Deila um völd innan þjóðkirkjunnar

Agnes M. Sigurðardóttir, biskup Íslands.
Agnes M. Sigurðardóttir, biskup Íslands. mbl.is/Ómar

Vegna deilna kirkjuráðs og biskups þjóðkirkjunnar var ákveðið að fá þrjá lögfræðinga til að greina, skýra og gefa álit á ábyrgð biskups annars vegar og kirkjuráðs hins vegar. Biskup og fulltrúa ráðsins greinir meðal annars um hvort biskup sé hærra eða lægra sett stjórnvald en kirkjuráð og í höndum hvers fjármál stofnunarinnar eigi að vera.

Nefndin, sem skipuð var Gesti Jónssyni hæstaréttarlögmanni, Pétri Kr. Hafstein, fyrrum hæstaréttardómara og Trausta Fannari Valssyni, dósent við lagadeild Háskóla Íslands, skilaði álitsgerð sinni 12. febrúar sl. og hefur mbl.is hana undir höndum. Álitsgerðin er rúmlega sextíu blaðsíður og hefur ekki verið gerð opinber. 

Þremenningarnir komust meðal annars að þeirri niðurstöðu að biskup teljist, að minnsta kosti um þau veraldlegu stjórnsýsluverkefni kirkjunnar sem unnt er að bera undir kirkjuráð og falla undir úrlausnarvald þess skv. 2. mgr 26. gr. þjóðkirkjulaga, vera lægra sett stjórnvald gagnvart ráðinu.

Í greinargerð biskups, sem kemur fram í álitsgerðinni, segir að eftir kjör kirkjuráðs síðla árs 2014 virðist hafi komið upp alveg nýr skilningur meðal kjörinna ráðsmanna á stöðu ráðsins. Þeir telji sig á grundvelli 27. gr. þjóðkirkjulaga hafa stjórn á þeim fjármunum sem renni til biskupsstofu á grundvelli kirkjujarðasamkomulagsins frá 1997. Sá skilningur hafi ekki verið fyrir hendi með sama hætti hjá þeim kirkjuráðum sem störfuðu frá 1998 til 2014.

Skoðanamunur biskups og kirkjuráðsins hafi haft áhrif á störf kirkjuráðs og bitnað mjög á daglegum störfum biskups og starfsmanna hans á biskupsstofu. Sýn hinna kjörnu kirkjuráðsfulltrúa virðist vera sú að biskup sé ekki lengur forstöðumaður stofnunarinnar í hefðbundnum skilningi, sagði meðal annars í greinargerðinni.

Kirkjuráð hafi æðsta fjárstjórnarvaldið

Kjörnir fulltrúar kirkjuráðs sendu frá sér greinargerð þar sem sagði meðal annars að af 3. mgr. 26. gr., sbr. 24. gr. og 1. mgr. 26. gr., þjóðkirkjulaga megi ráða að kirkjuráð fari með æðsta vald innan kirkjunnar á framkvæmdasviði kirkjulegrar stjórnsýslu enda verði ákvörðunum kirkjuráðs á því sviði ekki áfrýjað til kirkjuþings þótt fjalla megi um slík mál á þinginu að frumkvæði einstakra kirkjuþingsmanna.

Þá komi skýrt fram í 3. mgr. 27. gr. að kirkjuráð hafi yfirumsjón með ráðstöfun fjár sem veitt er af opinberri hálfu til kirkjulegrar starfsemi. Kirkjuráð hafi því æðsta fjárstjórnarvald innan kirkjunnar sem taki jafnframt til þess fjár sem Alþingi veitir þjóðkirkjunni á grundvelli kirkjujarðasamkomulagsins, sbr. 3. gr. þjóðkirkjulaga.

Ljóst sé að fjármál og rekstrarmál þjóðkirkjunnar séu að öllu leyti í höndum kirkjuráðs enda lúti meginstarf þess að hinu veraldlega framkvæmdarvaldi innan kirkjunnar þar sem fjármál leiki aðalhlutverkið. Þar sem kirkjuráð með biskup Íslands í forsæti sé fjölskipað stjórnvald hljóti það að teljast eðlilegra en hitt að biskup Íslands hefði þetta einn á hendi.

