Samfellt brot málverkafölsunar

„Ég rannsakaði verkin að beiðni dönsku lögreglunnar og vann skýrslur ...
„Ég rannsakaði verkin að beiðni dönsku lögreglunnar og vann skýrslur þar sem niðurstaðan var sú að verkin væru fölsuð og tilheyrðu sama hópi verka og við þekkjum úr fölsunarmálinu,“ segir Ólafur Ingi Jónsson, forvörður Listasafns Íslands. mbl.is/Árni Sæberg

Ekki verður lögð fram kæra vegna tveggja verka sem eignuð eru listmálaranum Svavari Guðnasyni (1909-1988) þrátt fyrir að forvörður hafi komist að þeirri niðurstöðu að þau séu fölsuð. Danska lögreglan lagði hald á verkin haustið 2014 þegar bjóða átti þau upp en hún telur málið fyrnt. Forvörður segir verkin tilheyra sama hópi verka og koma úr „stóra málverkafölsunarmálinu.“

Ég rannsakaði verkin að beiðni dönsku lögreglunnar og vann skýrslur þar sem niðurstaðan var sú að verkin væru fölsuð og tilheyrðu sama hópi verka og við þekkjum úr fölsunarmálinu sem snerist um verk eftir Svavar Guðnason og aðra listmálara,“ segir Ólafur Ingi Jónsson, forvörður hjá Listasafni Íslands. Í september árið 2014 lagði danska lögreglan hald á tvö verk eftir listmálarann Svavar Guðnason í uppboðshúsinu Bruun Rasmussen í Kaupmannahöfn rétt áður en uppboð á verkunum átti að fara fram. Eftir rannsókn á verkunum mun danska efnahagslögreglan ekki leggja fram kæru þar sem hún telur að brotin séu fyrnd.

Ekki eru nema fimm ár liðin frá því að verki eftir Svavar var skilað aftur til sama uppboðshúss í Danmörku og það endurgreitt kaupandanum því verkið reyndist falsað, að sögn Ólafs Inga.

Angi af „stóra málverkafölsunarmálinu“

Ólafur Ingi segir verkin vera anga af „stóra málverkafölsunarmálinu“ svokallaða en tveir hæstaréttardómar féllu vegna ákæru um málverkafölsun, annar árið 1999 og hinn 2004 vegna verka sem gengu kaupum og sölum á 10. áratug síðustu aldar. Í fyrri dómi Hæstaréttar var fullsannað að þrjú verk væru fölsuð og var ákærði, galleríeigandi, dæmdur fyrir skjalafals og fjársvik en ekki fyrir málverkafölsun.

Sakborningar í seinna málinu, voru eigandi og viðskiptafélagi Gallerís Borgar. Héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu að 42 myndlistarverk sem höndlað var með hefðu verið fölsuð, sakborningarnir voru sakfelldir og dæmdir í sex og fjögurra mánaða fangelsi. Í Hæstarétti voru þeir sýknaðir vegna formgalla og ástæðan var m.a. sú að vitni í málinu var talið vanhæft en það var forvörður sem starfaði við Listasafn Íslands en safnið var einnig aðili að málinu.

Ekki eldri en frá 1994

Ólafur Ingi telur að fölsuðu verkin tvö sem nefnast Komposition séu ekki mikið eldri en frá árinu 1994 og hafi komist í umferð á sama tíma og fjölmörg fölsuð verk gengu kaupum og sölum í Gallerí Borg á 10. áratugnum. Á þeim tíma var Gallerí Borg í samstarfi við dönsku uppboðshúsin Bruun Rasmussen og Kunsthallen. Síðar sameinuðust þessi tvö dönsku uppboðshús undir heiti Bruun Rasmussen.

„Bæði þessi stóru uppboðshús í Danmörku voru að selja verk og áttu í viðskiptum við þessa einstaklinga, Pétur Þór [Gunnarsson] og Jónas [Freydal] sem voru sakfelldir í héraðsdómi fyrir að höndla með fölsuð verk,“ segir Ólafur Ingi. Tengsl málverkanna tveggja sem danska lögreglan lagði hald á haustið 2014 við stóra málverkafölsunarmálið eru að mati Ólafs Inga með þeim hætti að upphaflega koma þau frá þessum einstaklingum á 10. áratugnum.

Annað verkanna sem Ólafur Ingi telur að séu fölsuð var selt í Galerí profilen á Jótlandi árið 1994 á sýningu sem galleríið hélt með olíu-, pastel- og vatnslitaverkum eftir Svavar Guðnason og þar kaupir danskur málverkasafnari það. Að sögn Ólafs Inga voru milligöngumenn að þeirri sýningu Pétur Þór hjá Gallerí Borg og Jónas Freydal. „Um þá sýningu hef ég alltaf sagt að mörg af þeim verkum sem voru þar voru fölsuð,“ segir Ólafur Ingi. Á þeirri sýningu voru verk frá ekkju Svavars, Ástu Eiríksdóttur. „Kannski fara verkin af heimili Ástu, lenda aldrei inni á sýningunni, eru fölsuð á leiðinni og svo eru fölsuðu verkin send inn á sýninguna í staðinn fyrir hin eða afbrigði af öðrum verkum líkt og fölsunin sem hér um ræðir,“ segir Ólafur Ingi.

