Pistlar:

15. júní 2018 kl. 10:35

Valdimar Þór Svavarsson (valdimarsvavarsson.blog.is)

Er meðvirkni aumingjaskapur?

Meðvirkni

Hugtakið meðvirkni (e. codependency) kemur upprunalega frá hugmyndum sem tengjast alkahólisma og þeirri umbreytingu sem varð á lífi alkahólista með hjálp AA samtakanna. Þessar hugmyndir má rekja 80 ár aftur í tímann en orðið „meðvirkni“ kemur þó fyrst almennilega fram í kringum 1980. Það er því ekki að undra að það fyrsta sem flestum dettur í hug þegar talað er um meðvirkni er maki alkahólista sem lætur ýmislegt yfir sig ganga. Hugmynd um að þar sé á ferðinni undirgefinn og óttasleginn einstaklingur sem reynir hvað hann getur að aðlaga lífi sínu að lífi alkahólistans, hversu skaðlegt sem það er. Ef við tökum þessa staðalmynd enn lengra þá er engin launung að nánast fram á þennan dag hefur þetta hugtak verið fest við konur frekar en karla, konur alkahólista sem láta traðka á sér og virðast ekki hafa bein í nefinu til þess að gera eitthvað í málunum.. að meðvirkni sé hálfgerður aumingjaskapur.

Þessi hugmynd um meðvirkni er lífseig og hefur áhrif á viðhorf fólks þegar rætt er um hið alvarlega ástand sem meðvirkni í raun og veru er. Meðvirkni er mjög alvarlegt vandamál og snertir verulegan fjölda fólks, hefur jafn mikið með konur og karla að gera og þarf ekkert endilega að tengjast alkahólisma, þó það geri það vissulega líka.

„Meðvirkni er mjög alvarlegt vandamál og snertir verulegan fjölda fólks, hefur jafn mikið með konur og karla að gera og þarf ekkert endilega að tengjast alkahólisma, þó það geri það vissulega líka.“

Meðvirkni verður til í uppvextinum, að langmestu leiti fyrir unglingsaldur. Hún þróast út frá þeim skilaboðum sem við fáum þegar við erum að mótast, skilaboðum sem koma í gegnum samskipti við þá aðila sem koma að miklu leiti að uppvexti okkar. Þetta geta verið foreldrar, systkini, afar, ömmur, kennarar, skólafélagar, barnapíur og svo framvegis. Innra með okkur mótast hugmynd um lífið og okkur sjálf út frá því hvaða skilaboð koma frá þeim sem standa okkur næst í uppeldinu. Ef þessi skilaboð eru virðingafull, kærleiksrík og nærandi, þá eru auknar líkur á því að við komum með sterkari sjálfsvirðingu út í lífið og getum þar af leiðandi staðið með okkur, sett öðrum heilbrigð mörk og farið úr aðstæðum og samskiptum sem eru skaðleg fyrir okkur. Ef skilaboðin eru hinsvegar þannig að við upplifum að vera vanrækt og/eða beitt ofbeldi, hvort sem ofbeldið er andlegt, líkamlegt, vitsmunalegt eða kynferðislegt, þá hefur það veruleg áhrif á mótun heilbrigðrar sjálfsvirðingar og sjálfstrausts. Varnarviðbrögðin sem við þróum við slíkar aðstæður halda áfram að fylgja okkur í lífinu og leiða til vandamála í nánum samskiptum og samböndum þegar við erum orðin fullorðin.