Þá segja kjörnir kirkjuráðsmenn að kirkjujarðasamkomulagið frá 1997 sé einungis einn hluti af heildarfjármálum þjóðkirkjunnar sem séu á verksviði kirkjuráðs. Ekki séu nokkur rök til þess að þeir fjármunir kirkjunnar sem rætur eigi að rekja til kirkjujarðasamkomulagsins eigi að lúta öðru stjórnvaldi en kirkjuráði eða vera aðskildir frá fjármálum kirkjunnar. Engu skipti þótt samkomulagið hafi verið undirritað af biskupi Íslands einum fyrir hönd þjóðkirkjunnar enda sé hann forseti kirkjuráðs.

Kirkjuráð hafi almennt ekki skipt sér af

Í greinargerð biskups segir að jafnan hafi verið gengið út frá þeim skilningi að biskupsstofa væri ríkisstofnun eða opinber stofnun sem lúti stjórn biskups Íslands sem forstöðumanns stofnunarinnar. Biskup fari þannig eins og hver annar forstöðumaður ríkisstofnunar með ábyrgð á og ráðstöfunarrétt yfir tekjum stofnunarinnar í því skyni að uppfylla þær skyldur sem á biskupsembættinu hvíli samkvæmt lögum frá Alþingi, starfsreglum og samþykktum kirkjuþings og öðrum heimildum.

Aðaltekjustofn biskupsstofu sé endurgjald ríkisins á grundvelli kirkjujarðasamkomulagsins frá 1997. Kirkjuráð hafi um áratuga skeið haft aðsetur á biskupsstofu samkvæmt starfsreglum kirkjuþings og nýtt sér þar margvíslega skrifstofu- og stoðþjónustu, svo sem á sviði fjármála. Biskup Íslands sé jafnframt forseti kirkjuráðs samkvæmt þjóðkirkjulögum. Kirkjuráð hafi ráðið sér framkvæmdastjóra 2001 og hafi sú skipan haldist síðan.

Alltaf hafi verið litið svo á að biskupsstofa væri ein heild og daglegur rekstur hennar að flestu leyti sem einn samrekstur þriggja aðila, þ.e. biskupsembættisins, kirkjuráðs og kirkjuþings, undir forystu biskups enda væri hann forstöðumaður stofnunarinnar og forseti kirkjuráðs lögum samkvæmt. Kirkjuráð hafi virt lögboðinn stjórnunarrétt og ákvarðanir biskups um starfsmannahald og forgangsröðun verkefna á biskupsstofu og almennt ekki skipt sér af þeim.

Biskup hafi á móti jafnan gætt þess að halda kirkjuráði upplýstu um stöðu mála. Þessari hugsun og framkvæmd hafi verið haldið óbreyttri eftir að kirkjumálasjóður var stofnaður 1994 og einnig eftir gildistöku þjóðkirkjulaga á öndverðu ári 1998, segir í greinargerð biskups.

Bitnað á daglegum störfum biskups

Þá segir í greinargerð biskups Íslands að eftir kjör kirkjuráðs síðla árs 2014 virðist hafa komið upp alveg nýr skilningur meðal kjörinna ráðsmanna á stöðu ráðsins. Þeir telji sig á grundvelli 27. gr. þjóðkirkjulaga hafa stjórn á þeim fjármunum sem renni til biskupsstofu á grundvelli kirkjujarðasamkomulagsins frá 1997. Sá skilningur hafi ekki verið fyrir hendi með sama hætti hjá þeim kirkjuráðum sem störfuðu frá 1998 til 2014. Hefði kirkjuráð slíkt fjárstjórnarvald yfir biskupsstofu væri það kirkjuráð en ekki biskup Íslands sem ákvarðaði endanlega forgangsröðun verkefna, starfsmannahald og skipulag stofnunarinnar.

Núverandi kirkjuráð hafi unnið eftir þessum skilningi kjörinna ráðsmanna og meðal annars ráðið sér framkvæmdastjóra sem hinir kjörnu kirkjuráðsmenn virðist telja að sé yfirmaður biskupsstofu undir stjórn kirkjuráðs. Biskup Íslands sé að þeirra dómi yfirmaður framkvæmdastjórans milli funda sem forseti kirkjuráðs.

Þeir telji að verði biskup í minnihluta við atkvæðagreiðslu í kirkjuráði beri framkvæmdastjóranum að hrinda í framkvæmd ákvörðun meirihlutans. Þessu sé biskup ósammála og sé skilningur hans sá sami og unnið hafi verið eftir áratugum saman. Þessi skoðanamunur hafi haft áhrif á störf kirkjuráðs og bitnað mjög á daglegum störfum biskups og starfsmanna hans á biskupsstofu.

