12. mars 2004 | Innlendar fréttir | 1330 orð | 2 myndir

Liðin eru 20 ár síðan Guðlaugur Friðþórsson synti 5-6 kílómetra til lands eftir að bátur hans fórst

Ljósin í Eyjum voru honum leiðarljós

Guðlaugur Friðþórsson bjargaðist fyrir mikla hetjudáð þegar Hellisey VE 503 fórst við Vestmannaeyjar fyrir 20 árum. Myndin var tekin í júlí síðastliðnum um borð í Hörpu VE er Guðlaugur var þar stýrimaður.
Guðlaugur Friðþórsson bjargaðist fyrir mikla hetjudáð þegar Hellisey VE 503 fórst við Vestmannaeyjar fyrir 20 árum. Myndin var tekin í júlí síðastliðnum um borð í Hörpu VE er Guðlaugur var þar stýrimaður. — Morgunblaðið/Sigurgeir
[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Einstakt björgunarafrek Guðlaugs Friðþórssonar fyrir 20 árum verður lengi í minnum haft. Hann synti 5-6 km í svartamyrkri og köldum sjó til lands, eftir að Hellisey VE 503 fórst. Hann náði landi á austanverðri Heimaey og braust um úfið hraun til byggða. Fjórir skipsfélagar Guðlaugs fórust.
Vélbáturinn Hellisey VE 503 fórst að kvöldi sunnudagsins 11. mars 1984 um kl. 23.00. Með Hellisey VE fórust: Hjörtur R. Jónsson skipstjóri, 25 ára, Pétur Sigurðsson, 1. vélstjóri, 21 árs, Engilbert Eiðsson, 2. vélstjóri, 19 ára, og Valur Smári Geirsson matsveinn, 26 ára. Guðlaugur Friðþórsson stýrimaður, sem var 22 ára gamall, komst einn lífs af.

Hvolfdi skyndilega

Báturinn var að togveiðum um 5 km austur af Stórhöfða á Heimaey þegar trollið festist í botni. Það var ágætisveður, norðan andvari, heiðskírt og tveggja gráða frost.

Í sjóprófum kom fram að Guðlaugur hefði verið sofandi neðan þilja þegar Valgeir Smári Geirsson matsveinn vakti hann og sagði að trollið væri fast í botni. Þegar Guðlaugur kom á þilfar stóð strekktur togvírinn beint niður svo sjór rann inn fyrir lunninguna. Honum leist ekki á blikuna og spurði hvort þeir ætluðu að hvolfa bátnum? Það var slakað á vírnum og farið að keyra á festuna. Báturinn lagðist aðeins, að sögn Guðlaugs, þegar líkt og kom kvika undir og báturinn lagðist á möstrin. Skyndilega hvolfdi bátnum, sennilega á einungis 4 til 5 sekúndum.

Skipverjar lentu allir í sjónum. Guðlaugi tókst að komast á kjöl bátsins ásamt þeim Hirti og Pétri.

Guðlaugur greindi frá því í viðtölum eftir slysið að þeir félagarnir hefðu talað mikið saman þar sem þeir hímdu sjóblautir og kaldir á sökkvandi skipinu. "Við sátum frammi á kili og var skipið þá mikið til komið í kaf að aftan. Mér verður þá að orði: "Ef Guð er til ætti hann að hjálpa manni, nú þarf maður á því að halda." Undarlegt er þetta og oft hefur maður efast um það að Guð væri til og jafnvel hæðst að því á ákveðnum aldri eins og gengur.

Hjörtur skipstjóri sagði þá að við skyldum fara með bænina Faðir vor og við gerðum það þrír saman og reyndum þannig að hughreysta hver annan."

