Samfellt brot málverkafölsunar

„Ég rannsakaði verkin að beiðni dönsku lögreglunnar og vann skýrslur ...
„Ég rannsakaði verkin að beiðni dönsku lögreglunnar og vann skýrslur þar sem niðurstaðan var sú að verkin væru fölsuð og tilheyrðu sama hópi verka og við þekkjum úr fölsunarmálinu,“ segir Ólafur Ingi Jónsson, forvörður Listasafns Íslands. mbl.is/Árni Sæberg

Ekki verður lögð fram kæra vegna tveggja verka sem eignuð eru listmálaranum Svavari Guðnasyni (1909-1988) þrátt fyrir að forvörður hafi komist að þeirri niðurstöðu að þau séu fölsuð. Danska lögreglan lagði hald á verkin haustið 2014 þegar bjóða átti þau upp en hún telur málið fyrnt. Forvörður segir verkin tilheyra sama hópi verka og koma úr „stóra málverkafölsunarmálinu.“

Ég rannsakaði verkin að beiðni dönsku lögreglunnar og vann skýrslur þar sem niðurstaðan var sú að verkin væru fölsuð og tilheyrðu sama hópi verka og við þekkjum úr fölsunarmálinu sem snerist um verk eftir Svavar Guðnason og aðra listmálara,“ segir Ólafur Ingi Jónsson, forvörður hjá Listasafni Íslands. Í september árið 2014 lagði danska lögreglan hald á tvö verk eftir listmálarann Svavar Guðnason í uppboðshúsinu Bruun Rasmussen í Kaupmannahöfn rétt áður en uppboð á verkunum átti að fara fram. Eftir rannsókn á verkunum mun danska efnahagslögreglan ekki leggja fram kæru þar sem hún telur að brotin séu fyrnd.

Ekki eru nema fimm ár liðin frá því að verki eftir Svavar var skilað aftur til sama uppboðshúss í Danmörku og það endurgreitt kaupandanum því verkið reyndist falsað, að sögn Ólafs Inga.

Angi af „stóra málverkafölsunarmálinu“

Ólafur Ingi segir verkin vera anga af „stóra málverkafölsunarmálinu“ svokallaða en tveir hæstaréttardómar féllu vegna ákæru um málverkafölsun, annar árið 1999 og hinn 2004 vegna verka sem gengu kaupum og sölum á 10. áratug síðustu aldar. Í fyrri dómi Hæstaréttar var fullsannað að þrjú verk væru fölsuð og var ákærði, galleríeigandi, dæmdur fyrir skjalafals og fjársvik en ekki fyrir málverkafölsun.

Sakborningar í seinna málinu, voru eigandi og viðskiptafélagi Gallerís Borgar. Héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu að 42 myndlistarverk sem höndlað var með hefðu verið fölsuð, sakborningarnir voru sakfelldir og dæmdir í sex og fjögurra mánaða fangelsi. Í Hæstarétti voru þeir sýknaðir vegna formgalla og ástæðan var m.a. sú að vitni í málinu var talið vanhæft en það var forvörður sem starfaði við Listasafn Íslands en safnið var einnig aðili að málinu.

Ekki eldri en frá 1994

Ólafur Ingi telur að fölsuðu verkin tvö sem nefnast Komposition séu ekki mikið eldri en frá árinu 1994 og hafi komist í umferð á sama tíma og fjölmörg fölsuð verk gengu kaupum og sölum í Gallerí Borg á 10. áratugnum. Á þeim tíma var Gallerí Borg í samstarfi við dönsku uppboðshúsin Bruun Rasmussen og Kunsthallen. Síðar sameinuðust þessi tvö dönsku uppboðshús undir heiti Bruun Rasmussen.

„Bæði þessi stóru uppboðshús í Danmörku voru að selja verk og áttu í viðskiptum við þessa einstaklinga, Pétur Þór [Gunnarsson] og Jónas [Freydal] sem voru sakfelldir í héraðsdómi fyrir að höndla með fölsuð verk,“ segir Ólafur Ingi. Tengsl málverkanna tveggja sem danska lögreglan lagði hald á haustið 2014 við stóra málverkafölsunarmálið eru að mati Ólafs Inga með þeim hætti að upphaflega koma þau frá þessum einstaklingum á 10. áratugnum.

