Samfellt brot málverkafölsunar

„Ég rannsakaði verkin að beiðni dönsku lögreglunnar og vann skýrslur ...
„Ég rannsakaði verkin að beiðni dönsku lögreglunnar og vann skýrslur þar sem niðurstaðan var sú að verkin væru fölsuð og tilheyrðu sama hópi verka og við þekkjum úr fölsunarmálinu,“ segir Ólafur Ingi Jónsson, forvörður Listasafns Íslands. mbl.is/Árni Sæberg

Ekki verður lögð fram kæra vegna tveggja verka sem eignuð eru listmálaranum Svavari Guðnasyni (1909-1988) þrátt fyrir að forvörður hafi komist að þeirri niðurstöðu að þau séu fölsuð. Danska lögreglan lagði hald á verkin haustið 2014 þegar bjóða átti þau upp en hún telur málið fyrnt. Forvörður segir verkin tilheyra sama hópi verka og koma úr „stóra málverkafölsunarmálinu.“

Ég rannsakaði verkin að beiðni dönsku lögreglunnar og vann skýrslur þar sem niðurstaðan var sú að verkin væru fölsuð og tilheyrðu sama hópi verka og við þekkjum úr fölsunarmálinu sem snerist um verk eftir Svavar Guðnason og aðra listmálara,“ segir Ólafur Ingi Jónsson, forvörður hjá Listasafni Íslands. Í september árið 2014 lagði danska lögreglan hald á tvö verk eftir listmálarann Svavar Guðnason í uppboðshúsinu Bruun Rasmussen í Kaupmannahöfn rétt áður en uppboð á verkunum átti að fara fram. Eftir rannsókn á verkunum mun danska efnahagslögreglan ekki leggja fram kæru þar sem hún telur að brotin séu fyrnd.

Ekki eru nema fimm ár liðin frá því að verki eftir Svavar var skilað aftur til sama uppboðshúss í Danmörku og það endurgreitt kaupandanum því verkið reyndist falsað, að sögn Ólafs Inga.

Angi af „stóra málverkafölsunarmálinu“

Ólafur Ingi segir verkin vera anga af „stóra málverkafölsunarmálinu“ svokallaða en tveir hæstaréttardómar féllu vegna ákæru um málverkafölsun, annar árið 1999 og hinn 2004 vegna verka sem gengu kaupum og sölum á 10. áratug síðustu aldar. Í fyrri dómi Hæstaréttar var fullsannað að þrjú verk væru fölsuð og var ákærði, galleríeigandi, dæmdur fyrir skjalafals og fjársvik en ekki fyrir málverkafölsun.

Sakborningar í seinna málinu, voru eigandi og viðskiptafélagi Gallerís Borgar. Héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu að 42 myndlistarverk sem höndlað var með hefðu verið fölsuð, sakborningarnir voru sakfelldir og dæmdir í sex og fjögurra mánaða fangelsi. Í Hæstarétti voru þeir sýknaðir vegna formgalla og ástæðan var m.a. sú að vitni í málinu var talið vanhæft en það var forvörður sem starfaði við Listasafn Íslands en safnið var einnig aðili að málinu.

Ekki eldri en frá 1994

Ólafur Ingi telur að fölsuðu verkin tvö sem nefnast Komposition séu ekki mikið eldri en frá árinu 1994 og hafi komist í umferð á sama tíma og fjölmörg fölsuð verk gengu kaupum og sölum í Gallerí Borg á 10. áratugnum. Á þeim tíma var Gallerí Borg í samstarfi við dönsku uppboðshúsin Bruun Rasmussen og Kunsthallen. Síðar sameinuðust þessi tvö dönsku uppboðshús undir heiti Bruun Rasmussen.

„Bæði þessi stóru uppboðshús í Danmörku voru að selja verk og áttu í viðskiptum við þessa einstaklinga, Pétur Þór [Gunnarsson] og Jónas [Freydal] sem voru sakfelldir í héraðsdómi fyrir að höndla með fölsuð verk,“ segir Ólafur Ingi. Tengsl málverkanna tveggja sem danska lögreglan lagði hald á haustið 2014 við stóra málverkafölsunarmálið eru að mati Ólafs Inga með þeim hætti að upphaflega koma þau frá þessum einstaklingum á 10. áratugnum.