Félögunum var ljóst að enginn kæmi þeim til bjargar. Þeir freistuðu þess að ná til gúmbjörgunarbátsins, sem var á 6 metra dýpi. Það reyndist ókleift. Skipið var ekki búið sjálfvirkum sleppibúnaði, en staðið hafði til að setja hann í bátinn um næstu páska. "Við ákváðum þarna saman þrír á kili að ef svo ótrúlega vildi til að einhver okkar lifði af, þá skyldum við láta það koma fram að það eina sem hefði getað bjargað okkur væri sjálfvirkur sjósleppibúnaður Sigmunds."

Skipið sökk stöðugt dýpra. Þremenningarnir þjöppuðu sér saman á stafnkilinum. "Allt í einu reis báturinn nær lóðrétt. Við báðum þá saman og töluðum hughreystandi hver við annan.

Það hafði ekki hvarflað að mér að reyna að synda til lands, en þegar Hjörtur sagðist ætla að freista þess, sagðist ég einnig ætla að gera það. Skyndilega datt báturinn undan okkur og við vorum aftur í sjónum."

Vitaljósið á Stórhöfða var leiðarljósið þar sem þeir lögðu til sunds. Guðlaugur sagði að fljótlega hefðu þeir Hjörtur verið einir og kallast á. "Síðan hætti ég að fá svar og hætti þá að kalla."

Bátur í augsýn

Guðlaugur sagðist hafa hugsað margt á sundinu. Verst þótti honum ef hann myndi deyja frá ógreiddum smáskuldum hér og þar. Lífshlaupið rann hjá eins og í kvikmynd. Hann talaði við múkkana sem fylgdust með honum á sundinu og reyndi að blístra. Þrátt fyrir háskann fann Guðlaugur ekki til ótta. Kuldinn leitaði á, stundum barði hann saman fótunum til þess að finna fyrir þeim. Þegar um þriðjungur leiðarinnar var að baki sá hann bát nálgast og vakti það von um björgun. Báturinn sigldi hjá í um 100 metra fjarlægð og Guðlaugur segist hafa hrópað af öllum lífs og sálar kröftum og buslað til að vekja athygli á sér. En allt kom fyrir ekki og báturinn sigldi sína leið.

"Þá greip mig svolítið vonleysi, þegar ég sá á eftir bátnum, en svo sá ég að úr því að hjálpin bærist ekki yrði ég að bjarga mér sjálfur og við það styrktist ég aftur og tók stefnuna á Heimaey sem grillti í langt fjarri í myrkrinu."

Af kennileitum mátti sjá hvað sundinu miðaði og það efldi Guðlaugi kjark og von. Ljósin í landi voru honum leiðarljós og eins stjörnur himinsins. Framan af sundinu var stjörnubjart, en þegar á leið varð skýjað og stjörnurnar hurfu að mestu "en stjarnan mín hvarf aldrei," sagði Guðlaugur. "Ég hafði hana beint frá andlitinu á baksundinu og það brást aldrei að stefnan var rétt þegar ég fór yfir á bringuna."

Loks var Guðlaugur kominn upp að Heimaey austanverðri. Þegar hann heyrði brimgnýinn hugsaði hann með sér að líklega væri einhver von um að hann slyppi úr þessu. Fyrst honum hefði verið hleypt þetta langt hlyti hann að ná til lands. Öldurnar í brimgarðinum hentu honum til eins og blöðru. Hann gat ekki séð fjöruna eða hamrana vegna myrkurs og synti aftur frá landi til að átta sig betur á aðstæðum. "Ég fór því á baksund og synti aftur inn í brimgarðinn, á fullri ferð, án þess að vita hvort framundan væri sandfjara, grýtt urð eða hamraveggur." Guðlaugur komst upp í grýtta fjöruna og þaðan upp á syllu sem hann skreið upp. Þar flæddi upp í fyllingum. Eftir að hafa hvílt sig um stund komst hann fyrir bergsnös og var loks kominn á þurrt.

