Neysluhyggjupælingar

Nína Guðrún Geirsdóttir.
Nína Guðrún Geirsdóttir.

„Ég hef verið að hugsa mikið um neyslu. Ég hef aldrei búið við skort af neinu tagi og aldrei þurft að hafa sérstakar áhyggjur af peningum blessunarlega. Ég var í menntaskóla þegar kreppan skall á og hef aðeins heyrt út undan mér af breytingunum sem áttu sér stað í kjölfar hennar árið 2008, bæði hér á landi sem og erlendis. Þegar margir hófu að endurhugsa neyslu sína og lífstíl. Efnahagurinn einfaldlega leyfði ekki þá neyslu sem margir höfðu vanið sig á fyrir kreppu. Í dag hangir önnur yfirvofandi krísa yfir okkur, nema nú af öðrum toga,“ segir Nína Guðrún Geirsdóttir á bloggsíðu sinni: 

Áratug síðar er kreppan orðin að fjarlægri minningu. Margir búa við mun betri kjör en þá og kaupmáttur hefur aukist verulega. Aftur erum við byrjuð að eltast við það sem er stærra, betra og nýrra. Rithöfundurinn Yuval Noah Harari segir í lokaköflum sínum í bókinni Sapiens: A Brief History of Humankind að vöxtur sé einfaldlega ein af undirstöðum vestrænnar siðmenningar. Fyrir löngu löngu síðan var gróði nefnilega talinn grunsamlegur, jafnvel syndsamlegur. Með tímanum áttaði fólk sig á að kakan gæti í raun stækkað og mikilfenglegur vöxtur fór af stað, sem við sjáum ekki fyrir endann á í dag. Gróði og neysla varð tákn um velmegun.

Kapítalismi hefur reynst mannkyninu ágætlega, fært okkur nytsamlegar búbætur, þægindi og ýtt undir merkilegar uppgötvanir. En traustið til gróða er algjört. Gróði er nauðsynlegur til að viðhalda kerfinu, svo framleiðendur búa til vörur sem endast í stuttan tíma og endalausar tegundir af vörum sem duga okkur nú þegar. Og við erum hinir fullkomnu neytendur. Við kaupum hluti og græjur sem við þurfum í raun ekki, til að vera með eða vegna þess að þau lofa hamingju. Við sjáum vini okkar gera þetta, auglýsingar og fjölmiðlar hafa beint eða óbeint áhrif á okkur. Brotnaði eitthvað? Kauptu nýtt! Ný árstíð? Ný föt! Komið að fríinu? Fljúgðu burt! Það telst eðlileg þróun og það er kerfið eins og við þekkjum það. Lausnin við öllu virðist vera að kaupa meira.

Ég bý í Bandaríkjunum þar sem margir eyða frídögunum sínum í verslunarmiðstöðvum og keyra bókstaflega allar vegalengdir, enda vegakerfið hannað á þá vegu sem er efni í annan pistil. Í grunninn er hugmyndin um sjálfsást og að gera vel við sig beintengd við kaup og eyðslu. Dagur einhleypra (Singles day), sem byrjaði sem nokkurs konar grín í Kína fyrir nokkrum árum, varð fljótt stærsti netsöludagur heims. Á árinu 2017 hafði vefsalan náð 100 milljörðum á aðeins þremur mínútum.

Æ fleiri rannsóknir sýna fram á að jörðin er komin að þolmörkum sínum. Við í hinum vestræna heimi lifum eins og við eigum aðra plánetu einhvers staðar annars staðar sem við getum öll flutt til þegar þessi getur ekki hýst okkur lengur. Það er þó óþarfi að sjá bara svart.  Þróunarfræðingurinn og prófessorinn Jason Hickel hefur kallað eftir því að við hugsum nýjar leiðir við að skilgreina gróða og vöxt. Það sé vel hægt, en til þess þarf hugarfarsbreytingu innan bæði samfélagsins og atvinnulífsins. Þessi þróun er nú þegar hafin auðvitað. Framsýn fyrirtæki eru farin að hugsa út fyrir hefðbundin gróðamódel og íhuga hvernig þau geti skapað virði í samfélagi framtíðarinnar. Það breytir því ekki að stærstu mengandi fyrirtæki heimsins borga lítið fyrir skaðann sem þau valda. Ef aðeins væri hægt að láta þau endurhugsa hvernig meta eigi gróða og settur væri á mun hærri umhverfisskattur, yrði brátt arðvænlegra að byrja að framleiða með sjálfbærum hætti.

