sun. 22. nóv. 2020 18:12
Įsta Dķs Óladóttir, dósent viš višskiptafręšideild HĶ, segir „eitt af žvķ sem skiptir afar miklu mįli ķ dag er sjįlfbęrni, aš nżta aušlindir jaršar žannig aš žęr standi komandi kynslóšum til boša ķ ekki minna umfangi en nśverandi kynslóšum.“
Veišar munu ekki standa undir stöšugri fólksfjölgun

Ķ haust kom śt nż bók um sjįvarśtveg og fiskeldi ķ alžjóšlegu samhengi ķ ljósi fęšuöryggis framtķšarinnar og ber hśn heitiš Fisheries and Aquaculture: The Food Security of the Future.

„Žessi bók er sprottin śr ķslenskum sjįvarśtvegi en segja mį aš mikilvęgi sjįvarśtvegs hérlendis og žekking į žessari atvinnugrein geri žaš aš skyldu okkar aš mišla žeim fróšleik til annarra ķ heiminum,“ segir Įsta Dķs Óladóttir, dósent ķ Višskiptafręšideild Hįskóla Ķslands, en hśn ritaši bókina įsamt Įgśsti Einarssyni, fyrrverandi prófessor og rektor viš Hįskólann į Bifröst.

Bókin byggist į rannsóknum žeirra Įstu Dķsar og Įgśsts og fjallar mešal annars um breytingar sem hafa oršiš ķ sjįvarśtvegi į undanförnum įrum og įratugum og žęr leišir sem fęrar eru ķ greininni hvaš varšar aukna sjįlfbęrni, hagkvęmari veišar, vinnslu og fiskeldi, aš sögn Įstu Dķsar. „Markmišiš var aš skrifa fręšibók sem myndi nżtast til kennslu og sem almennt fręširit um rekstur sjįvarśtvegsfyrirtękja og sjįvarśtveg ķ heild sinni hér į landi og erlendis. [...] Sżnt er hvernig bęta mį įrangur fyrirtękja og landa į žessum svišum, mešal annars meš tękninżjungum og žar er Ķsland mjög framarlega ķ heiminum. Bókin er ętluš žeim sem starfa ķ sjįvarśtvegi, stefnumótendum ķ greininni, fręšimönnum, hįskólanemum og öllum žeim sem įhuga hafa į žróun sjįvarśtvegs til framtķšar,“ śtskżrir hśn.

 

Spurš hvernig žaš kom til aš įkvešiš var aš gefa bókina śt, svarar Įsta Dķs: „Žetta byrjaši žegar ég var fengin til žess aš endurvekja kennslu ķ rekstri ķ sjįvarśtvegi viš Hįskóla Ķslands. Žegar ég kem inn 2017 hafši žetta ekki veriš kennt sķšan Įgśst gerši žaš, mörgum įrum įšur. [...] Ķ samtali viš żmsa ašila hér į landi og erlendis kom ķ ljós aš žaš voru eiginlega engar bękur į ensku til sem nįlgast sjįvarśtveginn ķ vķšara samhengi. Žannig raunar kom žessi hugmynd aš śtskżra hvaš viš höfum veriš aš gera ķ sjįvarśtvegi ķ samanburši viš ašrar žjóšir.“

Betri stjórnun veiša og aukiš eldi

Hśn segir mikilvęgi sjįlfbęrni og tękniframfarir ķ veišum og vinnslu gegna lykilhlutverki ķ bókinni. „Eitt af žvķ sem skiptir afar miklu mįli ķ dag er sjįlfbęrni, aš nżta aušlindir jaršar žannig aš žęr standi komandi kynslóšum til boša ķ ekki minna umfangi en nśverandi kynslóšum. Viš veršum aš fara vel meš žaš sem viš höfum ķ höndunum og nżta hvern fisk ef svo mį segja til hins żtrasta. Flök og bitar eru veršmęt afurš en ķ dag eru žaš ekki sķšur hlišarafuršir, prótķn og ensķm sem skipta mįli og skila veršmętum. Ég nota stundum ķ kennslunni hjį mér dęmiš um žorskinn sem er kominn ķ yfir 90% nżtingu og gęti fariš hęrra, mešal annars nżtingu slógs ķ lżsisframleišslu, en Ķslendingar eru aš gera vel į žessu sviši og viš getum flutt žį žekkingu betur śt.“