Nokkrum árum áður, árið 1991, var boðið upp verkið Komposition eftir Svavar Guðnason í Kunsthallen, sem verkið Komposition er stælt eftir.

Hitt verkið sem danska lögreglan lagði hald á var selt hjá Kunsthallen í september árið 1994 og er stæling á „Kosmísku landslagi“ eftir Svavar frá árinu 1948.

Árið 1998 leggur Ólafur Ingi fram gögn til beggja uppboðshúsanna og dönsku lögreglunnar um fjölda verka eftir íslenska listmálara í Danmörku sem hann grunaði að væru fölsuð og tengdust þessum uppboðshúsum í Danmörku. Á Íslandi ári síðar, 1999, féll fyrri dómur Hæstaréttar vegna ákæru um málverkafölsun og þar kom Bruun Rasmussen við sögu.

Ábyrgðin liggur hjá uppboðshúsinu

Ábyrgðin að selja þessi verk eftir Svavar liggur hjá uppboðshúsinu, Bruun Rasmussen. Það er skylda þess að kanna vel bakgrunn þeirra verka sem það selur og enn brýnna í ljósi aðstæðna, segir Ólafur Ingi. „Það er ekki hægt að komast að neinni annarri skynsamlegri niðurstöðu en að forstöðumönnum beggja þessara dönsku uppboðshúsa, sem bera ábyrgð innan þessara deilda fyrirtækjanna, var fullljóst að þetta voru falsanir. Sérfræðingar uppboðshússins vissu nákvæmlega hvað þeir voru með í höndunum þegar þeir buðu verkið upp árið 2014. Þeir vita að verkið kemur upphaflega frá þessum íslensku aðilum fyrir 20 árum. Eftir dóminn hefur ekkert breyst í Danmörku. Ekkert. Þekkingin er engu ríkari um að marflatt málverk með plastmálningu geti ennþá verið verk eftir Svavar Guðnason þegar niðurstaða málsins er að svo geti aldrei verið. Það hefur lengi legið fyrir,“ segir Ólafur Ingi og heldur áfram: „Brotið er samfellt. Þeir setja alltaf á markaðinn nýtt og nýtt verk. Það er engin fagmennska á bak við það.“

Ólafur Ingi segir að vinnubrögðin sem uppboðshúsið ætti að viðhafa séu að hafa samband við alla þá sem hefðu keypt viðkomandi verk eða verk sem þessir íslensku aðilar höfðu borið inn í fyrirtækið, fengið að skoða þau og rannsaka og þá sannfærst um hvort þau væru fölsuð eða ekki. Fyrir utan niðurlæginguna þá er það of kostnaðarsamt fyrir uppboðshúsin, bendir Ólafur á, ef málavextir eru ekki alvarlegri en það.

Ólafur Ingi hefur verið ótrauður að benda á verk sem hann grunar að séu fölsuð og eru í umferð. Hann segir að það varði hagsmuni almennings og íslenskrar listasögu. „Ég hef bara hagsmuni almennings að leiðarljósi. Ekkert annað. Þetta eru alls ekki mínir hagsmunir. Það er líka þess vegna sem málinu er vísað frá því ég hef ekki ríkari kröfu. Ég er ekki höfundarrétthafi, ef ég hefði ríkari kröfur þá væri þetta öðruvísi og gæti þá lagt fram að ég vildi fá þetta og hitt.“

Ólafi Inga finnst liggja beinast við og mjög mikilvægt að höfundarréttarhafar eða Myndstef í nafni þeirra geri þá kröfu á hendur Bruun Rasmussen eða dönskum yfirvöldum að fölsuðu verkunum sem fóru í gegnum uppboðshúsin verði útrýmt af markaði.

Mikið hagsmunamál

„Aðgerðirnar munu markast af því sem kemur fram í tillögum nefndarinnar og ég get ekki tekið afstöðu til þess fyrr en hún hefur skilað formlega. En mér hefur sýnst að við þurfum að beina sjónum okkur að uppbyggingu á getu og þekkingu til þess að fást við þessi mál,“ segir Illugi Gunnarsson, mennta- og menningarmálaráðherra, spurður út í aðgerðir til að sporna við fölsun á málverkum og vísar til nefndar sem ráðuneytið skipaði um þetta efni, sem mun skila tillögum líklega í næsta mánuði.