Nýtt kerfi

Ný kynslóð vekur hjá manni vonir um að hægt sé að snúa þessari þróun við, samanber hin 15 ára Greta Thunberg sem hefur helgað líf sitt umhverfisaktívisma. Hennar kynslóð á mögulega auðveldara með að breyta neyslu sinni, m.a. vegna þess að hún hefur heilt yfir ekki upplifað skort af neinu tagi og hefur komist að því á eigin skinni að hlutir veita manni ekki hamingju. Búddisminn segir að mikið af okkar sársauka eigi rætur sínar í því að vilja sífellt meira. Í vestrænum löndum hefur skilgreining á velgengni verið mæld í eignum og stöðu og því „eðlilegt“ að vilja meira. Þekking er annað lykilatriði. Í dag hafa langflestir aðgang að upplýsingum og stóraukið gagnsæi veldur því að fólk og fyrirtæki geta vart lengur lýst yfir sakleysi sínu eftir allt. Stórfyrirtæki eru kölluð á teppið mun oftar en áður. Sem neytendur berum við ákveðna ábyrgð. Það er óhugnanlegt að við séum ekki með stjórnina og örfá fyrirtæki geti haft áhrif á afdrif allra jarðarbúa. Við getum þó stutt við fyrirtæki sem fara sjálfbærari leiðir og keypt minna frá fyrirtækjum sem gera það ekki. Eða bara keypt minna.

Allajafna virðumst við þó þokast nær nýju kerfi. Núverandi kerfi snýst um að stækka við sig, eiga meira, tölur og gróða. Nýtt kerfi leggur áherslu á sjálfbærni, mínimalisma, sanngirni og deilihagkerfi. Þetta eru andstæður sem munu að öllu jöfnu takast á næstu áratugina því ferlið er flókið og teygir anga sína í alla kima samfélagsins. Förum aftur að lifa eins og við búum við kreppuástand, því þessi kreppa er grafalvarleg.

mbl.is

Bloggað um fréttina

Á eftirlaunum að greiða neysluskuldir sonar

Í gær, 20:00 Ég er með spurningu. Málið er að ég eftirlét syni mínum veð vegna neyslulána (ekki lyfja). Hann hefur lifað flott og um efni fram. Hann bjó hjá kærustunni sinni og lifði á yfirdrætti. Meira »

Varalitirnir sem draga úr hrukkum

Í gær, 17:30 Þegar ég opnaði svartan og glansandi kassann birtust mér sex gulllituð varalitahulstur sem hver innihéldu tæran, bjartan lit. Pakkningarnar gáfu strax til kynna að þarna væri um að ræða varaliti sem væru stigi fyrir ofan hina hefðbundnu varalitaformúlu. Meira »

Frosti Logason á lausu

Í gær, 13:30 Frosti Logason stjórnmálafræðingur og útvarpsstjarna á X-inu er á lausu eftir að upp úr sambandi hans og Helgu Gabríelu Sigurðardóttur slitnaði. Meira »

Kulnun og átta átta átta aðferðin

Í gær, 10:31 „Til að okkur líði sem best er afar mikilvægt að við sköpum okkur jafnvægi í lífinu og 8-8-8 reglan er bara regla sem virkar vel inn í þessar aðstæður þó að kannski þurfi fleiri þættir að koma inn og spila með, en þó að við gætum bara farið eftir þessari einu reglu erum við þó að minnka álagið töluvert og erum að ná töluverðum árangri.“ Meira »

Er komið í tísku að vera á lausu?