Įsta Dķs bendir į aš tališ er aš um žrišjungur allra framleiddra matvęla eyšileggist ķ framleišslu eša ķ dreifingu og žegar matvęlum er fargaš žegar žau eru komin yfir sķšasta söludag. „Žegar litiš er til žessara matvęla sem hent er žį eru žaš ekki bara matvęlin sem eru aš eyšileggjast heldur tapast allt sem lagt var ķ framleišsluna og dreifinguna, eins og mannleg vinna, vatn og orka. Žarna veršur gķfurleg sóun og žaš er mjög brżnt aš framleišendur og seljendur matvęla bęti žetta ferli.

https://www.mbl.is/200milur/frettir/2020/11/02/norskur_thorskur_kann_ad_missa_msc_vottun/

Um 10% af žeim hitaeiningum sem mannkyniš neytir eru talin koma frį sjįvarfangi aš sögn Įstu Dķsar sem segir aš žaš žurfi fyrst og fremst betri stjórnun veiša og aukiš eldi ef hlutdeild sjįvarfangs eigi aš vaxa.

„Fiskeldi hefur vaxiš hratt į undanförnum įrum og žaš žarf aš auka žaš enn meir ef viš eigum aš geta fętt mannkyniš žvķ veišar munu ekki standa undir stöšugri fólksfjölgun. Žvķ getum viš sagt aš žaš sé fyllilega raunhęft aš gera rįš fyrir aš fiskeldi aukist enn frekar. Vöxturinn er žó takmörkunum hįšur, mešal annars vegna fęšu fyrir eldisfisk, rétt eins og höf, vötn og įr hafa sķnar takmarkanir eins og komiš hefur ķ ljós į undanförnum įratugum. Til višbótar žessu mį nefna vandamįl eins og aukin gróšurhśsaįhrif, hlżnun jaršar og vaxandi mengun į landi og ķ sjó, sem er mešal annars tengd vaxandi fiskeldi. Žess vegna žurfum viš aš vanda okkur vel. Deilur eru uppi um hvort eldi eigi aš vera ķ sjókvķ eša ķ landeldi og žessa žętti žarf aš skoša til hlķtar, hvaša leišir koma best śt meš tilliti til sjįlfbęrni, aš viš skilum jöršinni og aušlindum hennar af okkur ķ betra įsigkomulagi en viš tókum viš.“

 

Öšrum til eftirbreytni

Vegna žessa telur hśn brżnt „aš žjóšir heims horfist ķ augu viš alvarleg fęšuvandmįl ķ heiminum og forgangsraši ķ žeirra žįgu og Ķslendingar gętu vafalķtiš lagt meira til į alžjóšavettvangi ķ umręšunni um fęšuöflun framtķšarinnar, einkum hvaš varšar sjįvarfang, vegna žess aš hér hefur veriš rekinn aršbęr sjįvarśtvegur sem hefur skilaš miklum veršmętum til sameiginlegra verkefna. Žannig hefur sjįvarśtvegur hér veriš gefandi en ekki žiggjandi eins og raunin er vķša ķ hinum vestręna heimi og Ķslendingar hafa nįš miklum įrangri ķ fullnżtingu sjįvarafurša sem ętti aš verša öšrum žjóšum til eftirbreytni.“

Samkvęmt tölum Matvęla- og landbśnašarstofnunar Sameinušu žjóšanna hefur lķtil breyting oršiš į heildarmagni sjįvarafurša sem framleiddar eru meš veišum į villtum stofnum frį aldamótum. Įriš 2000 veiddust 85 milljónir tonna į heimsvķsu śr sjó en įriš 2018 voru veiddar 84 milljónir tonna. Į sama tķmabili fór eldi ķ sjó śr žvķ aš framleiša 14 milljónir tonna ķ 31 milljón tonna, en žaš er rétt rśmlega 114% vöxtur.

https://www.mbl.is/200milur/frettir/2020/08/29/skammtimahugsun_megi_ekki_rada_for_vid_audlindanyti/

Ef litiš er til veiša ķ ferskvatni nam heildarafli 9 milljónum tonna įriš 2000 og 12 milljónum įriš 2018. Į sama tķma jókst ferskvatns- og landeldi um rśm 168% śr 19 milljónum tonna ķ 51 milljón tonna. Samanlagt framleiddi allt eldi ķ heiminum 82 milljónir tonna, sem er um 46% af öllu framleiddu sjįvarfangi aš sjįvarspendżrum, krókódķlum og žangi og öšrum sjįvarplöntum undanskildum.