Annað verkanna sem Ólafur Ingi telur að séu fölsuð var selt í Galerí profilen á Jótlandi árið 1994 á sýningu sem galleríið hélt með olíu-, pastel- og vatnslitaverkum eftir Svavar Guðnason og þar kaupir danskur málverkasafnari það. Að sögn Ólafs Inga voru milligöngumenn að þeirri sýningu Pétur Þór hjá Gallerí Borg og Jónas Freydal. „Um þá sýningu hef ég alltaf sagt að mörg af þeim verkum sem voru þar voru fölsuð,“ segir Ólafur Ingi. Á þeirri sýningu voru verk frá ekkju Svavars, Ástu Eiríksdóttur. „Kannski fara verkin af heimili Ástu, lenda aldrei inni á sýningunni, eru fölsuð á leiðinni og svo eru fölsuðu verkin send inn á sýninguna í staðinn fyrir hin eða afbrigði af öðrum verkum líkt og fölsunin sem hér um ræðir,“ segir Ólafur Ingi.

Nokkrum árum áður, árið 1991, var boðið upp verkið Komposition eftir Svavar Guðnason í Kunsthallen, sem verkið Komposition er stælt eftir.

Hitt verkið sem danska lögreglan lagði hald á var selt hjá Kunsthallen í september árið 1994 og er stæling á „Kosmísku landslagi“ eftir Svavar frá árinu 1948.

Árið 1998 leggur Ólafur Ingi fram gögn til beggja uppboðshúsanna og dönsku lögreglunnar um fjölda verka eftir íslenska listmálara í Danmörku sem hann grunaði að væru fölsuð og tengdust þessum uppboðshúsum í Danmörku. Á Íslandi ári síðar, 1999, féll fyrri dómur Hæstaréttar vegna ákæru um málverkafölsun og þar kom Bruun Rasmussen við sögu.

Ábyrgðin liggur hjá uppboðshúsinu

Ábyrgðin að selja þessi verk eftir Svavar liggur hjá uppboðshúsinu, Bruun Rasmussen. Það er skylda þess að kanna vel bakgrunn þeirra verka sem það selur og enn brýnna í ljósi aðstæðna, segir Ólafur Ingi. „Það er ekki hægt að komast að neinni annarri skynsamlegri niðurstöðu en að forstöðumönnum beggja þessara dönsku uppboðshúsa, sem bera ábyrgð innan þessara deilda fyrirtækjanna, var fullljóst að þetta voru falsanir. Sérfræðingar uppboðshússins vissu nákvæmlega hvað þeir voru með í höndunum þegar þeir buðu verkið upp árið 2014. Þeir vita að verkið kemur upphaflega frá þessum íslensku aðilum fyrir 20 árum. Eftir dóminn hefur ekkert breyst í Danmörku. Ekkert. Þekkingin er engu ríkari um að marflatt málverk með plastmálningu geti ennþá verið verk eftir Svavar Guðnason þegar niðurstaða málsins er að svo geti aldrei verið. Það hefur lengi legið fyrir,“ segir Ólafur Ingi og heldur áfram: „Brotið er samfellt. Þeir setja alltaf á markaðinn nýtt og nýtt verk. Það er engin fagmennska á bak við það.“

Ólafur Ingi segir að vinnubrögðin sem uppboðshúsið ætti að viðhafa séu að hafa samband við alla þá sem hefðu keypt viðkomandi verk eða verk sem þessir íslensku aðilar höfðu borið inn í fyrirtækið, fengið að skoða þau og rannsaka og þá sannfærst um hvort þau væru fölsuð eða ekki. Fyrir utan niðurlæginguna þá er það of kostnaðarsamt fyrir uppboðshúsin, bendir Ólafur á, ef málavextir eru ekki alvarlegri en það.

Ólafur Ingi hefur verið ótrauður að benda á verk sem hann grunar að séu fölsuð og eru í umferð. Hann segir að það varði hagsmuni almennings og íslenskrar listasögu. „Ég hef bara hagsmuni almennings að leiðarljósi. Ekkert annað. Þetta eru alls ekki mínir hagsmunir. Það er líka þess vegna sem málinu er vísað frá því ég hef ekki ríkari kröfu. Ég er ekki höfundarrétthafi, ef ég hefði ríkari kröfur þá væri þetta öðruvísi og gæti þá lagt fram að ég vildi fá þetta og hitt.“

Ólafi Inga finnst liggja beinast við og mjög mikilvægt að höfundarréttarhafar eða Myndstef í nafni þeirra geri þá kröfu á hendur Bruun Rasmussen eða dönskum yfirvöldum að fölsuðu verkunum sem fóru í gegnum uppboðshúsin verði útrýmt af markaði.

Mikið hagsmunamál

„Aðgerðirnar munu markast af því sem kemur fram í tillögum nefndarinnar og ég get ekki tekið afstöðu til þess fyrr en hún hefur skilað formlega. En mér hefur sýnst að við þurfum að beina sjónum okkur að uppbyggingu á getu og þekkingu til þess að fást við þessi mál,“ segir Illugi Gunnarsson, mennta- og menningarmálaráðherra, spurður út í aðgerðir til að sporna við fölsun á málverkum og vísar til nefndar sem ráðuneytið skipaði um þetta efni, sem mun skila tillögum líklega í næsta mánuði.

