Karlmenn sáu um fæðingar

Auk doktorsgráðu hefur Erla lokið hjúkrunarprófi á Íslandi og í ...
Auk doktorsgráðu hefur Erla lokið hjúkrunarprófi á Íslandi og í Noregi og starfaði við hjúkrun í mörg ár. mbl.is/Kristinn Magnússon

„Það eru tveir hópar sem ég skrifaði um. Fyrst eru það læknarnir sem höfðu ákveðnum skyldum að gegna þegar kom að barnsfæðingum og síðan eru það bændur, hreppstjórar og prestar. Þetta voru sérstakir karlmenn, ekki hver sem er. Þeir voru taldir nærfærnir og þolinmóðir og höfðu áhuga á að hjálpa konum að fæða börn.“

Þetta segir Erla Dóris Halldórsdóttir, sem varði doktorsritgerð sína, Fæðingarhjálp á Íslandi 1760-1880, við Sagnfræði- og heimspekideild Háskóla Ísland í október.

Á tímabilinu stóð heilbrigðiskerfið á brauðfótum að sögn Erlu. Þá var mikill skortur á lærðum ljósmæðrum og aðeins átta læknar störfuðu hér á landi en íbúar landsins voru um 60 þúsund. Sumir læknar höfðu þrjár sýslur á sinni könnu og því kom oft í hlut ólærðra karlmanna að hafa umsjón með fæðingum. Erla fann 56 tilvik þar sem fæðingin fór þannig fram.

„Það eru meira að segja dæmi um að bóndi hafi sótt annan bónda til að aðstoða konu sína í fæðingunni,“ segir Erla. „Í einhverjum sýslum fann ég engan, þá voru bara konur sem sinntu þessu, en það voru óvenjumörg tilvik á Norðurlandi,“ segir Erla.

Fólk leit upp til þeirra

Aðeins einn karlmaður hefur lokið ljósmæðraprófi í sögu Íslands, en það gerðist árið 1776. Þegar landlæknir kemur til landsins árið 1760 ber hann boð frá Danakonungi um að fæðingarhjálp eigi að vera í umsjón giftra miðaldra kvenna eða ekkna. Þá var jafnvel ein lærð ljósmóðir í hverri sýslu og ein sýsla er gríðarstór fyrir ljósmóður að ferðast yfir á hesti eða ganga. Viðhorf gagnvart karlmönnum sem veittu aðstoð við fæðingu voru almennt jákvæð á Íslandi en ekki hjá öllum stéttum. „Fólk leit upp til þessara karla að læknum undanskildum, það talaði mjög illa um þá og vildi ekki hafa þá í þessum störfum.“

Engu síðri aðstoð

Erla hefur einnig rannsakað mæðradauða á sama tímabili. Niðurstöður rannsóknarinnar benda til þess að á árunum 1760-1859 hafi mæðradauði á Íslandi verið undir 1% en hann var 10-15% í Norður-Evrópu. „Börn á Íslandi fæddust heima, þau komust í heiminn lifandi og mæðurnar lifðu fæðingarnar af. Það var ekki verri útkoma hjá körlunum sem sinntu fæðingarhjálp heldur en hjá konu sem var lærð ljósmóðir. Svo eru líka dæmi um að fólk hafi treyst karlmönnunum betur,“ segir Erla. Hún segir að það sé líklega séríslenskt fyrirbæri að ólærðir karlar hafi sinnt fæðingarhjálp, þar sem hún hafi ekki fundið álíka heimildir annars staðar á Norðurlöndum.

Menntaðir og ómenntaðir

Um tvenns konar hópa af yfirsetukonum var að ræða á því tímabili sem rannsókn Erlu tekur til. Þetta voru konur sem sinntu starfinu án þess að hafa menntun og svo konur sem lærðu og luku prófi í yfirsetukvennafræðum. Þær fengu greidd laun úr konungssjóði.

