Gušrśn Bergmann - haus
22. aprķl 2016

DAGUR JARŠAR ķ dag

12973556_10153644379204576_5159588841929991537_o.jpgŽessi dagur, 22. aprķl var formlega geršur aš alžjóšlegum DEGI JARŠAR įriš 1990, en hreyfing undir sama heiti hafši žį veriš viš lżši ķ Bandarķkjunum frį įrinu 1970. Ķ fjörutķu og sex įr hefur fólk žvķ veriš aš vekja athygli į žvķ aš eitthvaš žurfi aš gera fyrir Jöršina til aš mannlķf og dżralķf geti žrifist žar įfram. Flestir eru LOKSINS farnir aš skilja aš hlżnun jaršar sé stašreynd, žótt žaš sem gert er til aš sporna viš henni, viršist varla halda ķ horfinu og hitatölur ķ heiminum hękki įr frį įri.

Žaš er svo ótrślegt meš okkur mannkyniš aš viš viršumst ekki vilja trśa neinu fyrr en skašinn er skešur. Ég var į Hawai’i ķ byrjun febrśar og žar er žaš óopinbert leyndarmįl aš nįnast allur kórall ķ kringum eyjarnar er daušur, žvķ hitastig sjįvar žar hefur hękkaš um meira en 1,5°. Hnśfubakur hefur ķ gegnum tķšina komiš sušur ķ hlżrri sjó yfir fengitķmann og fariš svo meš kįlfana noršur ķ kaldari sjó žegar žeir hafa stękkaš eitthvaš. Fęrra er nś af hnśfubak viš Hawai’i en nokkru sinni įšur.

FARA DŻRIN EKKI EITTHVAŠ ANNAŠ?
Sumir kunna aš segja aš hvalirnir fari žį bara eitthvaš annaš – en hvert? Kyrrahaf er ótrślega mengaš af plasti og enginn gerir sér ķ raun grein fyrir hversu mikil įhrif žaš hefur į dżralķf ķ hafinu. Geislavirkur śrgangur eins og kom śr kjarnorkuverinu sem skemmdist žegar flóšaldan reiš yfir Japan ķ kjölfar jaršskjįlftans 2011, hangir ekki bara viš strendur Japans. Hann dreifist um allt Kyrrahafiš. Viš höfum engin tök į aš meta skašann eša sjį hvaš hefur gerst undir yfirborši sjįvar. Og hvert eiga mörgęsirnar sem lifa į Sušurheimsskautinu og hvķtabirnirnir sem lifa į Noršurheimsskautinu aš fara žegar ķsinn brįšnar undan žeim? Į sólarstrendur?

EF JÖRŠIN VĘRI HŚS?
Ef Jöršin vęri hśs sem viš byggjum ķ, myndum viš žį ganga um žaš hśs eins og viš göngum um Jöršina? Myndum viš drepa ķ sķgarettum į gólfinu heima hjį okkur eša henda rusli į gólfiš eins og fólk hendir rusli um allt į Jöršinni? Lįta plastflöskur, įldósir, glerflöskur, umbśšir af żmsum geršum og annan śrgang žekja gólfin okkar? Kannski bķša eftir žvķ aš bręšurnir žrķr, einhver, sérhver og hver sem er kęmu og tękju til hjį okkur, lķkt og viš gerum rįš fyrir aš žeir sjįi um sóšaskapinn eftir okkur ķ umhverfinu.

GETUR ĶSLAND VERIŠ Ķ FARARBRODDI
Ég hef į undanförnum tuttugu og fimm įrum unniš aš žvķ meš żmsum hętti aš styrkja og efla umhverfisvitund mķna og annarra og hvetja fólk til ašgerša. Ég hef mešal annars talaš viš žrjį sķšustu borgarstjóra Reykjavķkur og hvatt žį til aš gera Reykjavķk aš fyrstu umhverfisvottušu höfšborg heims. Žaš yrši fordęmi fyrir ašra til aš fylgja og myndi skapa Reykjavķk sérstöšu į heimsvķsu, lķkt og žaš skapaši į sķnum tķma sveitarfélögunum og Žjóšgaršinum į Snęfellsnesi, žegar žau uršu fyrstu EARTH CHECK umhverfisvottušu sveitarfélög į noršurhveli jaršar įriš 2008. Žau eru nś fyrirmynd żmissa sveitarfélaga vķša um heim sem hyggjast feta ķ fótspor žeirra.

Ķ rśm tuttugu įr hef ég lķka hvatt til žess aš feršažjónustufyrirtęki hér į landi létu umhverfisvotta rekstur sinn (Vakinn er bara gęšavottunarmerki). Örfįir, mišaš viš heildina, hafa fetaš žį braut en flestir telja žaš ekki skipta mįli, žvķ žeir séu aš standa sig svo vel umhverfislega.

Įtrošsla į landiš okkar er endalaus, nś žegar viš tökum į Ķslandi į móti 1,2-1,3 milljón manns į įri. Sķfellt er leitaš śt fyrir hefšbundnar slóšir og fariš meš fólk inn į viškvęm svęši į įrstķmum žar sem Jöršin žarf į hvķld aš halda. Svo viršist sem žar, svo og annars stašar, sé enginn sašningspunktur til. Allir vilja nį ķ bita af feršamannakökunni, sem byggist į miklum įgangi į žann hluta Jaršar, sem okkur ķbśum landsins var fališ aš gęta. Menn benda hvor į annan ef gagnrżni kemur upp og enginn er tilbśinn til aš slį af gręšgi sinni. Jį, gręšgi, žvķ svo viršist sem viš séum aš eyšileggja lķfvęnlegt umhverfi okkar og dżralķfs į Jöršinni af einskęrri gręšgi.

Sjį nįnar um EARTH DAY į http://www.earthday.org/