„Það skiptir máli að hægt sé að treysta því að þau listaverk sem eru keypt séu ófölsuð. Þetta er mikið hagsmunamál fyrir listaverkamarkaðinn. Fyrir listamennina sjálfa, þá sem selja listina og kaupendur,“ segir Illugi.

Spurður hvort hann telji líklegt að tillögur nefndarinnar eigi eftir að hafa áhrif á núverandi stöðu á markað með listaverk sem hefur lítið breyst frá því málið kom upp fyrir rúmu 10 árum, segist hann ekki geta sagt nákvæmlega til um það. „Ekki fyrr en við vinnum úr niðurstöðunum,“ segir Illugi.

Nánar í Sunnudagsblaði Morgunblaðsins.

Illugi Gunnarsson, mennta- og menningarmálaráðherra.
Illugi Gunnarsson, mennta- og menningarmálaráðherra. mbl.is/Árni Sæberg

Bloggað um fréttina

Innlent »

Eldsvoði í Dugguvogi

Í gær, 23:26 Allt tiltækt lið slökkviliðs höfuðborgarsvæðisins var kallað út að Dugguvogi 23 um kl. 22.44 í kvöld, þar sem mikill eldur hafði komið upp í prentfyrirtæki. Í húsnæðinu sem um ræðir eru bæði íbúðir og fyrirtæki. Meira »

„Nafnið er í raun okkar“

Í gær, 21:02 „Okkar krafa er ríkari en þeirra,“ segir Malcolm Walker, stofnandi Iceland-verslanakeðjunnar, um mögulegar aðgerðir íslenskra stjórnvalda vegna nafnsins Iceland. Walker tjáði sig um málið í gær og bar m.a. þau rök á borð að fyrirtækið hefði notast við nafnið í heil 45 ár. Meira »

Einn með allar réttar í Lottó

Í gær, 19:46 Einn var með allar tölur réttar í lottóúrdrætti kvöldsins og er orðinn 6,7 milljónum ríkari. Þá var einn með fjórar réttar auk bónustölu og fær tæpar 600.000 krónur. Stóri vinningurinn kom á miða sem keyptur var í N1 á Egilsstöðum en bónusvinningurinn kom á áskriftarmiða. Meira »

Sóttu gangnamenn

Í gær, 19:41 Björgunarsveitir Slysavarnafélagsins Landsbjargar voru kallaðar út um hádegisbil í dag til aðstoðar gangnamönnum í Dýrafirði en þeir voru orðnir hraktir og kaldir í fjöllum ofan Núpsdals. Meira »

Verður að vera agi í hernum

Í gær, 19:30 Gildi íþrótta er sjaldnast ofmetið og gott er til þess að vita að fólk getur stundað sumar greinar meðan heilsan leyfir. Það á við um golfið, þar sem margir eldri borgarar njóta sín í botn, en 55% allra kylfinga í félögum innan Golfsambands Íslands eru eldri en 50 ára. Meira »

„Aldrei, aldrei, aldrei“

Í gær, 19:29 Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hyggst enn sækjast eftir endurkjöri sem formaður Framsóknarflokksins. Hann segir Sigurð Inga Jóhannsson, sem tilkynnti framboð sitt í gær, ekki hafa staðið við það sem talað var um þegar Sigurður tók við af Sigmundi sem forsætisráðherra. Meira »

Önnur framboð í frúnni í Hamborg

Í gær, 18:08 Heilu framboðin virðast hafa verið mótuð um ekkert annað en stór útgjaldaloforð í allar áttir. Þetta sagði Bjarni Benediktsson, fjármálaráðherra, á flokksráðsfundi Sjálfstæðisflokksins í dag sem telur marga tala eins og þeir séu í frúnni í Hamborg. Kosningabaráttan sé raunverulega hafin. Meira »

Bauð ferðamönnum í bæinn

Í gær, 18:30 Forvitnir ferðamenn víluðu ekki fyrir sér að kíkja á gluggann heima hjá Ernu Lilju Helgadóttur þrátt fyrir að hún lægi jafnvel í sófanum að horfa á sjónvarpið. Hún ákvað að snúa blaðinu við og opnaði í sumar verslun í stofunni heima hjá sér, en hún býr í einu elsta húsi á Seyðisfirði. Meira »

Benedikt endurkjörinn formaður

Í gær, 17:59 Um þrjúhundruð sóttu landsþing Viðreisnar í dag, þar sem Benedikt Jóhannesson var endurkjörinn formaður. Jóna Sólveig Elínardóttir var kjörin varaformaður. Meira »