Þeir karlmenn sem sinntu fæðingarhjálp eru flokkaðir í fernt í ritgerðinni: ólærða karla, presta sem veittu fæðingarhjálp í nokkrum tilfellum, karla sem höfðu lokið yfirsetukvennaprófi og lækna. Reyndist aðeins einn karlmaður sem ekki var læknir hafa lokið yfirsetukvennaprófi á þessu tímabili.

Innlent »

Saxast heldur á forgangsverkefnin

07:37 Vel hefur gengið að ljúka við forgangsverkefni ríkisstjórnarinnar í tengslum við fjölgun ferðamanna 2017 en Þórdís Kolbrún R. Gylfadóttir, ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, greindi frá stöðu mála á ríkisstjórnarfundi í gær. Meira »

Þrjú útköll hjá slökkviliðinu

07:18 Slökkviliðið á höfuðborgarsvæðinu var þrívegis kallað út í nótt til að slökkva eld. Um hálffjögurleyti kviknaði eldur í bíl í Mosfellsbæ og einnig í ruslatunnu á Hverfisgötu. Meira »

Búist við stormi víða á landinu

07:12 Búist er við stormi víða á landinu í dag. Spáð er suðvestan 15 til 23 metrum á sekúndu, skúrum eða éljum en léttir til á Norðaustur- og Austurlandi. Hiti verður á bilinu 2 til 12 stig, hlýjast norðaustantil. Meira »

Stórhýsi rís við Hótel Cabin

05:30 Á vef Reykjavíkurborgar hefur verið auglýst tillaga að breytingu á deiliskipulagi lóðar númer 34-36 við Borgartún.   Meira »

Rekstrarumhverfið sagt óþolandi

05:30 Íslandsbanki stóð fyrir fundi í Hofi á Akureyri í vikunni um málefni ferðaþjónustunnar. Hörð gagnrýni kom fram í máli fundarmanna á Isavia. Meira »

Býður nemum hærri laun og umbun

05:30 Landspítalinn hefur boðið hjúkrunarfræðinemum sem útskrifast í vor að byrja í hærri launaflokki en þeir hefðu ella farið í og umbun vegna vaktavinnu ef þeir koma til starfa eftir útskrift. Meira »

Mikil kergja innan lífeyrissjóðanna

05:30 Mikillar kergju gætir meðal ýmissa forsvarsmanna lífeyrissjóðakerfisins í kjölfar þess að Kaupþing sleit viðræðum um möguleg kaup þeirra á umtalsverðum hlut í Arion banka. Meira »

196 umsækjendur fluttir úr landi

05:30 Á þessu ári hafa 196 umsækjendur um alþjóðlega vernd (áður kallaðir hælisleitendur) verið fluttir frá Íslandi.  Meira »

Polar Amaroq með mestan loðnuafla

05:30 Grænlenska skipið Polar Amaroq var aflahæsta skipið á nýliðinni loðnuvertíð að því er fram kemur á vefsíðu Síldarvinnslunnar. Meira »

Fjórir með réttarstöðu sakbornings

05:30 Fjórir fangaverðir hafa réttarstöðu sakbornings vegna atviks á Litla-Hrauni í ársbyrjun sem er til rannsóknar hjá lögreglunni á Suðurlandi. Meira »

Fyrsti vinningur gekk ekki út

Í gær, 23:04 Fyrsti vinningur gekk ekki út í Eurojackpot í kvöld en tæpir sex milljarðar króna voru í pottinum. Þrír hlutu annan vinning og fá þeir hver í sinn hlut tæpar 69 milljónir króna. Hinir heppnu koma frá Þýskalandi, Finnlandi og Ungverjalandi. Meira »

Eldur í Bústólpa á Akureyri

Í gær, 22:13 Slökkviliðið á Akureyri var kallað út um klukkan 21.30 í kvöld að fóðurverksmiðju Bústólpa á Oddeyrartanga. Að sögn Rolfs Tryggvasonar, varðstjóra hjá slökkviliðinu, er mikill reykur og eldur en óljóst er hversu mikið umfangið er. Meira »