„Það skiptir máli að hægt sé að treysta því að þau listaverk sem eru keypt séu ófölsuð. Þetta er mikið hagsmunamál fyrir listaverkamarkaðinn. Fyrir listamennina sjálfa, þá sem selja listina og kaupendur,“ segir Illugi.

Spurður hvort hann telji líklegt að tillögur nefndarinnar eigi eftir að hafa áhrif á núverandi stöðu á markað með listaverk sem hefur lítið breyst frá því málið kom upp fyrir rúmu 10 árum, segist hann ekki geta sagt nákvæmlega til um það. „Ekki fyrr en við vinnum úr niðurstöðunum,“ segir Illugi.

Nánar í Sunnudagsblaði Morgunblaðsins.

Illugi Gunnarsson, mennta- og menningarmálaráðherra.
Illugi Gunnarsson, mennta- og menningarmálaráðherra. mbl.is/Árni Sæberg

Bloggað um fréttina

Innlent »

Mikill fjöldi vildi fylgjast með

01:57 Mikil bílaumferð var við Hafnarfjarðarhöfn fyrr í kvöld þegar grænlenski togarinn Polar Nanoq kom að landi. Lögregla hafði biðlað til almennings að halda sig frá höfninni og fylgjast frekar með í gegnum fjölmiðla, en þrátt fyrir það flykktist töluverður fjöldi fólks að svæðinu. Meira »

Ákvörðun um gæsluvarðhald í dag

01:44 Grímur Grímsson, yfirlögregluþjónn hjá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu, segir að skipverjarnir þrír sem handteknir voru á togaranum Polar Nanoq verði yfirheyrðir í nótt. Taka þarf ákvörðun um gæsluvarðhald fyrir hádegi. Meira »

Komnir á Hverfisgötu til yfirheyrslu

00:34 Þrír lögreglubílar með þremur skipverjum á Polar Nanoq sem grunaðir eru um að búa yfir upplýsingum um hvarf Birnu Brjánsdóttur eru komnir að lögreglustöðinni á Hverfisgötu. Þar munu þeir verða yfirheyrðir. Nokkur fjöldi fólks fylgdi lögreglubílum úr Hafnarfirði. Meira »

Halda skipverjunum aðskildum

00:33 Græn­lenski tog­ar­inn Pol­ar Nanoq kom til Hafn­ar­fjarðar á tólfta tímanum í kvöld eft­ir um sól­ar­hringssigl­ingu. Búið er að leiða skipverjana þrjá sem hafa stöðu grunaðra í máli Birnu Brjánsdóttur frá borði og hafa þeir verið fluttir á lögreglustöðina við Hverfisgötu. Meira »

Eltu lögregluna frá Hafnarfirði

00:32 Tugir bíla eltu lögreglubíla, sem fluttu þrjá grænlenska skipverja af grænlenska togaranum Polar Nanoq, frá Hafnarfjarðarhöfn til yfirheyrslna á lögreglustöðinni við Hverfisgötu skömmu eftir miðnætti. Lögregla setti bláu ljósin á og ók í forgangsakstri. Meira »

Hvetur Grænlendinga til að aðstoða lögreglu

Í gær, 23:37 Grænlensk stjórnvöld fylgjast náið með rannsókninni á hvarfi Birnu Brjánsdóttur, sem ekkert hefur spurst til frá því aðfaranótt laugardags. Þetta segir Vittus Qujaukitsoq, ráðherra utanríkismála á Grænlandi. Skrifstofa ráðherrans hefur verið í sambandi við íslenska utanríkisráðuneytið frá því í gær. Meira »

Talsverður fjöldi við höfnina

Í gær, 22:55 Talsverður fjöldi fólks hefur safnast saman við hafnarsvæðið í Hafnarfirði vegna komu skipsins Polar Nanoq, en það kemur í fylgd danska varðskipsins HDMS Triton, auk þess sem sérsveitarmenn frá ríkislögreglustjóra tóku yfir stjórn skipsins um hádegi í dag. Meira »

Polar Nanoq kominn til Hafnarfjarðar

Í gær, 23:00 Grænlenski togarinn Polar Nanoq er kominn til Hafnarfjarðar eftir um 18 tíma siglingu frá Grænlandi eftir að lögreglan óskaði eftir að skipið kæmi hingað til lands aftur. Meira »

Virði lokanir lögreglu

Í gær, 22:44 Mikilvægt er að almenningur virði lokanir lögreglu við Hafnarfjarðarhöfn í kvöld, en gerðar hafa verið nokkrar ráðstafanir vegna komu Polar Nanoq nú fyrir miðnætti. Þetta segir Grímur Grímsson, yfirlögregluþjónn hjá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu. Meira »

