Caistor í Lincolnskíri á Englandi (og grafinn þar 10. maí árið 61 eða svo), á Íberíuskaganum, eða í Abkhazia við Svartahaf (grafinn í borginni Nikopsia við Sukhum). Og fleiri dánarstaðir hafa verið nefndir og margvíslegur dauðdagi (skorinn á háls, drepinn með lensu eða örvum, sagaður í tvennt). Jarðneskar leifar hans eru að megninu til sagðar vera í Péturskirkjunni í Róm og í Toulouse í Frakklandi.

Helstu einkennistákn Símonar eru annars vegar fiskur á bók, eða hún ein og sér eða bókrolla, (algengast fyrir 13. öld), og hins vegar sög (fer að tíðkast á 15. öld), eins og á myndinni sem pistlinum fylgir, eftir Georges de La Tour (1593-1652). Einnig koma fyrir sverð og lensa, en þó mun sjaldnar.

Í bókinni nöfn Íslendinga er þetta ritað um mannsnafnið Símon:

Nafnið hefur verið notað hér frá því á 12. öld. Það kemur fyrir í Landnámu, Sturlungu og í fornbréfum, einnig í nafnatali séra Odds á Reynivöllum frá 1646. Samkvæmt manntali 1703 voru 63 karlar skráðir með þessu nafni en 50 árið 1801. Árið 1910 voru nafnberar 65 en í þjóðskrá 1989 voru 182 karlar skráðir svo, þar af 31 karl að síðara nafni af tveimur. Það er þekkt á Norðurlöndum frá því á miðöldum og tíðkast í ensku- og þýskumælandi löndum.

Nafnið er sótt til Biblíunnar og er upphaflega komið úr hebresku Schimeon "bænheyrsla".

Hinn 31. desember 2001 báru 179 Íslendingar nafnið sem fyrsta eiginnafn og 37 sem annað.

Austurkirkjan er með Símonsmessu 10. maí (Grikkir og Koptar) og 1. júlí (annars staðar), en vesturkirkjan heldur sameiginlegan messudag þeirra Júdasar Taddeusar og Símonar vandlætara, 28. október ár hvert. Á íslensku nefnist hann tveggjapostulamessa.

sigurdur.aegisson@kirkjan.is

Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.