Hann þorði ekki að hvílast, var hræddur um að það myndi verða hans síðasta ef hann sofnaði. "Ég skreið fyrst, reyndi síðan að labba, en skjögraði til allra átta og gat satt að segja ekki staðið á fótunum af neinu viti." Guðlaugur sagði að hann hefði talið að sér væri borgið fyrst hann náði landi, en samt hefði það ef til vill verið erfiðara að komast berfættur yfir úfið hraunið og svo dofinn af kulda að hann fann ekki fyrir útlimunum. Guðlaugur taldi að líklega hefði hann verið um klukkustund á kili áður en hann lagðist til sunds sem tók um fimm tíma. Hann hvíldist um stund eftir að hann náði landi, síðan hefði tveggja kílómetra gangur yfir úfið hraunið og vikurbrekkur inn í kaupstaðinn tekið nær þrjár klukkustundir. Á leiðinni rakst hann á baðkar sem notað var til að brynna fé. Á því var þumlungsþykkur ís sem hann braut með bylmingshöggi og gat svalað þorsta sínum.

"Þegar ég komst upp á milli Fellanna og ljósin í bænum blöstu við, leit ég einhverja stórkostlegustu sýn í lífi mínu og mér óx ásmegin og greikkaði sporið að fyrsta húsinu sem ljós var í."

Eitthvað hræðilegt hafði gerst

Guðlaugur bankaði upp á í Suðurgerði 2 um kl. 6.55 að morgni mánudagsins 12. mars. Þar kom til dyra Freyr Atlason, þá 17 ára. "Hringdu á sjúkrabíl," var það fyrsta sem Guðlaugur stundi upp. Freyr bauð honum inn og sá að Guðlaugur var ekki einungis illa klæddur í frostinu, heldur rennblautur, berfættur og blóðugur á fótunum. Freyr vakti föður sinn, Atla Elíasson, sem kom fram. Atli sagði í samtali við Morgunblaðið á sínum tíma að blóðið hefði lagað úr fótum Guðlaugs og sporin sést eftir gangstéttinni upp að húsinu. Feðgarnir komu Guðlaugi í stól, breiddu yfir hann sæng og hringdu á lögregluna. "Hann nefndi bátsnöfn, Hellisey, mannanöfn og sagði "synti, synti". Það fór ekkert á milli mála að eitthvað hræðilegt hafði komið fyrir," sagði Atli. Guðlaugur var fluttur á Sjúkrahús Vestmannaeyja til aðhlynningar og björgunarlið var kallað út. Bátar og skip fóru til leitar á slysstaðnum og björgunarmenn gengu fjörur. Brak fannst á reki og olíuflekkur sýndi hvar báturinn hafði farið niður. Enginn skipverjanna fjögurra, sem fórust, fannst.

Til sjós og lands

Guðlaugur fór aftur til sjós árið 1987 og stundaði sjómennsku með hléum þar til í fyrra. Hann var samfellt til sjós frá 1992-95 að hann fór að vinna í smiðju Ísfélags Vestmannaeyja, en Guðlaugur er lærður plötusmiður. Hann fór aftur til sjós 1997 og stundaði sjóinn þar til í október síðastliðnum. Nú vinnur hann sem vélstjóri hjá Ísfélagi Vestmannaeyja. Kona Guðlaugs, María Tegeder, rekur Gistiheimili Maríu í Vestmannaeyjum og er Guðlaugur bókari gistiheimilisins.

Heimildir:

"Stjörnurnar hurfu í skýin - en stjarnan mín hvarf aldrei" Rætt við Guðlaug Friðþórsson í Vestmannaeyjum um einstætt björgunarafrek hans. Árni Johnsen. Fleiri kvistir. Reykjavík 1987.

Ég er þakklátur fyrir að fá að lifa. Guðlaugur Friðþórsson sjómaður. Guðmundur Árni Stefánsson og Önundur Björnsson. Ég vil lifa, líf á bláþræði. Reykjavík 1987.

Morgunblaðið, 13. marz 1984.

gudni@mbl.is

Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.