Fræðimenn ósammála forseta

Forseti Íslands, forsetafrú, biskup og forseti Hæstaréttar við innsetningu í ...
Forseti Íslands, forsetafrú, biskup og forseti Hæstaréttar við innsetningu í embætti í ágúst 2012. mbl.is/Eggert

Það hefur kosti og galla að kjósa samtímis til embættis forseta Íslands og um breytingar á stjórnarskránni, sem m.a. geta haft áhrif á valdsvið forsetans, en það er ekki andlýðræðislegt. Þetta er mat tveggja fræðimanna við Háskóla Íslands sem Morgunblaðið ræddi við. Í þingsetningarræðu sinni á mánudaginn lýsti Ólafur Ragnar Grímsson forseti þeirri skoðun sinni að það að tengja verulegar breytingar á stjórnarskránni við kjör forseta lýðveldisins væri andstætt lýðræðislegu eðli.

„Ég get ekki séð að það sé andlýðræðislegt að halda þjóðaratkvæðagreiðslu samfara forsetakosningum eða þingkosningum. Í mörgum fylkjum Bandaríkjanna eru haldnar þjóðaratkvæðagreiðslur samhliða þing- og forsetakosningum og þar er öll fulltrúadeild og hluti öldungadeildar kjörin á sama degi og forsetinn. Í Svíþjóð hefur verið kosið til sveitarstjórna um leið og kosið er til þings. Frá fyrstu íslensku stjórnarskránni 1874 til allra síðustu ára var bara ein leið til að breyta íslenskri stjórnarskrá: þing samþykkti breytingu, síðan voru alþingiskosningar, og svo þurfti nýtt þing að samþykkja sama stjórnarskrárfrumvarp óbreytt. Í seinni kosningunum voru kjósendur sem sé bæði að kjósa þingmenn til fjögurra eða sex ára – og kjósa um stjórnarskrárbreytingar. Fleiri lönd hafa haft þennan háttinn á,“ segir Ólafur Þ. Harðarson prófessor í stjórnmálafræði.

Varla andlýðræðislegt

„Deila má um kosti og galla þessa fyrirkomulags,“ segir Ólafur, „en er það andlýðræðislegt? Höfum við verið með andlýðræðislega stjórnarskrá síðan 1874?

Það að hafa margar tegundir kosninga á sama degi hefur bæði kosti og galla. Kosturinn er sá helstur, að þetta fyrirkomulag er aukin þjónusta við kjósendur: gerir þeim auðveldara fyrir að kjósa. Reynslan sýnir, að margar kosningar, m.a. margar þjóðaratkvæðagreiðslur, hafa tilhneigingu til að draga úr kjörsókn – sem reyndar hefur líka minnkað víða þar sem kosningar eru fáar. Kostnaður við fáar kosningar er minni en við margar kosningar, en það eru tæplega gild rök: ef við veljum útgáfu lýðræðis sem krefst margra kosninga verðum við auðvitað að borga fyrir það. Við höfum auðvitað efni á að velja það lýðræðisform sem við teljum best og lýðræðislegast. Gallinn við að hafa margar tegundir kosninga á einum degi er helstur sá, að kjósendur þurfa að hugsa um fleiri en eitt mál í einu. Sá galli er þó sennilega lítilvægur miðað við kosti fyrirkomulagsins. Ekki virðist t.d. reynsla Svía eða Bandaríkjamanna um þetta hafa haft skaðlegar afleiðingar,“ segir Ólafur og bætir við: „Auðvitað má líka segja, að sumpart sé óheppilegt að gera miklar breytingar á embætti forseta í stjórnarskrá um leið og forseti er kosinn. En Íslendingar hafa margoft breytt stjórnarskrárákvæðum um alþingiskosningar um leið og nýtt alþingi var kosið. Og til eru þeir, sem segja að gamla stjórnarskráin hafi reynst vel – þó sennilega séu þeir miklu fleiri sem vilja breyta henni.“

Allar breytingar óþarfar?