Flugu ekki á Ísafjörð

Í gær, 22:00 „Við fórum að fljúga seinni partinn í dag, bæði til Akureyrar og Egilsstaða en náðum ekkert að fljúga til Ísafjarðar í dag,“ segir Árni Gunn­ars­son, fram­kvæmda­stjóri Flug­fé­lags Íslands. Innanlandsflug lá niðri framan af degi í dag en hófst svo að nýju um miðjan daginn.   Meira »

„Á endanum færðu marblett“

Í gær, 21:30 „Þetta er bara enn einn birtingarmynd um að við erum ekki komin eins langt og við höldum,“ segir framkvæmdastjóri Samtakanna´78. Í gær sagði mbl.is frá því að ung­ling­ar sem eiga tvær mömm­ur eða tvo pabba áttu erfitt með að svara spurn­ing­um í for­prófi PISA-prófs­ins á dög­un­um. Meira »

Fjölhæfur fastagestur á RÚV

Í gær, 19:30 Þúsundþjalasmiðurinn Stefán Hannesson er tíður gestur á sjónvarpsskjám landsmanna og hefur á undanförnum árum tekið þátt í nokkrum af þekktustu sjónvarpsþáttum landsins. Hann tók þátt í Gettu betur með liði Fjölbrautaskólans á Suðurlandi, keppti í Útsvari með liði Ölfuss og nú síðast var hann í Söngvakeppni sjónvarpsins með Daða og Gagnamagninu. Meira »

Blæs hressilega um helgina

Í gær, 21:50 „Það blæs vel svona fram eftir helginni,“ segir Haraldur Eiríksson, vakthafandi veðurfræðingur á Veðurstofu Íslands. Vindurinn nær sér nokkuð vel á strik núna með kvöldinu og á morgun. Ekkert aftakaveður að sögn Haraldar, en nokkuð hvassviðri og stormur víða. Meira »

Þrjár vikur til stefnu í máli Birnu

Í gær, 20:03 „Við erum bara með málið til meðferðar,“ segir héraðssaksóknari. Í dag er ein vika liðin frá því að embættinu bárust gögn vegna hvarfs og and­láts Birnu Brjáns­dótt­ur. Embættið hefur því þrjár vikur til viðbótar til stefnu. Meira »

15 mánaða fangelsi fyrir fjölda brota

Í gær, 19:05 Ungur maður var í gær dæmdur í Héraðsdómi Reykjavíkur til að sæta 15 mánaða fangelsi fyrir margvísleg brot. Brotin voru framin þegar pilturinn var aðeins 16 til 18 ára gamall. Meira »
NUDD- LÁTTU DEKRA VIÐ ÞIG.
HEITIR STEINAR OG OLIA- STURTA OG HANDKLÆÐI Á STAÐNUM NUDD GEFUR SLÖKUN OG...
PÚSTKERFI Á HAGSTÆÐU VERÐI
Eigum fyrirlyggjandi PÚSTKERFI í flestar tegundir bifreiða. Einnig STÝRISLIÐI ...
HÚSAVIÐHALD
Viðgerðir og viðhald fasteigna er okkar fag. Húsaklæðning ehf. hefur í áratugi ...
Vélstjóra vantar
Jakob Valgeir ehf, leitar að vélstjóra á Jónínu Brynju ÍS -55 og Fríðu Dagmar ÍS...
 
Aðalfundur
Fundir - mannfagnaðir
Ársfundur Eftirlaunasjóður starfsman...
Lögfræðingar
Sérfræðistörf
LÖGFRÆÐINGAR LAUSAR STÖÐUR HJÁ PERSÓNU...
Samkoma
Félagsstarf
Alþjóðleg samkoma kl. 20 í Kristniboðs...
Aðalfundur
Fundir - mannfagnaðir
Aðalfundur Aðalfundur ...