Mörgum þykir óþægilegt að ræða þessa hlið mála, að ræða um uppalendur og þann möguleika að þeir hafi ekki staðið sig sem best í sínu hlutverki. Öðrum þykir það beinlínis ábyrgðarleysi að benda á uppvöxtinn sem orsök vandamála, að það sé bara hver sinnar gæfusmiður og það eigi ekki að vera að kenna öðrum um. Þá eru enn aðrir sem eru sárir og reiðir gagnvart uppalendum sínum og er mjög tilbúnir að segja frá neikvæðum skoðunum sínum á þeim. Öll eru þessi og fleiri sjónarmið skiljanleg og mikilvægt að ræða þau. Það breytir því þó ekki að á endanum er mikilvægast að hafa að leiðarljósi þegar unnið er með meðvirkni, að það er ekki verið að leita að sökudólgum. Uppeldið hefur verið mjög mismunandi hjá hverjum og einum og góð regla að ganga út frá því að flest allir sem komu að uppvextinum hafi gert sitt besta, miðað við getuna hverju sinni. Það er hinsvegar mikilvægt að horfast í augu við staðreyndir, hverjar aðstæðurnar voru í uppvextinum og hvaða áhrif þær gætu hafa haft á okkar líf. Þá fyrst getum við farið að lagfæra það sem veldur okkur erfiðleikum vegna meðvirkra einkenna á fullorðinsárum.

Pia Mellody er sérfræðingur á sviðið meðvirkni og þróaði módel sem varpar betur ljósi á hvaða þættir það eru sem leiða til meðvirkni og hverjar afleiðingarnar eru. Módelið er mjög hagnýtt þegar kemur að því að þekkja einkenni og orsakir meðvirkni auk þess sem það er mikilvæg vitneskja til þess að takast á við vandann, fyrir þá sem það vilja. Þetta módel er til dæmis notað sem grunnur að meðferðarstarfi hjá hinni virtu meðferðarstofnun, The Meadows, í Bandaríkjunum.

Höfundar greinarinnar eru Berglind Magnúsdóttir og Valdimar Þór Svavarsson ráðgjafar hjá Fyrsta skrefinu og sérfræðingar í áfalla- og uppeldisfræðum Piu Mellody.

Skoða heimasíðu Fyrsta skrefsins

mynd
15. janúar 2018 kl. 12:21

Persónuleg stefnumótun

Í upphafi hvers árs fer af stað umræðan um áramótaheit og markmið fyrir komandi ár. Margir láta hugann reika, sjá fyrir sér hvað þeim langar að gera og upplifa vellíðan við tilhugsunina eina. Mjög gjarnan tengjast þessi markmið einhverju líkamlegu, að auka styrk, fækka kílóum, hlaupa lengra, klífa fjöll og ýmislegt í þeim dúr. Með tilhlökkun og von í brjósti er farið af stað, nú skal það takast, á meira
mynd
28. september 2016 kl. 12:24

Talar þú niður til þín?

„Ég er ógeðsleg“, „Ég get þetta ekki“, Ég geri aldrei neitt rétt“, „Ég er feitur“, „Ég er svo heimsk“, „Það vill enginn heyra það sem ég hef að segja“, „Ég get ekki lært“, „Það hefur enginn áhuga á mér“, „Ég næ aldrei árangri“, „Ég er svo ljót“.. Svona setningar hljóma í hugum margra meira
mynd
5. september 2016 kl. 23:05

Í kjölfar framhjáhalds - 6 algeng vandamál við endurreisn sambands

Framhjáhald er verknaður sem allir í parasamböndum og hjónaböndum vonast til að þurfa ekki að takast á við. Það er engu að síður dapur fylgifiskur lífsins og rúmlega tveir af hverjum tíu aðilum heldur framhjá einhvern tímann á lífsleiðinni. Þetta hlutfall á þó meira við um karlmenn þar sem konur halda að jafnaði síður framhjá. Konur nálgast þó karlana ef tekið er inn í myndina það sem kallast gæti meira
mynd
24. júní 2016 kl. 17:35

Burðast þú með kynferðislega skömm?

Orðatiltækið „að skila skömminni“ er vel þekkt þegar rætt er um kynferðislega misnotkun af einhverju tagi. Þegar nánar er að gáð er heilmikil þýðing bakvið þetta orðatiltæki. Í raun og veru er það þannig að þegar kynferðisofbeldi á sér stað má segja að sá sem beytir því kunni ekki að skammast sín en sá sem verður fyrir því tekur skömmina á sig, þrátt fyrir að eiga ekki að bera hana. meira
mynd
18. maí 2016 kl. 10:13

Er sambandið innihaldslaust?