Sýn hinna kjörnu kirkjuráðsfulltrúa virðist vera sú að biskup sé ekki lengur forstöðumaður stofnunarinnar í hefðbundnum skilningi og að skrifstofustjóri og aðrir starfsmenn biskupsstofu heyri undir framkvæmdastjóra kirkjuráðs. Kirkjuráð sé þannig orðið að eins konar fimm manna stjórn biskupsstofu með framkvæmdastjóra til að framkvæma ákvarðanir sínar.

Í greinargerð biskups Íslands segir að meirihluti kirkjuráðs sé með þessu framferði sínu að taka sér það forstöðumannsvald sem biskup hafi alltaf haft á biskupsstofu. Kjörnir fulltrúar í kirkjuráði séu með öðrum orðum að reyna að taka sér stöðu og vald biskupsembættisins að verulegu leyti. Sé skilningur þeirra réttur sé um stórfellda breytingu að ræða á áratuga framkvæmd án þess að lögum hafi verið breytt. Atbeina hins þjóðkjörna löggjafarvalds þyrfti hins vegar til að koma svona breytingu á.

„Verði að líta svo á að biskup hafi almenna heimild til að ráðstafa fé sem þjóðkirkjunni áskotnast, öðru en því sem veitt sé af opinberri hálfu til kirkjulegrar starfsemi,“ segir að lokum í greinargerð biskups.

Biskup lægra sett stjórnvald

Í álitsgerðinni segir að ljóst sé að kirkjuráð geti tekið til úrlausnar málefni sem biskup Íslands hefur áður tekið ákvörðun í. Verður því ekki annað séð en að hann teljist til þeirra kirkjulegu stjórnvalda sem ráðið geti haft lögsögu yfir.

Þar sem biskup á sæti í ráðinu og er formaður þess gerir ákvæðið ráð fyrir því að sú staða geti komið upp að hann hafi áður tekið ákvörðun í viðkomandi máli. Ber honum í slíku tilviki að víkja sæti við afgreiðslu þess í kirkjuráði.

Af framangreindu leiðir að biskup Íslands telst, að minnsta kosti um þau veraldlegu stjórnsýsluverkefni kirkjunnar sem unnt er að bera undir kirkjuráð og falla undir úrlausnarvald þess samkvæmt 2. mgr. 26. gr. þjóðkirkjulaga, vera lægra sett stjórnvald gagnvart ráðinu, segir í álitsgerðinni.

Sú niðurstaða fær einnig vel samræmst því hvernig verkefnum beggja aðila er lýst í löggjöfinni með víðum hætti. Slíkt felur ekki í sér skörun ef litið er svo á að þessi kirkjulegu stjórnvöld fari að minnsta kosti að hluta til með sömu verkefnin, sitt á hvoru stjórnsýslustiginu innan kirkjunnar.

Kirkjuráð hafi yfirumsjón með opinberu fé

Í álitsgerðinni segir að ekki verði annað ráðið af gögnum málsins að hlutverk kirkjuráðs sé að hafa yfirumsjón með „ráðstöfun fjár sem veitt er af opinberri hálfu til kirkjulegrar starfsemi“, sbr. 3. mgr. 27. gr. þjóðkirkjulaga, nái til heildarfjárhags þjóðkirkjunnar.

Þannig sé hlutverk kirkjuráðs að hafa yfirumsjón með heildarfjárhag þjóðkirkjunnar,  láta vinna heildaryfirlit yfir fjármál þjóðkirkjunnar fyrir kirkjuþing, gera fjárhagsáætlun fyrir þjóðkirkjuna í heild 50 og standa skil á því gagnvart kirkjuþingi að reikningar stofnana og embætta kirkjunnar hafi hlotið viðhlítandi endurskoðun.

Hversu mikið vald felst í gerð fjárhagsáætlunar fer hins vegar eftir eðli þess verkefnis sem um ræðir hverju sinni og hversu ríkar valdheimildir önnur kirkjuleg stjórnvöld hafa um nánari útfærslu þeirra að lögum, segir í álitsgerðinni.