Í gær, 05:00 Margir halda að sambönd séu ávísun á sjálfstraust, en rannsóknir sýna að svo sé ekki. Svo síður sé í raun og veru. Í raun sýna rannsóknir að ef samband endar á innan við ári verður sjálfstraust fólks minna en ef það er áfram á lausu. Meira »

Mistök sem menn í opnum samböndum gera

í fyrradag Það er að verða algengara að fólk kjósi að vera í opnum samböndum. Það hentar ekki öllum að vera bara með einn maka en ef formið á að virka þurfa allir aðilar vera samþykkir og passa þarf algeng mistök. Meira »

Fékk bólur þegar hún hætti á getnaðarvörn

í fyrradag Eiginkona Hafþórs Júlíusar, Kelsey Henson, varð óvenjuslæm í húðinni þegar hún flutti til Íslands. Hún reyndi að fela bólurnar með farða sem gerði illt verra. Meira »

Pakkar niður og samgleðst Aroni Einari

í fyrradag Kristbjörg er að taka til og sortera en fjölskyldan flytur til Katar í sumar. Þau eru á fullu að leita að húsnæði en draumahúsið er ekki fundið. Meira »

Bergþór Pálsson „féll“ í gær

í fyrradag Bergþór Pálsson hefur í heilt ár hugsað mjög vel um heilsuna og gætt þess vel að vera nánast sykurlaus. Í gær féll hann.   Meira »

Íbúðir sem voru þyngri í sölu seljast betur

í fyrradag Aron Freyr Eiríksson, fasteignasali hjá Ási fasteignasölu, segir að fólk sækist mikið í sérbýli með aukaíbúð þessi misserin.  Meira »

Ertu að spreyja ilmvatninu rétt?

24.3. Nuddar þú saman úlnliðum eftir að hafa spreyjað ilmvatni á þig? Eða reynir þú að spreyja mjög miklu á einn stað til þess að láta ilminn endast á líkama þínum? Meira »

Er hægt að laga æðaslit?

24.3. Ég er með æðaslit á fótleggjunum og það er mjög áberandi. Er að fara til sólarlanda í sumar og langar að láta laga þetta. Er það hægt? Meira »

Geta fundið bestu kjörin í hvelli

24.3. Verðsamanburður hjá Aurbjörgu getur hjálpað notendum að spara háar fjárhæðir við sölu á fasteign og margar milljónir í afborgunum af lánum. Meira »

„Ég er ungfrú Ísland þú átt ekki séns“

24.3. Alexandra Helga Ívarsdóttir unnusta Gylfa Þórs Sigurðssonar var gæsuð af fullum krafti í gær. Parið ætlar að ganga í heilagt hjónaband á Ítalíu í sumar. Meira »

Fimm hönnunarmistök í litlum íbúðum

24.3. Það er enn meiri ástæða til að huga að innanhúshönnun þegar íbúðirnar eru litlar. Ekki fer alltaf saman að kaupa litla hluti í litlar íbúðir. Meira »

Er nóg að nota farða sem sólarvörn?

24.3. „Ég er að reyna að passa húðina og gæta þess að fá ekki óþarfa hrukkur. Nú eru margir farðar með innbyggðu SPF 15. Er nóg að nota bara farða sem sólarvörn eða þarf ég líka að bera á mig vörn?“ Meira »

Karlmenn vilja helst kynlíf á morgnana

23.3. Klukkan sex mínútur í átta vilja karlmenn helst stunda kynlíf en ekki er hægt að segja það sama um konur.   Meira »

Eignir sem líta vel út seljast betur

23.3. Við val á fasteign er gott að skoða hversu auðvelt er að komast til og frá vinnu. Bílskúr eða kjallaraherbergi sem nýta má sem íbúðareiningu og leigja út getur létt greiðslubyrðina. Meira »

Langar að fela síma kórsystra sinna

23.3. „Ég hef sungið í kirkjukór síðan ég fór að hafa tíma til þess frá börnunum og það gefur mér mjög mikið. En mér finnst mjög óviðeigandi að sjá ungu konurnar í kórnum vera á Facebook í símunum sínum þegar presturinn er að prédika.“ Meira »

Tíu hjónabandsráð Joan Collins

23.3. Hin 85 ára gamla Joan Collins hefur verið gift fimm sinnum yfir ævina. Hún segir að eitt af lykilatriðunum þegar kemur að hamingjusömu hjónabandi sé að standa alltaf við bakið á maka sínum. Meira »

Hræðileg kynlífsreynsla karla

23.3. Kynlíf gengur ekki alltaf jafn vel fyrir sig og þaulæfð atriði á sjónvarpsskjánum. Menn hafa verið bitnir, klóraðir til blóðs og jafnvel endað uppi á spítala. Meira »