Karlmenn sáu um fæðingar

Auk doktorsgráðu hefur Erla lokið hjúkrunarprófi á Íslandi og í ...
Auk doktorsgráðu hefur Erla lokið hjúkrunarprófi á Íslandi og í Noregi og starfaði við hjúkrun í mörg ár. mbl.is/Kristinn Magnússon

„Það eru tveir hópar sem ég skrifaði um. Fyrst eru það læknarnir sem höfðu ákveðnum skyldum að gegna þegar kom að barnsfæðingum og síðan eru það bændur, hreppstjórar og prestar. Þetta voru sérstakir karlmenn, ekki hver sem er. Þeir voru taldir nærfærnir og þolinmóðir og höfðu áhuga á að hjálpa konum að fæða börn.“

Þetta segir Erla Dóris Halldórsdóttir, sem varði doktorsritgerð sína, Fæðingarhjálp á Íslandi 1760-1880, við Sagnfræði- og heimspekideild Háskóla Ísland í október.

Á tímabilinu stóð heilbrigðiskerfið á brauðfótum að sögn Erlu. Þá var mikill skortur á lærðum ljósmæðrum og aðeins átta læknar störfuðu hér á landi en íbúar landsins voru um 60 þúsund. Sumir læknar höfðu þrjár sýslur á sinni könnu og því kom oft í hlut ólærðra karlmanna að hafa umsjón með fæðingum. Erla fann 56 tilvik þar sem fæðingin fór þannig fram.

„Það eru meira að segja dæmi um að bóndi hafi sótt annan bónda til að aðstoða konu sína í fæðingunni,“ segir Erla. „Í einhverjum sýslum fann ég engan, þá voru bara konur sem sinntu þessu, en það voru óvenjumörg tilvik á Norðurlandi,“ segir Erla.

Fólk leit upp til þeirra

Aðeins einn karlmaður hefur lokið ljósmæðraprófi í sögu Íslands, en það gerðist árið 1776. Þegar landlæknir kemur til landsins árið 1760 ber hann boð frá Danakonungi um að fæðingarhjálp eigi að vera í umsjón giftra miðaldra kvenna eða ekkna. Þá var jafnvel ein lærð ljósmóðir í hverri sýslu og ein sýsla er gríðarstór fyrir ljósmóður að ferðast yfir á hesti eða ganga. Viðhorf gagnvart karlmönnum sem veittu aðstoð við fæðingu voru almennt jákvæð á Íslandi en ekki hjá öllum stéttum. „Fólk leit upp til þessara karla að læknum undanskildum, það talaði mjög illa um þá og vildi ekki hafa þá í þessum störfum.“

Engu síðri aðstoð

Erla hefur einnig rannsakað mæðradauða á sama tímabili. Niðurstöður rannsóknarinnar benda til þess að á árunum 1760-1859 hafi mæðradauði á Íslandi verið undir 1% en hann var 10-15% í Norður-Evrópu. „Börn á Íslandi fæddust heima, þau komust í heiminn lifandi og mæðurnar lifðu fæðingarnar af. Það var ekki verri útkoma hjá körlunum sem sinntu fæðingarhjálp heldur en hjá konu sem var lærð ljósmóðir. Svo eru líka dæmi um að fólk hafi treyst karlmönnunum betur,“ segir Erla. Hún segir að það sé líklega séríslenskt fyrirbæri að ólærðir karlar hafi sinnt fæðingarhjálp, þar sem hún hafi ekki fundið álíka heimildir annars staðar á Norðurlöndum.

Menntaðir og ómenntaðir

Um tvenns konar hópa af yfirsetukonum var að ræða á því tímabili sem rannsókn Erlu tekur til. Þetta voru konur sem sinntu starfinu án þess að hafa menntun og svo konur sem lærðu og luku prófi í yfirsetukvennafræðum. Þær fengu greidd laun úr konungssjóði.

Þeir karlmenn sem sinntu fæðingarhjálp eru flokkaðir í fernt í ritgerðinni: ólærða karla, presta sem veittu fæðingarhjálp í nokkrum tilfellum, karla sem höfðu lokið yfirsetukvennaprófi og lækna. Reyndist aðeins einn karlmaður sem ekki var læknir hafa lokið yfirsetukvennaprófi á þessu tímabili.

Innlent »

Ríkisstjórnin með 27,2% fylgi

11:30 Stuðningur við ríkisstjórnina mældist 27,2% í nýrri könnun MMR á fylgi stjórnmálaflokkanna. Í júlí var ríkisstjórnin með 34,1% fylgi. Sjálfstæðisflokkurinn mældist með mest fylgi íslenskra flokka eða 24,5% sem er tæpum 5% minna en í síðustu könnun. Meira »

Í annarlegu ástandi á hóteli

11:24 Óskað var eftir aðstoð lögreglu vegna manns í annarlegu ástandi í anddyri hótels í miðborg Reykjavíkur laust fyrir klukkan hálfsjö í morgun. Maðurinn var ekki gestur á hótelinu. Hann var farinn þegar lögreglan kom á vettvang. Meira »

Kennsla felld niður vegna magakveisu

11:20 Fella þurfti niður kennslu í sex bekkjum á miðstigi í Hörðuvallaskóla í Kópavogi í morgun vegna magakveisu sem geisar á meðal starfsfólks skólans. Meira »

Hvað á að hafa í huga við hamfarir?