Í ráðinu sitja:

Svana Helen Björns­dótt­ir, full­trúi leik­manna,
Stefán Magnús­son, full­trúi leik­manna,
sr. El­ín­borg Gísla­dótt­ir, full­trúi vígðra,
sr. Gísli Gunn­ars­son, full­trúi vígðra og
Agnes M. Sig­urðardótt­ir, bisk­up Íslands, sem er for­seti ráðsins.

Vara­menn í kirkjuráði eru:

Ein­ar Karl Har­alds­son, full­trúi leik­manna
Drífa Hjart­ar­dótt­ir, full­trúi leik­manna
Gísli Jónas­son, full­trúi vígðra
Geir Waage, full­trúi vígðra

Kirkjuráð er kjörið til fjög­urra ára.

Kirkjuráð var síðast kjörið árið 2014. Frá vinstri: Stefán Magnússon, ...
Kirkjuráð var síðast kjörið árið 2014. Frá vinstri: Stefán Magnússon, sr. Elínborg Gísladóttir, Agnes M. Sigurðardóttir, Svana Helen Björnsdóttir og sr. Gísli Gunnarsson. mynd/Kirkjan
Biskup segir að skoðanamunur hennar og kirkjuráðs hafi bitnað mjög ...
Biskup segir að skoðanamunur hennar og kirkjuráðs hafi bitnað mjög á daglegum störfum hennar. Eggert Jóhannesson
Þrímenningarnir komust meðal annars að þeirri niðurstöðu að biskup teljist ...
Þrímenningarnir komust meðal annars að þeirri niðurstöðu að biskup teljist í mörgum tilvikum vera lægra sett stjórnvald gagnvart ráðinu. mbl.is/Eggert Jóhannesson
Í álitsgerðinni segir að ljóst sé að kirkjuráð geti tekið ...
Í álitsgerðinni segir að ljóst sé að kirkjuráð geti tekið til úrlausnar málefni sem biskup Íslands hefur áður tekið ákvörðun í. mbl.is/Golli
mbl.is

Bloggað um fréttina

Innlent »

Góð stund í firðinum

08:18 Ungmennakvöld, pub quis, kubbakeppni, froðugaman, bryggjuball og tónleikar eru meðal þess sem verður á bæjarhátíðinni „Á góðri stund í Grundarfirði“. Meira »

Sendi boð úr neyðarsendi

07:59 Bandarísk skúta sendi frá sér boð úr neyðarsendi um klukkan hálffjögur í nótt. Landhelgisgæslan óskaði eftir að rannsóknaskipið Árni Friðriksson færi á vettvang en skipið var í þrjátíu sjómílna fjarlægð frá staðsetningu sendisins. Búist er við að hann verði kominn á svæðið þá og þegar. Meira »

Sjaldgæft að breytt sé ákvörðun

07:57 Helgi Magnús Gunnarsson vararíkissaksóknari segir að það sé ekki algengt að embætti ríkissaksóknara felli niður ákvörðun héraðssaksóknara um að gefa ekki út ákæru í sakamáli en slíkt gerist þó. Meira »

Sótt í 90% íbúðalán

07:37 Tveir lánveitendur veita nú allt að 90% íbúðalán og segja talsverða eftirspurn vera eftir slíkum lánum.  Meira »

United Silicon greiðir milljarð í skuld

07:27 United Silicon þarf að greiða verktakafyrirtækinu ÍAV rúman einn milljarð króna vegna ógreiddra reikninga kísilversins í Helguvík. Þriggja manna gerðardómur kvað upp úrskurð þess efnis á mánudag. Meira »

Hiti víða í 13 til 25 stig í dag

07:06 Hiti fer víða í 13 til 25 stig í dag og verður hlýjast inn til landsins en heldur svalara eystra þar sem þokuloft lætur á sér kræla. Íbúar á höfuðborgarsvæðinu geta glaðst því sólin skín og ekki er ský að sjá á himni. Gott veður verður á öllu landinu í dag samkvæmt veðurspá Veðurstofu Íslands. Meira »

Tveir ökumenn undir áhrifum í nótt

06:12 Tveir ökumenn voru stöðvaðir í nótt grunaðir um akstur undir áhrifum fíkniefna. Blóðsýni var tekið úr þeim báðum og þeim sleppt að henni lokinni. Báðir ökumennirnir voru teknir í nágrenni miðbæjarins. Þetta kemur fram í dagbók lögreglu. Meira »