„Við erum bara orðin eins og systkini“ er setning sem stundum heyrist hjá pörum sem hafa verið saman í einhvern tíma og þykir lítid um að vera í sambandinu. Eins og gerist og gengur þá er oftast nóg um að vera hjá okkur flestum, vinna, félagslíf, heilsurækt, nám og fleira sem allt tekur sinn tíma. Þeir sem eiga börn vita að það tekur heilmikinn tíma að sinna þörfum þeirra. Mjög algengt meira
mynd
8. apríl 2016 kl. 16:16

Frá draumaprins í drullusokk

Ég hef ítrekað heyrt frásagnir fólks sem er í vandræðum í samskiptum við makann sinn og lýsingin er gjarnan á þá leið að makinn hafi umbreyst frá því að vera hinn fullkomni maður eða kona yfir í að verða fjarlægur, tilfinningalega lokaður og í sumum tilvikum kominn á kaf í allskyns stjórnleysi og jafnvel óheiðarleika. „Ég skil bara ekki hvernig hann getur breyst svona mikið, frá því að vera meira
mynd
7. apríl 2016 kl. 14:43

Finnst þér þú minna virði?

Hugtakið meðvirkni er notað yfir breytingu sem á sér stað við vanvirkar uppeldisaðstæður. Þegar ákveðnum grunneiginleikum okkar er ekki sinnt á virkan hátt þegar við erum börn, þá verður til skekkja sem leiðir til meðvirkni. Þegar talað er um grunneiginleika barna þá eru það fimm þættir sem öll börn eiga sameiginlega og mikilvægt er að hlúa að þeim á nærandi máta. Eitt þessara fimm atriða er að meira
mynd
7. apríl 2016 kl. 14:15

Hvað getur þú gert?

Það er í raun ótrúlegt hvað maðurinn getur gert og enn ótrúlegra hvað hugurinn getur haft mikil áhrif á það hvað við gerum, eða gerum ekki.  Það er til góð tilvitnun frá Henry Ford sem sagði, „Whether you think you can, or you think you can't--you're right.“  Með þessari setningu var Henry Ford að segja að það byggist algjörlega á þinni eigin trú hvað þú getur í raun gert. Ef meira
mynd
7. apríl 2016 kl. 14:11

Eru áfengis- eða vímuefnavandamál í þinni fjölskyldu?

Það er fátt sem reynist erfiðara viðureignar en vandamál tengd áfengis- og vímuefnanotkun, það þekkja þeir sem reynt hafa. Skiptir þá engu máli hvort um er að ræða einstakling sem á í erfiðleikum með að stjórna neyslu sinni eða þeim sem standa honum næst, allir þjást á sinn hátt. Um það bil einn af hverjum fjórum Íslendingum leita sér aðstoðar eða meðferðar vegna stjórnleysis í tengslum við meira
Valdimar Þór Svavarsson

Valdimar Þór Svavarsson

Valdimar Þór Svavarsson starfar sem ráðgjafi hjá Fyrsta skrefinu, ráðgjafaþjónustu. Hann er með BA gráðu í félagsráðgjöf og að ljúka mastersnámi í stjórnun og stefnumótun við Háskóla Íslands. Auk þess er hann sérfræðimenntaður í áfalla- og uppeldisfræðum Piu Mellody sem fjalla um áföll í samskiptum í uppvextinum sem hafa áhrif á mótun okkur síðar meir, í daglegu tali kallað meðvirkni. Valdimar hefur víðtæka reynslu af úrvinnslu í tengslum við meðvirkni, samskipti para og hjóna og hefur í mörg ár unnið með fíknitengd vandamál, meðal annars varðandi áfengi, vímuefni og mataræði. Sjá nánar á www.fyrstaskrefid.is

Meira