„Žar sem fiskeldi er žegar oršiš eins mikiš og raun ber vitni vaknar sś spurning hvort fiskeldi geti leyst hluta af fęšuvanda framtķšarinnar og hugsanlega stutt enn betur viš veišar į villtum fiski žvķ žaš er jś takmörkuš aušlind. Žaš er naušsynlegt aš nį jafnvęgi į markaši og žaš jafnvęgi ręšst af hagkvęmni eins og raunin er ķ öšrum efnahagslegum įkvöršunum,“ segir Įsta Dķs.

Nįiš samstarf fyrirtękja

Eins og fyrr segir er tęknižróun einn žeirra žįtta er bókin fjallar um. „Sś mikla tęknižróun sem er aš eiga sér staš byggist mešal annars į fjóršu išnbyltingunni. Nįiš samstarf tęknifyrirtękja į borš viš Völku, Skagann 3X, Marel og fleiri fyrirtęki viš ķslensk sjįvarśtvegsfyrirtęki hefur żtt undir mun hrašari žróun, mešal ananrs ķ fiskvinnslu og mešferš afla, en annars hefši oršiš.

Ķslenskur markašur er lķklega sį besti ķ heiminum til aš stunda nżsköpun og tęknižróun, vegna žess aš fyrirtękin vinna mjög vel saman aš žróuninni. Meš žvķ fęst grķšarleg žekking hjį tęknifyrirtękjunum, sem sķšan er flutt śr landi og til żmissa landa, sem gerir žaš aš verkum aš erlendar žjóšir hafa nįš aš byggja hrašar upp sinn sjįvarśtveg en ella,“ segir Įsta Dķs.

https://www.mbl.is/200milur/frettir/2019/12/06/risastor_taekifaeri_i_sjonmali/

Hśn segir aš įšur fyrr hafi fólk sem starfaši ķ vinnslum veriš stutt af vélum en aš sś staša sé aš breytast og er starfsfólk ķ auknum męli ķ aukahlutverki eftir žvķ sem hugbśnašur tekur viš stušningshlutverkinu. „Ķ framtķšinni veršur mannshöndin hvergi nęrri og lausnir ķ fiskvinnslu verša byggšar į upplżsingatękni og gervigreind. Žį hefur krafan um rekjanleika aukist į undanförnum įrum og stašan er oršin žannig aš vķša er hęgt aš segja hvar tiltekinn žorskur var veiddur, į hvaša mišum, ķ hvaša kasti og svo framvegis.“

Mikil višurkenning

Įsta Dķs segir töluveršan įhuga vera į bókinni, mešal annars aš nżta hana ķ kennslu erlendis auk žess sem alžjóšastofnanir hafa pantaš eintök. „Žaš hefur vantaš svona bók į erlendum markaši.“

Spurš hvaša merkingu žaš hefur aš bókin sé gefin śt fyrir alžjóšlegan markaš, svarar hśn: „Žaš aš svona virt forlag eins og Academic Press innan Elsevier skuli strax hafa sżnt žvķ mikinn įhuga aš gefa śt svona bók sżnir okkur aš Ķsland er afar framarlega sem sjįvarśtvegsland og višurkennt sem slķkt. Viš unnum meš mjög mörgum ašilum og margir af okkar žekkstustu og fęrustu vķsindamönnum į žessu sviši lįsu yfir fjölmarga kafla ķ bókinni. Žį fékk Ólafur Ragnar Grķmsson, fyrrverandi forseti og nśverandi formašur Noršurslóša, handritiš žegar žaš var komiš nokkuš langt og hann skrifaši inngangsoršin aš bókinni, sem er mjög mikilvęgt fyrir okkur žar sem orš Ólafs Ragnars vega žungt į alžjóšavķsu, sér ķ lagi ķ tengslum viš Noršurslóšir.“

til baka