10:58 Íslendingar búa við stórfelldar hættur, eins og jarðskjálfta, snjóflóð og eldgos, sem fólk þarf að takast á við daglega en þó að það sé hægt að spá fyrir um náttúruhamfarir getur verið erfitt að sjá fyrir afleiðingar þeirra. Meira »

Grímunni líklega stolið á Menningarnótt

10:56 „Þegar við komum heim frá Amsterdam rákum við augun í að gríman var horfin,“ segir Viðar Eggertsson leikstjóri í samtali við mbl.is. Vegggrímu, sem hafði prýtt stöpulinn við garðshlið Viðars og eiginmanns hans, Sveins Kjartanssonar, var stolið á Menningarnótt eða nóttina áður. Meira »

Nóró-veira útilokuð í Hvassaleiti

09:54 Unnið er að sótthreinsun í Hvassaleiti, annarri af tveimur starfsstöðvum Háaleitisskóla, eftir að meira en helmingur starfsfólks veiktist af magakveisu. Að sögn Hönnu Guðbjargar Birgisdóttur, skólastjóra Háaleitisskóla, er búið að útiloka að um nóró-veiru sé að ræða. Meira »

Bílhræ skilin eftir hér og þar

08:18 Verktakar á vegum heilbrigðissviðs Reykjavíkurborgar munu fjarlægja ónýta bifreið sem staðið hefur á bílastæði Tækniskólans – skóla atvinnulífsins við Háteigsveg. Meira »

Gefa húsnæði undir leikskóla

09:13 Fasteignafélögin Heimavellir og Ásbrú íbúðir færa í dag Reykjanesbæ húsnæði að gjöf undir nýjan leikskóla að Ásbrú. Fram kemur í fréttatilkynningu að húsnæðið henti vel til leikskólastarfs en þar hafi áður verið samkomuhús á gamla varnarliðssvæðinu. Meira »

H&M-auglýsingin með öll tilskilin leyfi

07:57 Jón Halldór Jónasson, upplýsingafulltrúi hjá Reykjavíkurborg, segir að verslunin H&M sé með afnotaleyfi fyrir auglýsingu á borgarlandi Reykjavíkur. Meira »

Pysjutíminn að hefjast í Eyjum

07:37 „Pysjutíminn er rétt að byrja, ég spái því að fjörið nái hámarki um miðjan september,“ segir Margrét Lilja Magnúsdóttir, safnstjóri Sæheima í Vestmannaeyjum, í Morgunblaðinu í dag. Meira »

Njótið á meðan það varir

07:24 Veðurfræðingur á Veðurstofu Íslands mælir með því að fólk sunnan- og vestantil á landinu reyni að njóta veðursins sem í boði er þar sem á föstudag og yfir helgina breytist veðrið talsvert mikið með suðaustlægri átt og rigningu. Meira »

„Var ekki ölvaður þá“

06:11 Ofurölvi maður var handtekinn við Skjólbraut í Kópavogi á tíunda tímanum í gærkvöldi en hann er einnig grunaður um að hafa valdið umferðaróhappi fyrr um daginn. Maðurinn segist ekki hafa verið orðinn ölvaður þegar það varð. Meira »

Fimmtánfalt fleiri gestir

05:30 Mikil fjölgun hefur orðið á ferðamönnum sem sækja í náttúrulaugarnar í Reykjadal upp af Hveragerði. Nú koma árlega um 120 þúsund gestir í dalinn en voru átta þúsund árið 2010. Fjölgunin á þessu tímabili er fimmtánföld. Meira »

Geirfinnsmálið til Hæstaréttar

05:30 Guðmundar- og Geirfinnsmálið er formlega komið til meðferðar hjá Hæstarétti enn á ný.   Meira »

Andlát: Oddur Ólafsson

05:30 Oddur Ólafsson blaðamaður lést 19. ágúst síðastliðinn, 84 ára að aldri. Oddur fæddist 28. júlí 1933.   Meira »

„Hefur hvergi gefist vel“

05:30 „Það hefur hvergi gefist vel,“ segir Gylfi Arnbjörnsson um þá staðreynd að opinberir starfsmenn leiða launaþróun á íslenskum vinnumarkaði. Meira »

Boðuð lækkun á afurðaverði váboði

05:30 Boðuð lækkun á afurðaverði fyrir dilkakjöt í haust um allt að 35%, til viðbótar við tíundarlækkun í fyrra, er váboði fyrir bændur víða um landið. Váin er mikil á Ströndum þar sem sauðfjárbúskapur er undirstaða og að fáu öðru er að hverfa. Meira »

Reikna vísitölur fiskistofna

05:30 Fiskifræðingar frá Íslandi, Færeyjum, Grænlandi og Noregi funda nú í Reykjavík um ástand uppsjávarstofna í Norðaustur-Atlantshafi. Fundurinn er haldinn í kjölfar árlegs rannsóknarleiðangurs sem farinn var fyrr í sumar. Meira »
Fellihýsi Coleman Westlake
Fellihýsi að stæðstu gerð til sölu. Sturta, klósett, heitt og kalt vatn, loftkæl...
Bækur um ættfræði byggðasögu og ýmsan fróðleik til sölu
hef til sölu nokkur grundavallarrit ættfræðinnar ásamt ritum um atvinnu og byggð...
Vandaðir gúmmíbátar, slöngubátar, CAMO
Gúmmíbátur, slöngubátur. Bátarnir eru 3,30 m á lengd og 1,52 m á breidd. Geym...
Hornborð til sölu
Eikar borð til sölu ,stærð 65x65 cm. hæð,45 cm. Er í Kópavogi aðeins 3,000,- kr...
 
Félagsstarf
Staður og stund
Árskógar Opin smíðastofa kl. 9-15. Opið ...
Félagsstarf
Staður og stund
Árskógar Hádegismatur, mexíkanskur hakkr...
Háseti
Sjávarútvegur
Háseti Vísir hf óskar eftir a...
Framhald uppboðs
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...