Fræðimenn ósammála forseta

Forseti Íslands, forsetafrú, biskup og forseti Hæstaréttar við innsetningu í ...
Forseti Íslands, forsetafrú, biskup og forseti Hæstaréttar við innsetningu í embætti í ágúst 2012. mbl.is/Eggert

Það hefur kosti og galla að kjósa samtímis til embættis forseta Íslands og um breytingar á stjórnarskránni, sem m.a. geta haft áhrif á valdsvið forsetans, en það er ekki andlýðræðislegt. Þetta er mat tveggja fræðimanna við Háskóla Íslands sem Morgunblaðið ræddi við. Í þingsetningarræðu sinni á mánudaginn lýsti Ólafur Ragnar Grímsson forseti þeirri skoðun sinni að það að tengja verulegar breytingar á stjórnarskránni við kjör forseta lýðveldisins væri andstætt lýðræðislegu eðli.

„Ég get ekki séð að það sé andlýðræðislegt að halda þjóðaratkvæðagreiðslu samfara forsetakosningum eða þingkosningum. Í mörgum fylkjum Bandaríkjanna eru haldnar þjóðaratkvæðagreiðslur samhliða þing- og forsetakosningum og þar er öll fulltrúadeild og hluti öldungadeildar kjörin á sama degi og forsetinn. Í Svíþjóð hefur verið kosið til sveitarstjórna um leið og kosið er til þings. Frá fyrstu íslensku stjórnarskránni 1874 til allra síðustu ára var bara ein leið til að breyta íslenskri stjórnarskrá: þing samþykkti breytingu, síðan voru alþingiskosningar, og svo þurfti nýtt þing að samþykkja sama stjórnarskrárfrumvarp óbreytt. Í seinni kosningunum voru kjósendur sem sé bæði að kjósa þingmenn til fjögurra eða sex ára – og kjósa um stjórnarskrárbreytingar. Fleiri lönd hafa haft þennan háttinn á,“ segir Ólafur Þ. Harðarson prófessor í stjórnmálafræði.

Varla andlýðræðislegt

„Deila má um kosti og galla þessa fyrirkomulags,“ segir Ólafur, „en er það andlýðræðislegt? Höfum við verið með andlýðræðislega stjórnarskrá síðan 1874?

Það að hafa margar tegundir kosninga á sama degi hefur bæði kosti og galla. Kosturinn er sá helstur, að þetta fyrirkomulag er aukin þjónusta við kjósendur: gerir þeim auðveldara fyrir að kjósa. Reynslan sýnir, að margar kosningar, m.a. margar þjóðaratkvæðagreiðslur, hafa tilhneigingu til að draga úr kjörsókn – sem reyndar hefur líka minnkað víða þar sem kosningar eru fáar. Kostnaður við fáar kosningar er minni en við margar kosningar, en það eru tæplega gild rök: ef við veljum útgáfu lýðræðis sem krefst margra kosninga verðum við auðvitað að borga fyrir það. Við höfum auðvitað efni á að velja það lýðræðisform sem við teljum best og lýðræðislegast. Gallinn við að hafa margar tegundir kosninga á einum degi er helstur sá, að kjósendur þurfa að hugsa um fleiri en eitt mál í einu. Sá galli er þó sennilega lítilvægur miðað við kosti fyrirkomulagsins. Ekki virðist t.d. reynsla Svía eða Bandaríkjamanna um þetta hafa haft skaðlegar afleiðingar,“ segir Ólafur og bætir við: „Auðvitað má líka segja, að sumpart sé óheppilegt að gera miklar breytingar á embætti forseta í stjórnarskrá um leið og forseti er kosinn. En Íslendingar hafa margoft breytt stjórnarskrárákvæðum um alþingiskosningar um leið og nýtt alþingi var kosið. Og til eru þeir, sem segja að gamla stjórnarskráin hafi reynst vel – þó sennilega séu þeir miklu fleiri sem vilja breyta henni.“

Allar breytingar óþarfar?

„Þótt þjóðhöfðinginn segi það ekki berum orðum eru rök hans á þann veg að eigi að breyta stjórnarskrá í veigamiklum atriðum verði að gera það áður en nýr forseti er kjörinn svo að bæði forsetaefnin og fólkið í landinu viti hvernig stjórnskipunin sé þegar forsetaskiptin verða. Um leið megi alls ekki gera neitt í óðagoti. En hvað þýðir þetta?, segir Guðni Th. Jóhannesson, dósent í sagnfræði við HÍ. „Taki nýr forseti við á næsta ári hljóta kjósendur að hafa í huga að vel megi vera að stjórnarskrá verði breytt verulega í embættistíð hennar eða hans. Manni sýnist helst að forseti telji í raun allar breytingar á stjórnarskrá óþarfar. Það væri í samræmi við fyrri orð hans þegar hann lýsti stjórnarskránni frá 1944 sem listilegri smíð, án hnökra svo nokkru næmi. Hitt er auðvitað umhugsunarefni að samkvæmt þeirri stjórnarskrá lætur forsetinn ráðherra framkvæma vald sitt, eins kjánalega og það hljómar nú í raunveruleika samtímans, og þessir sömu ráðherrar hafa lýst yfir áhuga á því að kosningar um breytingar á stjórnarskrá fari fram samhliða forsetakosningum. Það væri því áhugavert að heyra sjónarmið þeirra frekar en sagnfræðingsins í þessum efnum., segir Guðni.