Annað verkanna sem Ólafur Ingi telur að séu fölsuð var selt í Galerí profilen á Jótlandi árið 1994 á sýningu sem galleríið hélt með olíu-, pastel- og vatnslitaverkum eftir Svavar Guðnason og þar kaupir danskur málverkasafnari það. Að sögn Ólafs Inga voru milligöngumenn að þeirri sýningu Pétur Þór hjá Gallerí Borg og Jónas Freydal. „Um þá sýningu hef ég alltaf sagt að mörg af þeim verkum sem voru þar voru fölsuð,“ segir Ólafur Ingi. Á þeirri sýningu voru verk frá ekkju Svavars, Ástu Eiríksdóttur. „Kannski fara verkin af heimili Ástu, lenda aldrei inni á sýningunni, eru fölsuð á leiðinni og svo eru fölsuðu verkin send inn á sýninguna í staðinn fyrir hin eða afbrigði af öðrum verkum líkt og fölsunin sem hér um ræðir,“ segir Ólafur Ingi.

Nokkrum árum áður, árið 1991, var boðið upp verkið Komposition eftir Svavar Guðnason í Kunsthallen, sem verkið Komposition er stælt eftir.

Hitt verkið sem danska lögreglan lagði hald á var selt hjá Kunsthallen í september árið 1994 og er stæling á „Kosmísku landslagi“ eftir Svavar frá árinu 1948.

Árið 1998 leggur Ólafur Ingi fram gögn til beggja uppboðshúsanna og dönsku lögreglunnar um fjölda verka eftir íslenska listmálara í Danmörku sem hann grunaði að væru fölsuð og tengdust þessum uppboðshúsum í Danmörku. Á Íslandi ári síðar, 1999, féll fyrri dómur Hæstaréttar vegna ákæru um málverkafölsun og þar kom Bruun Rasmussen við sögu.

Ábyrgðin liggur hjá uppboðshúsinu

Ábyrgðin að selja þessi verk eftir Svavar liggur hjá uppboðshúsinu, Bruun Rasmussen. Það er skylda þess að kanna vel bakgrunn þeirra verka sem það selur og enn brýnna í ljósi aðstæðna, segir Ólafur Ingi. „Það er ekki hægt að komast að neinni annarri skynsamlegri niðurstöðu en að forstöðumönnum beggja þessara dönsku uppboðshúsa, sem bera ábyrgð innan þessara deilda fyrirtækjanna, var fullljóst að þetta voru falsanir. Sérfræðingar uppboðshússins vissu nákvæmlega hvað þeir voru með í höndunum þegar þeir buðu verkið upp árið 2014. Þeir vita að verkið kemur upphaflega frá þessum íslensku aðilum fyrir 20 árum. Eftir dóminn hefur ekkert breyst í Danmörku. Ekkert. Þekkingin er engu ríkari um að marflatt málverk með plastmálningu geti ennþá verið verk eftir Svavar Guðnason þegar niðurstaða málsins er að svo geti aldrei verið. Það hefur lengi legið fyrir,“ segir Ólafur Ingi og heldur áfram: „Brotið er samfellt. Þeir setja alltaf á markaðinn nýtt og nýtt verk. Það er engin fagmennska á bak við það.“

Ólafur Ingi segir að vinnubrögðin sem uppboðshúsið ætti að viðhafa séu að hafa samband við alla þá sem hefðu keypt viðkomandi verk eða verk sem þessir íslensku aðilar höfðu borið inn í fyrirtækið, fengið að skoða þau og rannsaka og þá sannfærst um hvort þau væru fölsuð eða ekki. Fyrir utan niðurlæginguna þá er það of kostnaðarsamt fyrir uppboðshúsin, bendir Ólafur á, ef málavextir eru ekki alvarlegri en það.

Ólafur Ingi hefur verið ótrauður að benda á verk sem hann grunar að séu fölsuð og eru í umferð. Hann segir að það varði hagsmuni almennings og íslenskrar listasögu. „Ég hef bara hagsmuni almennings að leiðarljósi. Ekkert annað. Þetta eru alls ekki mínir hagsmunir. Það er líka þess vegna sem málinu er vísað frá því ég hef ekki ríkari kröfu. Ég er ekki höfundarrétthafi, ef ég hefði ríkari kröfur þá væri þetta öðruvísi og gæti þá lagt fram að ég vildi fá þetta og hitt.“

Ólafi Inga finnst liggja beinast við og mjög mikilvægt að höfundarréttarhafar eða Myndstef í nafni þeirra geri þá kröfu á hendur Bruun Rasmussen eða dönskum yfirvöldum að fölsuðu verkunum sem fóru í gegnum uppboðshúsin verði útrýmt af markaði.

Mikið hagsmunamál

„Aðgerðirnar munu markast af því sem kemur fram í tillögum nefndarinnar og ég get ekki tekið afstöðu til þess fyrr en hún hefur skilað formlega. En mér hefur sýnst að við þurfum að beina sjónum okkur að uppbyggingu á getu og þekkingu til þess að fást við þessi mál,“ segir Illugi Gunnarsson, mennta- og menningarmálaráðherra, spurður út í aðgerðir til að sporna við fölsun á málverkum og vísar til nefndar sem ráðuneytið skipaði um þetta efni, sem mun skila tillögum líklega í næsta mánuði.

