Gu­r˙n Bergmann - haus
27. j˙nÝ 2021

Veistu hva­ er Ý f÷r­unarv÷runum ■Ýnum?

canstockphoto3101340═ ■essari grein af vefsÝ­unni Alliance for Natural Health er fjalla­ um rannsˇkn ß řmsum hŠttulegum efnum sem geta veri­ Ý f÷r­unarv÷rum.

F÷r­unarv÷rui­na­urinn veltir um 20 trilljˇn dollurum ßrlega, en fyrirtŠkin sem framlei­a f÷r­unarv÷rur veita ekki endilega upplřsingar um ■ß sta­reynd a­ stˇrt hlutfall af v÷runum er framleitt me­ PFAS e­a „eilÝf­arefnum“, sem geta valdi­ alls konar heilsufarsvandamßlum og ska­a­ umhverfi okkar.

═ fŠstum tilvikum koma upplřsingar um ■essi innihaldsefni fram ß umb˙­unum, en veri­ er a­ leggja fram till÷gu Ý BandarÝkja■ingi, um bann vi­ notkun ß ■essum „eilÝf­arefnum“ Ý f÷r­unarv÷rum.

RANNSËKN ┴ MEIRA EN 200 TEGUNDUM

rannsˇkn[i] sem ger­ var ß 231 snyrtiv÷rutegund frß BandarÝkjunum og Kanada, var leita­ a­ fl˙or Ý v÷runum, en hann gefur til kynna a­ Ý ■eim sÚ PFAS. VÝsindamennirnir fundu fl˙or Ý 63 prˇsentum af make-up-inu, 58 prˇsentum af augnfar­anum, 47 prˇsentum af augnahßralitunum og 47 prˇsentum af varalitunum.

Tuttugu og nÝu v÷rutegundir sem Ý var miki­ af fl˙or voru rannsaka­ar Ýtarlegar og Ý ■eim fundust ß bilinu 4 til 13 PFAS kemÝsk efni. ═ einungis einni af ■essum v÷rutegundum kom PFAS fram ß lista yfir innihaldsefni.

UPPLŢSINGAR UM PFAS VANTAR V═đA

Einungis 8 prˇsent af ■eim 231 f÷r­unarv÷rum sem prˇfa­ar voru, greindu frß ■vÝ Ý innihaldslřsingu a­ Ý ■eim vŠru PFAS. FyrirtŠkin komast upp me­ a­ gera ■etta, vegna ■ess a­ alrÝkisl÷g leyfa undantekningar ß skrßningu innihaldsefna sem teljast bundin einkaleyfi.

VÝsindamennirnir birtu lista yfir ■au v÷rumerki[ii] sem ■eir ranns÷ku­u, en ekki sÚrstakar v÷rutegundir, nÚ heldur hversu miki­ er af PFAS Ý ■eim. Neytendur geta ■ˇ haft Ý huga a­ yfirleitt finnst miki­ af fl˙or Ý v÷rum sem sag­ar eru „endast lengi“ e­a vera „vatns■olnar“, svo ■a­ gŠti veri­ gott a­ sleppa notkun ß slÝkum v÷rum.

PFAS Ý varalit getur fari­ inn fyrir varirnar me­ mat og ÷­ru og PFAS Ý augnahßralit getur fari­ inn um tßrakirtlana. Ůegar PFAS kemst inn Ý blˇ­i­, er ■a­ ■ar til framb˙­ar og safnast upp – enda er ßstŠ­a fyrir ■vÝ a­ efnin eru k÷llu­ „eilÝf­arefni“.

PFAS TENGT VIđ SJ┌KDËMA

PFAS efnin hafa veri­ tengd vi­ řmsa sj˙kdˇma[iii], svo sem krabbamein Ý nřrum, krabbamein Ý bl÷­ruhßlskirtli, hß■rřsting, skjaldkirtilssj˙kdˇma, lßga fŠ­ingarvigt og ˇnŠmiseiturßhrif Ý b÷rnum. F÷r­unarv÷rur ganga inn Ý gegnum h˙­ina[iv] og efni sem tekin eru upp Ý gegnum hana fara beint inn Ý blˇ­i­[v].

Ůa­ eru řmis innihaldsefni[vi], ÷nnur en fl˙or sem gott er a­ for­st Ý f÷r­unarv÷rum, ■ar ß me­al formaldehÝ­, kvikasilfur og ■al÷t, isobutyl og isopropyl paraben.

Evrˇpusambandi­ hefur banna­ e­a dregi­ ˙r notkun ß meira en 1.300 kemÝskum efnum Ý f÷r­unarv÷rum – ■ˇ ekki PFAS – en BandarÝkin einungis 11. Ůa­ getur ■vÝ veri­ mikilvŠgt fyrir h˙­ og heilsu a­ velja f÷r­unarv÷rur sem eru unnar ˙r nßtt˙rulegum og lÝfrŠnum efnum og leggja sig fram um a­ for­ast „eilÝf­arefnin“.

Mynd: CanStockPhoto/DarrenBaker

Heimildir: Alliance for Natural Health

[i] https://pubs.acs.org/doi/10.1021/acs.estlett.1c00240

[ii] https://pubs.acs.org/doi/suppl/10.1021/acs.estlett.1c00240/suppl_file/ez1c00240_si_001.pdf

[iii] https://www.atsdr.cdc.gov/pfas/health-effects/index.html

[iv] https://www.salon.com/2014/11/30/5_toxic_chemicals_in_the_products_you_use_every_day_partner/?utm_source=twitter&utm_medium=socialflow

[v] https://green.harvard.edu/news/skin-deep

[vi] https://www.ewg.org/the-toxic-twelve-chemicals-and-contaminants-in-cosmetics