300 milljónir í kosningar

Í fjárlagafrumvarpi næsta árs er gert ráð fyrir rúmlega 311 milljóna króna kostnaði ríkissjóðs við kosningar til embættis forseta Íslands, komi til þeirra. Enginn kostnaður fellur til verði forseti sjálfkjörinn í embætti.

Hvergi er vikið að þjóðaratkvæðagreiðslu vegna stjórnarskrárbreytinga í frumvarpinu. Vegna anna var ekki hægt að fá svör við því í innanríkisráðuneytinu í gær hvort aukakostnaður hlytist af ef samtímis yrði kosið til forseta og um stjórnarskrána.

Samkvæmt lögum fellur nú allur kostnaður við forsetakosningar á ríkissjóð, en áður greiddu sveitarfélög fyrir störf kjörstjórna auk þess að leggja til húsnæði undir kjörfundi.

Innlent »

Bíða með óþreyju eftir nýrri reglugerð

14:20 Smábátaeigendur eru nú sagðir bíða með óþreyju eftir reglugerð frá sjávarútvegsráðuneytinu um viðbótarheimildir í makríl. Greint er frá þessu á vef Landssambands smábátaeigenda. Meira »

Skálfti að stærð 4 við Fagradalsfjall

14:20 Skjálfti að stærð 4,0 með upp­tök um tvo og hálfan kílómetra aust­an við Fagra­dals­fjall á Reykja­nesskaga varð kl. 13.55. Rétt fyrir hádegi, klukkan 11.40, mældist annar jarðskjálfti að stærð 3,9. Meira »

Skipstjóri fær frest til að kynna sér gögn

13:38 Búið er að fresta máli skipstjóra sem ákærður er fyrir að hafa framið almannahættubrot og stórfelld eignaspjöll með því að hafa togað með toghlerum og rækjutrolli þvert yfir rafstreng í Arnarfirði á Vestfjörðum. Málið verður næst tekið fyrir 6. september. Meira »

„Þarna fann ég að ég er ekki ein“

13:10 Áslaug Ýr Hjartardóttir, sem fyrr í sumar stefndi íslenska ríkinu vegna synjunar á endurgjaldslausri túlkaþjónustu fyrir ferð hennar til Svíþjóðar í sumarbúðir fyrir daufblind ungmenni á Norðurlöndunum, er nú komin heim eftir dvölina. Meira »

Greiða milljarð innan tíu daga

13:08 „Þetta er rúmlega 200 blaðsíðna dómur. Við verðum að fá tíma til að lesa hann yfir og fara yfir hann. Áður verður ekkert hægt að segja,“ segir Kristleifur Andrésson, upplýsingafulltrúi United Silicon, kísilversins í Helguvík. Meira »

Makrílvertíðarstemning í Neskaupstað

13:05 Líf og fjör er nú í höfn Neskaupstaðar þar sem veiðiskipin skiptast á að koma og fara, á meðan flutningaskip lesta afurðirnar. Makrílvertíðarstemning er í bænum. Meira »

Skjálfti að stærð 3,9 fannst víða

12:10 Skjálfti af stærð 3,9, með upptök um þrjá km austan við Fagradalsfjall á Reykjanesskaga, varð kl. 11:40. Skjálftinn fannst víða á höfuðborgarsvæðinu og á Keflavíkurflugvelli. Meira »

Minigolfvöllur vígður í Guðmundarlundi

13:00 Nýr minigolfvöllur var tekinn í notkun í Guðmundarlundi í Kópavogi á sumarhátíð eldri borgara í gær. Hugmyndaríkur Kópavogsbúi benti á að tilvalið væri að setja upp minigolfvöll í lundinum og samþykkti bæjarstjórn Kópavogs tillöguna. Meira »

Rafmagnslausir með brotið mastur

11:53 Óljóst er hvert framhaldið verður með bandarísku skútuna sem lenti í vandræðum suðvestur af landinu í nótt. Landhelgisgæslan segir að það fari eftir ástandi hennar, en mastrið hafði brotnað og rafmagnslaust var um borð. Þrír voru um borð í skútunni sem sluppu allir ómeiddir. Meira »