„Það skiptir máli að hægt sé að treysta því að þau listaverk sem eru keypt séu ófölsuð. Þetta er mikið hagsmunamál fyrir listaverkamarkaðinn. Fyrir listamennina sjálfa, þá sem selja listina og kaupendur,“ segir Illugi.

Spurður hvort hann telji líklegt að tillögur nefndarinnar eigi eftir að hafa áhrif á núverandi stöðu á markað með listaverk sem hefur lítið breyst frá því málið kom upp fyrir rúmu 10 árum, segist hann ekki geta sagt nákvæmlega til um það. „Ekki fyrr en við vinnum úr niðurstöðunum,“ segir Illugi.

Nánar í Sunnudagsblaði Morgunblaðsins.

Illugi Gunnarsson, mennta- og menningarmálaráðherra.
Illugi Gunnarsson, mennta- og menningarmálaráðherra. mbl.is/Árni Sæberg

Bloggað um fréttina

Innlent »

Slökkvistarfi lokið í Hafnarfirði

Í gær, 21:55 Slökkvistarfi á svæði málmendurvinnslustöðvarinnar Furu við Hringhellu í Hafnarfirði er nú lokið samkvæmt upplýsingum frá slökkviliði höfuðborgarsvæðisins. Fimm menn voru þar að störfum ásamt einum dælubíl frá því rétt fyrir klukkan sex í dag. Meira »

Mikil tækifæri leynast í fluginu

Í gær, 21:25 Áttatíu ár voru liðin á fimmtudaginn frá því að Flugmálafélag Íslands var stofnað, en innan vébanda þess starfa nær öll félög, samtök og hópar sem tengjast flugstarfsemi og flugíþróttum á Íslandi í dag. Meira »

Bannar flutning á laginu sínu

Í gær, 21:20 Gunnar Þórðarson, tónlistarmaður og tónskáld, hefur óskað eftir því við bæjaryfirvöld Reykjanesbæjar að lag hans, „Gamli bærinn minn“, verði ekki flutt við flugeldasýningu á laugardagskvöldi Ljósanætur líkt og venja hefur verið fyrir undanfarin ár. Meira »

Þjóðveginum lokað vegna eldflaugar

Í gær, 21:00 Eldflaug og sprengjukúla fundust skammt frá Bláfjallaafleggjaranum hjá Sandskeiði síðdegis í dag. Séraðgerða- og sprengjueyðingarsveit Landhelgisgæslunnar fór þegar á staðinn og við nánari skoðun kom í ljós að um var að ræða annars vegar eldflaug (e. Bazooka) og hins vegar sprengjukúlu. Meira »

Einn heppinn vann rúma hálfa milljón

Í gær, 20:15 Fyrsti vinningur í lottóinu í kvöld gekk ekki út en hann hljóðaði upp á 23.045.660 krónur. Einn miðahafi var þó með fjórar réttar tölur auk bónustölunnar og fær hann 685.940 krónur í sinn hlut. Meira »

Komust á rafmagninu einu

Í gær, 20:00 Rafbíll þeirra Jóns Jóhanns Jóhannssonar og Jónasar Guðmundssonar renndi í hlað á Ísafirði um klukkan hálfeitt í dag, rúmum 27 klukkustundum eftir að þeir lögðu af stað frá Reykjavík. Jónas segir ferðina hafa gengið vel en tilgangur hennar er meðal annars að sýna þörfina á fleiri hleðslustöðvum. Meira »

Dey frekar en að standa mig ekki

Í gær, 18:30 „Ég elska bækur og ég skrifa um það sem brennur á mér að upplýsa og gera heiminn betri. Það kemur ekki til mála að lyppast niður,“ segir Þórunn Jarla Valdimarsdóttir rithöfundur, sem fagnar því að þrjátíu ár eru síðan hún sendi frá sér fyrstu bók sína. Hún segist núorðið þola illsku heimsins betur. Meira »

Viðbúnaður vegna „steggs“ á sundi

Í gær, 19:38 Slökkviliðinu á höfuðborgarsvæðinu barst tilkynning um „stegg“ á sundi yfir Nauthólsvík í dag, en talsverður viðbúnaður var á svæðinu vegna málsins. RÚV greindi fyrst frá málinu. Meira »

Bruni við Hringhellu í Hafnarfirði

Í gær, 17:39 Eldur er kominn upp við Hringhellu í Hafnarfirði, samkvæmt upplýsingum frá Neyðarlínunni.   Meira »