Tekjuhæstu 10% fengu 22 milljarða

Í gær, 22:30 Þau tíu prósent landsmanna sem þénuðu mest á árinu 2014 fengu tæplega 30% þeirra 72,2 milljarða króna sem ráðstafað var í höfuðstólsleiðréttingar fasteignaveðlána af síðustu ríkisstjórn. Alls fór 86% af leiðréttingunni til tekjuhærri helmings þjóðarinnar en 14% til þess tekjulægri. Meira »

„Þetta eru heljarmenni“

Í gær, 22:13 Kafararnir sem hafa í dag leitað vísbendinga vegna hvarfs Birnu Brjánsdóttur, meðfram hafnarkantinum við Hafnarfjarðarhöfn þar sem grænlenska skipið Polar Nanoq lá, eru sannkölluð heljarmenni að mati Ágústs Svanssonar aðalvarðstjóra hjá lögreglu. Aðstæður til leitar hafa verið erfiðar. Meira »

Þriðji maðurinn handtekinn

Í gær, 21:33 Lögreglan hefur handtekið þriðja skipverja Polar Nanoq um borð í skipinu þar sem það er á leið til landsins. Ástæða handtöku hans er sú hin sama og hvað varðar hina tvo, þ.e. að grunur leikur á að hann búi yfir upplýsingum um hvarf Birnu Brjánsdóttur hinn 14. janúar. Meira »

Fínleit haldið áfram við höfnina

Í gær, 20:28 Björgunarsveitir Slysavarnafélagsins Landsbjargar munu halda áfram fínleit við Hafnarfjarðarhöfn í kvöld, í leit að vísbendingum sem geta aðstoðað við leitina að Birnu Brjánsdóttur, sem ekkert hefur til spurst frá því aðfaranótt laugardags. Meira »

Kafað í myrkri við Hafnarfjarðarhöfn

Í gær, 19:22 Fjöldi kafara og kafbátur eru að störfum við eina af flotkvíunum í Hafnarfjarðarhöfn í leit að vísbendingum sem gætu hjálpað til við leitina að Birnu Brjánsdóttur, sem ekkert hefur heyrst til frá því aðfaranótt laugardags. Þá hefur lögregla verið áhugasöm um hvar sjó sé hleypt frá kvínni. Meira »

Rætt við hina handteknu um borð

Í gær, 19:13 Lögreglumenn sem fóru um borð í græn­lenska fiski­skip­ið Pol­ar Nanoq u.þ.b. 90 míl­ur suðvest­ur af land­inu hafa rætt við mennina tvo sem voru handteknir í áhöfn þess. Var þeim kynnt sakarefni og boðið að tjá sig, en lítið fékkst þó upp úr því. Meira »

Þurfa að mæta fyrir dóm

Í gær, 20:25 Ólafur Ólafsson, fyrrverandi stjórnarformaður Eglu, og Guðmundur Hjaltason, fyrrverandi framkvæmdastjóri Eglu, þurfa að mæta fyrir dóm til að gefa skýrslu að beiðni rannsóknarnefndar Alþingis. Hæstiréttur hafnaði í gær í annað sinn kröfu þeirra um að mæta ekki fyrir nefndina. Meira »

„Þetta er í algerum forgangi“

Í gær, 19:13 „Ræða forsætisráðherrans kom ekki á óvart enda var hún í anda þess sem hún hefur áður talað um, meðal annars á flokksþingi Íhaldsflokksins, og er í samræmi við þá umræðu sem fór fram í tengslum við þjóðaratkvæðagreiðsluna síðasta sumar,“ segir Guðlaugur Þór Þórðarson utanríkisráðherra í samtali við mbl.is. Meira »

Móðir Birnu þakkar stuðninginn

Í gær, 18:47 Sigurlaug Hreinsdóttir, móðir Birnu Brjánsdóttur sem týnd hefur verið frá því aðfaranótt laugardags, segist vilja þakka öllum þeim sem hafa sýnt samhug og veitt styrk á undanförnum dögum. Þakkar hún sérstaklega lögreglu og björgunarsveitum. Meira »
Trúlofunarhringar gamaldags og nýmóðins
Auk gullhringa eigum við titanium, silfur og tungstenpör á fínu verði. Sérsmíði,...
Tröppur fyrir hundinn. Verð 8.500 kr
3 laga tröppur fyrir besta vininn þinn. Frábært fyrir lítinn hvolp eða gamlan h...
 
Hádegisfundur ses
Fundir - mannfagnaðir
ses.xd.is Samtök eldri sjálfstæði...
Félagsstarf aldraðra
Staður og stund
Aflagrandi 40 Opin vinnustofa kl. 9, gön...
Tillaga að breytingu að aðalskipulagi
Tilkynningar
Tillaga að breytingu á Aðalskipulagi ...
Styrkir
Styrkir
Styrkir til verkefna í þágu barna á...