Islam

Eftir Kristján G. Arngrímsson
kga@mbl.is

Íslömsk trú klofnađi í tvo meginmeiđi á sjöundu öld í kjölfar deilna um eftirmann Múhameđs spámanns. Annarsvegar eru súnní-múslímar, eđa súnítar, sem eru mikill meirihluti múslíma í heiminum, og hins vegar sjía-múslímar, eđa sjítar, sem eru í minnihluta í heiminum. Sjítar eru ţó í meirihluta í Írak og Íran.

Eftirmađur Múhameđs tók ekki viđ spámannshlutverkinu. Múhameđ var síđasti spámađurinn. En hann hafđi einnig veriđ veraldlegur leiđtogi múslíma, og einhver ţurfti ađ taka viđ ţví hlutverki.

Sjíta-fjölskylda á vergangi lćtur fyrir berast í flóttamannabúđum í Bagdad 1. mars. Margar fjölskyldur sjía-múslíma sem búa á svćđum ţar sem súnítar eru í meirihluta hafa lagt á flótta og sest ađ á öruggari stöđum af ótta viđ síaukin átök milli trúarhópanna tveggja.
 AP
Alí, tengdasonur Múhameđs, var fjórđi kalífi (sá sem stjórnar á jörđinni í umbođi guđs) múslíma, en var myrtur áriđ 661. Ţá tók helsti andstćđingur hans viđ kalífadómi, en átök ţeirra voru undirrótin ađ klofningi íslams í súnní- og sjía-siđ. Heitiđ á sjía-siđ er dregiđ af „shi'at Ali“, eđa „fylgismenn Alís“. Ţeir telja Alí hafa veriđ ţann eina sem hafi međ réttu gegnt kalífadómi.

Hugmyndafrćđilegur munur á súnní- og sjía-siđ er í grundvallaratriđum sá, ađ sjítar telja ađ Múhameđ hafi átt sér andlega arftaka, ţótt hann hafi veriđ síđasti spámađurinn. Ţessir arftakar eru nefndir imamar. Ţeir hafa í krafti innblásturs meira innsći í eđli guđdómsins en venjulegir menn hafa. Ţess vegna geta ţeir túlkađ Kóraninn, helgirit múslíma, og áttađ sig á duldum bođskap sem ţar er ađ finna en venjulegir menn sjá ekki.

Samkvćmt súnní-siđ, sem kenndur er viđ hefđ, eđa trođnar slóđir, er Kóraninn skiljanlegur öllum sem vilja lesa hann og leita lćrdóms um hann. Ekkert í honum er huliđ venjulegum mönnum. Ţar er enginn dulinn bođskapur.

Í sjía-siđ hafa ţví imamarnir kennivald, en í súnní-siđ hafa engir menn kennivald. Imamarnir njóta leiđsagnar almćttisins og geta ţví orđiđ trúarlegir leiđtogar venjulegs fólks sem ekki hefur ţetta sérstaka samband viđ almćttiđ. Sjítar bíđa ţess ađ imam geti orđiđ samfélagsleiđtogi og kennt hinn rétta veg. Kennimenn hafa ţví sterka stöđu međal sjíta.

Íranska ţjóđin tók ajatollanum Ruhollah Khomeini sem imam, ţótt hann liti ekki sjálfur á sig sem slíkan. Ţess vegna hafđi hann ţađ ćgivald í landinu sem raun bar vitni.

Sjítar eru í meirihluta í Írak, alls um 55-60% ţjóđarinnar, en ţeir voru í yfir 30 ár undirokađur meirihluti í eigin landi. Saddam Hussein, fyrrverandi forseti, er súníti, og ásamt flokki sínum, Baath, ofsótti hann sjíta á alla lund og lét myrđa marga leiđtoga ţeirra. Ţúsundir sjíta voru reknir til Írans á áttunda áratugnum. Sjítar fögnuđu ţví mjög er ljóst varđ ađ stjórn Saddams var fallin.

Íslamsheimur

Heimildir:
„Undirokađur meirihluti í eigin landi.“ Morgunblađiđ, 24. apríl, 2003.
Jón Ormur Halldórsson: Islam; saga pólitískra trúarbragđa. Heimskringla, 1993.