Ferðir Herjólfs felldar niður

11:31 Ferð Herjólfs frá Vestmannaeyjum, sem áætluð var klukkan 11, hefur verið felld niður vegna ölduhæðar og sjávarstöðu. Þetta kemur fram í tilkynningu frá Sæferðum. Meira »

Klára síðasta kaflann í dag

11:29 „Þetta er nú bara held ég alveg að verða búið. Þetta er síðasti kaflinn á Suðurlandsvegi í bili við klárum í dag,“ segir Gunnar Örn Erlingsson hjá malbikunarstöðinni Hlaðbær Coals hf. sem annast malbikunarframkvæmdir á Suðurlandsvegi. Meira »

Skjálfta­hrina við Fagradalsfjall

11:24 Skjálfta­hrina mæld­ist norðaustan við Fagradalsfjall á Reykjanesskaga, um fjóra kílómetra suðvestan af Keili, í morgun. Síðan þá hafa mælst 40 skjálftar, af stærðinni 1,0 og 2,0. Hrinan er enn í gangi að sögn vakthafandi jarðskjálftafræðings. Meira »

Skútan er fundin

10:54 Bandaríska skútan sem óttast var að hefði lent í vandræðum er fundin og allir þrír í áhöfninni eru um borð. Ekkert amar að þeim. Flugvél Isavia fann skútuna rétt fyrir klukkan ellefu í dag. Meira »

Veita styrki fyrir tvær milljónir króna

10:05 Fjórir nemendur við Fisktækniskóla Íslands í Grindavík munu fá samtals tvær milljónir króna frá IceFish-námssjóði Íslensku sjávarútvegssýningarinnar, sem fram fer dagana 13.-15. september. Meira »

Spennandi tímar fram undan á fatasölumarkaði

09:56 Verslunin Zara í Smáralind lokar tímabundið um mánaðamótin vegna endurnýjunar á verslunarrýminu. Ný og endurbætt verslun opnar aftur í október. Rekstrarstjóri Zöru segir að spennandi tímar séu fram undan í fatasölumarkaði. Meira »

Sjálfvirku hliðin flýta mikið fyrir

10:44 Ný sjálfvirk landamærahlið sem tekin voru í notkun um miðjan síðasta mánuð á Keflavíkurflugvelli hafa gefið mjög góða raun. Komu- og brottfararfarþegar á leið til og frá ríkjum utan Schengen-svæðisins þurfa að fara í gegnum vegabréfaeftirlit og býðst ríkisborgurum Evrópusambandsins og EES-ríkja eldri en 18 ára að skanna vegabréfið handvirkt við sjálfvirku hliðin. Meira »

Mengun í Mosfellsbæ sé næstum daglegt brauð

10:00 Bæjarfulltrúi Íbúarhreyfingarinnar í Mosfellsbæ, segir mengunina í Mosfellsbæ vera gamlar fréttir fyrir hverfisbúa. Mengunarmál séu næstum daglegt brauð og aðgerðarleysi bæjarins vera söguna endalausu. Meira »

Ekki skilja hundana eftir úti í bíl

09:19 Hundaeigendum er bent á að skilja hunda ekki eftir í bílum þegar heitt er í veðri. Hitastig í bílum sem sólin skín á getur mjög fljótt farið upp fyrir 25°C, jafnvel þótt gluggar séu opnir. Hundar þola hita afar illa og geta fengið hitaslag eða drepist á skömmum tíma. Meira »
Sumarhús í Biskupstungum, Velkomin...
Eigum laust 30.- 04. ág. - Leiksvæði og fallegt umhverfi. Stutt að Geysi, Gullfo...
SUMARHÚS - GESTAHÚS - BREYTINGAR
Sumarhús - Gestahús - Breytingar ? Framleiðum stórglæsileg sumarhús í ýmsum stær...
Girðingarnet
Eigum til gott og ódýrt 6 strengja girðingarnet. Tilvalið fyrir sumahúsið. ww...
Húsbíll til sölu
Ford Transit Rimor húsbíll. Nýskr 30.05.2008. Ekinn 84þús. Vél 2.2. 5 gíra. Ey...
 
Deiliskipulag
Tilboð - útboð
Kjósarhreppur Kjósarhreppur a...
Félagsstarf
Staður og stund
Árskógar 4 Opin smíðastofa kl. 9-16. Sun...
Skrifstofustjóri
Stjórnunarstörf
Skrifstofustjóri óskast til starfa hjá ...
Félagsstarf
Staður og stund
Árskógar 4 Smíðar/útskurður m./leiðb. kl...