Útimarkaður að frumkvæði íbúa

Í gær, 17:26 Árlegur útimarkaður Íbúasamtaka Laugardals (ÍL) var haldinn í 14. skipti í dag á milli klukkan 11 og 16. Markaðurinn var þetta árið staðsettur á bílastæðum Menntaskólans við Sund. Meira »

Þorsteinn hverfur af Alþingi

Í gær, 16:43 Þorsteinn Sæmundsson, þingmaður Framsóknarflokksins, verður ekki á lista flokksins í komandi kosningum. Þetta varð ljóst um leið og úrslit lágu fyrir á tvöföldu kjördæmaþingi framsóknarmanna í Reykjavík fyrr í dag. Í samtali við mbl.is segist Þorsteinn hafa vitað fyrir fram að mjótt yrði á munum. Meira »

Líf og fjör í túninu heima myndasyrpa

Í gær, 16:37 Mikið líf og fjör er í Mosfellsbæ um helgina þar sem bæjarhátíðin Í túninu heima fer fram. Fjölmargir viðburðir eru á dagskrá og ættu allir að geta fundið eitthvað við sitt hæfi. Meira »

Efstu sæti Framsóknar í Reykjavík ljós

Í gær, 16:02 Niðurstöður kosninga á tvöföldu kjördæmaþingi Framsóknarflokksins fyrir komandi alþingiskosningar í Reykjavík eru nú ljósar. Karl Garðarsson leiðir lista flokksins í Reykja­vík­ur­kjör­dæmi norður og Lilja Dögg Al­freðsdótt­ir í suður. Meira »

„Virkjanasprengja á Íslandi“

Í gær, 14:35 Stjórn Íslandshreyfingarinnar gerir alvarlegar athugasemdir varðandi virkjanir sem verkefnisstjórn 3. áfanga rammaáætlunar setur í orkunýtingarflokk. Meira »

Lilja og Karl leiða í Reykjavík

Í gær, 13:48 Karl Garðarsson leiðir lista Framsóknarflokksins í Reykjavíkurkjördæmi norður og Lilja Dögg Alfreðsdóttir í suður. Atkvæðagreiðsla stendur nú yfir um lista flokksins í höfuðborginni á tvöföldu kjördæmaþingi. Meira »

Lykilspurningum aldrei svarað

Í gær, 15:07 Fyrrverandi forsætisráðherra svaraði aldrei lykilspurningum sem lúta að félaginu Wintris Inc. þrátt fyrir að hann hefði ítrekað verið spurður ítarlegra spurninga. Í yfirlýsingu frá aðstandendum Kastljósumfjöllunarinnar um málið segir að orð eiginkonu hans í Morgunblaðinu í dag um annað séu því röng. Meira »

Bilun veldur hægagangi í póstþjónustu

Í gær, 14:29 Notendur póstþjónustu Vodafone hafa orðið þess varir að heldur seinlega gengur að ná í póstinn síðustu daga. Samkvæmt svörum Vodafone við fyrirspurn mbl.is má rekja hægaganginn til bilunar í vélbúnaði en unnið er að því að komast fyrir bilunina í samvinnu við þjónustuaðila. Meira »

Staðreyndirnar virtust litlu skipta

Í gær, 12:36 Þegar Anna Sigurlaug Pálsdóttir stóð á þrítugu eignaðist hún mikla fjármuni í tengslum við sölu Toyotaumboðsins. Þá grunaði hana ekki að áratug síðar yrðu ákvarðanir sem lutu að utanumhaldi eignanna að deilu sem myndi vekja heimsathygli og leiða til þess að maður hennar vék úr stóli forsætisráðherra. Meira »
MITSUBISHI PAJERO DID ANTERA 2005 1.990.000
Dísel 7 manna 3200 cc. slagrými 4 dyra 4 strokkar Sjálfskipting 161 hestafl F...
Yokohama 225/65-17 heilsársdekk til sölu.
Ókeyrð dekk, Hljóðlát og þægileg. Virka vel í bleytu og snjó. Verð 60 þ. haddog...
Shetland Sheepdog
Sheltie hvolpar til sölu tilbúnir til afhendingar heilsufarsk & ættbókaf. uppl 8...
 
Félagsstarf
Staður og stund
Árskógar 4 Opið hús, spilað vist og brid...
Samkoma
Félagsstarf
Samkoma kl. 20 í Kristniboðs- salnum. M...
Félagsstarf
Staður og stund
Árskógar 4 Smíðar og útskurður með leiðb...
Félagsstarf
Staður og stund
Árskógar 4 Smíðar og útskurður með leiðb...