Ölfusárbrú lokuð fram eftir morgni

06:43 Lokað verður fyrir umferð inn á Ölfusárbrú fram til klukkan 8 eða 9 í dag miðvikudaginn 26. júlí. Umferð er á meðan beint um Eyrabakkaveg og Þrengslaveg. Vegna óviðráðnanlegra aðstæðna hafa framkvæmdir við malbikun á hringtorgi við Ölfusárbrú tafist. Meira »

Boða fund að loknu sumarleyfi

05:30 Skrifstofa borgarstjórans í Reykjavík hefur sent Morgunblaðinu athugasemd vegna fréttar á forsíðu blaðsins í gær. Í umræddri frétt var fjallað um gagnrýni Samtaka iðnaðarins á störf byggingarfulltrúans í Reykjavík. Meira »

Lundaralli frestað vegna bilunar

05:30 Ekki tókst að ljúka lundaralli II þar sem holumyndavél bilaði að sögn Ingvars Atla Sigurðssonar, forstöðumanns Náttúrustofu Suðurlands. Hann segir að hin myndavélin sem notuð er hafi bilað í fyrra rallinu. Meira »

Unnið ítarlega að breytingum

05:30 Nákvæmra áætlana varðandi breytingar á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja í kjölfar úttektar á vegum Embættis landlæknis á stofnuninni er að vænta ágúst eða september, segir Halldór Jónsson, forstjóri Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja. Meira »

Sorptunnur yfirfullar í Þorlákshöfn

05:30 Töluverð óánægja er með nýtt fyrirkomulag sorphirðu í Þorlákshöfn. Í umræðuhópi íbúa á Facebook hafa margir lýst því að sorptunnur þeirra séu yfirfullar og illa lyktandi. Meira »

Meðalmálsmeðferðartími mun styttri

05:30 Meðalmálsmeðferðartími kærunefndar útlendingamála vegna kæra einstaklinga sem fengið höfðu synjun um alþjóðlega vernd hér á landi styttist verulega á milli áranna 2015 og 2016. Meira »

Grænlita Grafarlæk

05:30 Enn hefur ekki tekist að finna hvaðan olían í Grafarlæk kemur, en um hádegisbil í dag verður litarefni sett í lagnirnar hjá Veitum til að rekja mögulegar leiðir mengunarinnar. Meira »

Harður árekstur á Grensásvegi

Í gær, 23:38 Harður árekstur varð nú á tólfta tímanum á gatnamótum Grensásvegar og Miklubrautar þar sem að tveir bílar skullu saman.  Meira »

Borgin fimm ár að afgreiða mál

05:30 Jón Ólafur Ólafsson arkitekt segir byggingarfulltrúa í Reykjavík hafa verið fimm ár að afgreiða umsókn. Vegna þessara tafa hafi milljónir tapast. Meira »

Ítrekað brotið á leiðsögumönnum

05:30 Leiðsögn - félag leiðsögumanna hefur nú ítrekað kröfur sínar til launagreiðenda leiðsögumanna um skyldur til að greiða leiðsögumönnum að lágmarki laun samkvæmt kjarasamningi ásamt iðgjöldum til sjóða félagsins. Meira »

Fótbrotnaði í mótorkrossbraut

Í gær, 23:27 Maður slasaðist á mótorkrosshjóli í Bolaöldu rétt fyrir átta í kvöld. Að sögn lögreglunnar á Selfossi þá var maðurinn á ferð á mótorkrossbraut sem er á svæðinu þegar hann datt og fótbrotnaði. Meira »
Eyjasol íbúðir og sumarhús.....
Fallegar 2- 3ja herb. íbúðir fyrir ferðafólk og íslendinga á faraldsfæti. Allt ...
Toyota Avensis 2014 ek 36000 km
Toyota Avensis, skráður 10/2014 en aðeins ekinn 36000 km, 1800cc sjálfskiptur, ...
Bella 530 Excel hraðbátur
Bella 530 Excel hraðbátur. Vandað harðviðardekk. Mercury 135 hp optimax mótor, ...
 
Félagsstarf
Staður og stund
Árskógar 4 Opin smíðastofa kl. 9-16. Sun...
Framhald uppboðs
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...
Félagsstarf
Staður og stund
Árskógar 4 Smíðar/útskurður með leiðb. k...
Geirlandsá - útboð óskað er eftir tilbo
Veiði
Geirlandsá - útboð Óskað er eftir til...