Alþjóðalög sverð okkar og skjöldur

Í gær, 17:45 Lilja Alfreðsdóttir utanríkisráðherra gerði menntun og baráttuna fyrir bættu stjórnarfari og virðingu fyrir réttarríkinu að meginefni ræðu sinnar á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna í New York í dag. Meira »

Loforð er loforð – og loforðið var svikið

Í gær, 17:06 „Ég er hér vegna þess að ég á mér draum,“ sagði Benedikt Jóhannesson, formaður Viðreisnar, á landsþingi flokksins sem nú stendur yfir. „Ég á mér draum um að geta með stolti sagt: Við skiluðum betra Íslandi en við tókum við.“ Benedikt fjallaði m.a. um Evrópumálin og sagði að loforð hefðu verið svikin. Meira »

Fengu að prófa endurlífgun

Í gær, 17:01 Nokkur tólf ára börn fengu tækifæri til þess að framkvæmda endurlífgun á Hilton í dag, en þar stendur nú yfir alþjóðleg ráðstefna um endurlífgun. „Skyndilegt hjartastopp er þriðja algengasta dánarorsökin í iðnríkjum heimsins í dag á eftir hjarta- og æðasjúkdómum og krabbameini,“ segir í tilkynningu um ráðstefnuna. Meira »

Ökumaður sofnaði undir stýri

Í gær, 16:57 Tveir bílar höfnuðu utan vegar í Víkurskarði um klukkan tólf í dag. Samkvæmt upplýsingum frá lögreglunni á Akureyri virðist ökumaður annars bílsins, sem var á leið til Akureyrar, hafa sofnað undir stýri og farið yfir á öfugan vegarhelming. Hinn bíllinn kom úr gagnstæðri átt og átti ökumaðurinn ekki aðra úrkosti en að lenda í árekstri eða að aka út af, sem hann gerði. Meira »

Þrír bílar skullu saman í Kollafirði

Í gær, 16:39 Þrír bílar skullu saman í Kollafirði um fjögurleytið í dag. Einn var fluttur á slysadeild með minni háttar meiðsl. Ekki var þörf á slökkviliði á staðinn. Meira »

Sendir frá sér skáldævisögu

Í gær, 16:02 Von er á nýrri skáldsögu frá Guðrúnu Evu Mínervudóttur í lok október en sagan er öðrum þræði skáldævisaga, þar sem hluti hennar byggir á ævi höfundar og helstu persónur eiga sér raunverulegar fyrirmyndir. Meira »

Íslensk ungmenni líklegust til að hafa reykt kannabis

Í gær, 16:43 Íslenskir unglingar eru líklegastir allra evrópskra unglinga til að hafa reykt kannabis á síðustu 12 mánuðum samkvæmt nýútkominni skýrslu Evrópsku vímuvarnastofnunarinnar. Þetta kemur fram í tilkynningu frá Háskólanum á Akureyri. Meira »

Eygló stefnir á varaformanninn

Í gær, 16:26 Eygló Harðardóttir, félags- og húsnæðismálaráðherra, hyggst gefa kost á sér sem varaformaður Framsóknarflokksins að því gefnu að Sigmundur Davíð Gunnlaugsson verði ekki endurkjörinn formaður flokksins. Meira »

Enginn maður er stærri en flokkurinn

Í gær, 15:00 Sigurður Ingi Jóhannsson forsætisráðherra segir Framsóknarflokkinn snúast um málefnin, gildin, vinnuna og lýðræðið en ekki fólk. „Ég er ekki stærri en flokkurinn, og enginn er stærri en flokkurinn,“ sagði Sigurður við framsóknarmenn á kjördæmisþingi Suðurkjördæmis í dag. Meira »
Wv Golf 2001 til sölu
Blár og mjög fallegur Wv golf 2001 til sölu bíll í góðu viðhaldi ekin ca 190xxx ...
Hreinsa þakrennur o.fl
Hreinsa þakrennur fyrir veturinn og tek að mér ýmis verkefni. Uppl. í síma 847 8...
SUMARHÚS - GESTAHÚS - BREYTINGAR
Sumarhús - Gestahús - Breytingar ? Framleiðum stórglæsileg sumarhús í ýmsum stær...
Jökull, tímarit jöklarannsóknarfélagsins
til sölu 1-47. hefti af Jökli, tímariti Jöklarannsóknarfélagsins. Verð 45 þús. U...
 
Eldri borgarar
Staður og stund
Aflagrandi 40 Opin vinnustofa kl. 9. Fél...
Framhald
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...
Fundarboð
Fundir - mannfagnaðir
Kjördæmisráð Sjálfstæðisflokksins ...
Skipulagsmál
Tilkynningar
Rangárþing eystra Auglýsing um skipul...