„Þótt þjóðhöfðinginn segi það ekki berum orðum eru rök hans á þann veg að eigi að breyta stjórnarskrá í veigamiklum atriðum verði að gera það áður en nýr forseti er kjörinn svo að bæði forsetaefnin og fólkið í landinu viti hvernig stjórnskipunin sé þegar forsetaskiptin verða. Um leið megi alls ekki gera neitt í óðagoti. En hvað þýðir þetta?, segir Guðni Th. Jóhannesson, dósent í sagnfræði við HÍ. „Taki nýr forseti við á næsta ári hljóta kjósendur að hafa í huga að vel megi vera að stjórnarskrá verði breytt verulega í embættistíð hennar eða hans. Manni sýnist helst að forseti telji í raun allar breytingar á stjórnarskrá óþarfar. Það væri í samræmi við fyrri orð hans þegar hann lýsti stjórnarskránni frá 1944 sem listilegri smíð, án hnökra svo nokkru næmi. Hitt er auðvitað umhugsunarefni að samkvæmt þeirri stjórnarskrá lætur forsetinn ráðherra framkvæma vald sitt, eins kjánalega og það hljómar nú í raunveruleika samtímans, og þessir sömu ráðherrar hafa lýst yfir áhuga á því að kosningar um breytingar á stjórnarskrá fari fram samhliða forsetakosningum. Það væri því áhugavert að heyra sjónarmið þeirra frekar en sagnfræðingsins í þessum efnum., segir Guðni.

300 milljónir í kosningar

Í fjárlagafrumvarpi næsta árs er gert ráð fyrir rúmlega 311 milljóna króna kostnaði ríkissjóðs við kosningar til embættis forseta Íslands, komi til þeirra. Enginn kostnaður fellur til verði forseti sjálfkjörinn í embætti.

Hvergi er vikið að þjóðaratkvæðagreiðslu vegna stjórnarskrárbreytinga í frumvarpinu. Vegna anna var ekki hægt að fá svör við því í innanríkisráðuneytinu í gær hvort aukakostnaður hlytist af ef samtímis yrði kosið til forseta og um stjórnarskrána.

Samkvæmt lögum fellur nú allur kostnaður við forsetakosningar á ríkissjóð, en áður greiddu sveitarfélög fyrir störf kjörstjórna auk þess að leggja til húsnæði undir kjörfundi.

Innlent »

„Ég manngeri fuglana í bókinni“

20:55 Sumum finnst lyktin af úldnum andareggjum vera hin eina sanna jólalykt. Frá þessu segir og mörgu öðru sem tengist fuglum, í bók sem spéfuglinn Hjörleifur ritaði og ránfuglinn Rán myndskreytti. Þau taka sig ekki of alvarlega, fræða og skemmta og segja m.a. frá áhættusæknum fuglum, sérvisku þeirra og ástalífi. Meira »

Ferðamenn í vanda á Sólheimasandi

20:41 Björgunarsveitir frá Vík og Hvolsvelli voru boðaðar út á sjöunda tímanum í kvöld ásamt öðrum viðbragðsaðilum, vegna ferðamanna í vanda í nágrenni flugvélaflaks á Sólheimasandi. Þetta kemur fram í tilkynningu. Meira »

„Enginn búinn að skella hurðum“

20:26 „Við höldum bara áfram á morgun,“ segir Sigurður Ingi Jóhannsson, formaður Framsóknarflokksins, þegar hann er spurður um ganginn í stjórnarmyndunarviðræðum. Sigurður Ingi og Katrín Jakobsdóttir, formaður VG, sögðu bæði að fundir dagsins hefðu verið góðir. Meira »

„Þetta hætti ekkert“

20:16 „Mér var sagt að ég þyrfti að brosa meira, ég ætti ekki að hylja mig svona mikið ef ég vildi ná lengra og vera sæt,“ sagði Jóhanna María Sigmundsdóttir, fyrrverandi þingmaður Framsóknarflokksins. Meira »

Hyggjast birta 100 sögur á föstudag

19:34 „Síðan ég byrjaði að starfa í pólitík hafa nokkrir menn úr stjórnmálaflokkum, og þá flestir giftir menn, verið að senda mér skilaboð á kvöldin,“ segir í einni af þeim sögum sem höfð er eftir stjórnmálakonum og sendar hafa verið á fjölmiðla. Meira »

Ferjan biluð næstu vikurnar

18:50 Breiðafjarðaferjan Baldur er biluð og falla siglingar yfir fjörðinn því niður næstu þrjár til fjórar vikurnar. Ekki er ljóst hvað veldur biluninni en hana má rekja til bilunar í aðalvél skipsins. Þetta kemur fram hjá RÚV. Meira »

Vegir lokaðir víða um land

18:37 Vegurinn um Holtavörðuheiði er lokaður, að því er fram kemur á vef Vegagerðarinnar. Sömu sögu er að segja af Kleifaheiði á sunnanverðum Vestfjörðum. Hringvegurinn er lokaður frá Hrútafirði að Vatnsdal. Lokað er bæði í Öræfasveit vegna óveðurs og á Lyngdalsheiði. Meira »

Tekjurnar ekki verið lægri síðan 2008

18:37 Um leið og útflutningsverðmæti dregst saman hækkar veiðigjald og hefur í sumum tilvikum fjórfaldast. Þróunin gæti m.a. leitt til frekari samþjöppunar í greininni og hægt á endurnýjun skipa og tækja. Meira »

Skólp hreinsað hjá 90% þjóðarinnar

17:57 Að fimm árum liðnum verða 90% landsmanna tengdir skólphreinsistöð, nái þær framkvæmdir sem áætlaðar eru fram að ganga. Þetta kemur fram í tilkynningu frá Samorku, samtaka orku- og veitufyrirtækja á Íslandi. Meira »

Tvö handtekin í tengslum við vændi

17:37 Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu handtók karl og konu um hádegisbil í dag í þágu rannsóknar hennar á umfangsmikilli vændisstarfsemi. Meira »

Holtavörðuheiði og fleiri vegum lokað

17:25 Lögreglan á Norðurlandi vestra vekur athygli á versnandi færð á Facebook-síðu sinni en af þeim sökum er til að mynda Holtavörðuheiði lokuð og skilyrði víða annars staðar í umdæminu slæm. Meira »

Ræða kynferðisofbeldi í pólitíkinni

16:54 Tæplega sex hundruð konur hafa skráð sig í hóp á samfélagsmiðlinum Facebook þar sem umræður fara fram um kynferðisáreiti og annað kynferðisofbeldi sem konur hafi orðið fyrir í íslenskum stjórnmálum í gegnum tíðina. Meira »

Þjóðveginum um Öræfasveit lokað

16:53 Þjóðvegi 1 um Öræfasveit hefur verið lokað vegna veðurs en lögreglan á Suðurlandi greinir frá þessu á Facebook-síðu sinni. Hvasst er víða á landinu en áður hafði verið greint frá lokun vega á Vestfjörðum. Meira »

Flateyrarvegi lokað – víða ófært

16:15 Snjóflóð féll á Flateyrarveg, nokkru fyrir innan Flateyri, fyrir rúmlega klukkustund. Veginum hefur verið lokað en auk þess er vegurinn um Súðavíkurhlíð enn lokaður. Meira »

Segir sjálfstæðismenn í vandræðum

15:32 Björn Valur Gíslason, fyrrverandi varaformaður Vinstri grænna, segir að sjálfstæðismenn séu í miklum vandræðum með ráðherraval í viðræðunum um stjórnarmyndun sem nú standa yfir. Meira »

Íslenski hesturinn nýtur sín í nýju myndbandi

16:41 „Aðalmarkmiðið er að kynna íslenska hestinn og sýna hvers fjölhæfur hann er. Hann er vinalegur, kraftmikill, ævintýragjarn og fyrir alla,“ segir Þórdís Anna Gylfadóttir verkefnastjóri Horses of Iceland hjá Íslandsstofu um kynningarmyndband Horses of Iceland sem var frumsýnt í dag. Meira »

Björg leiðir starfshóp um persónuvernd

16:06 Starfshópur hefur verið skipaður til að aðstoða Björgu Thorarensen, prófessor í lögfræði við Háskóla Íslands og formann Persónuverndar, við að innleiða reglugerð um breytta persónuverndarlöggjöf Evrópusambandsins. Meira »

Keyrði á stelpu og lét sig hverfa

15:06 „Frekar mikið sjokkerandi að fá símtal frá barninu sínu að það hafi verið keyrt á það á meðan það gekk yfir gangbraut, sérstaklega þegar mamma og pabbi eru langt í burtu.“ Þannig hefjast skrif Ingibjargar Elínar Halldórsdóttur á Facebook en í gær var keyrt á dóttur hennar þar sem hún var að ganga yfir gangbraut. Meira »

Mátturinn eða dýrðin - Greinaflokkur

PL Crystal Line, heitustu úrin í Paris.
Með SWAROVSKI kristals skífu, 2ja ára ábyrgð. Sama verð og í heimalandinu 16 til...
HARMONIKKUHURÐIR SPARA MIKIÐ PLÁSS
Margar gerðir, oftast afgreiddar samdægurs, verð frá kr. 13.900,- Sími 848 3215...
Stofuskápur úr furu til sölu.
Skápur úr furu ,hentar vel í sumarbústaðinn 9000 þúsund kr., hæð 200 cm, breidd...
 
Félagsstarf
Staður og stund
Aflagrandi 40 Opin vinnustofa kl. 9 og b...
Eldri borgarar
Staður og stund
Aflagrandi 40 Opin vinnustofa kl. 9 og j...
Framhald uppboðs
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...
Samkoma
Félagsstarf
Samkoma kl. 20 í Kristniboðs- salnum. R...