Karlmenn sáu um fæðingar

Auk doktorsgráðu hefur Erla lokið hjúkrunarprófi á Íslandi og í ...
Auk doktorsgráðu hefur Erla lokið hjúkrunarprófi á Íslandi og í Noregi og starfaði við hjúkrun í mörg ár. mbl.is/Kristinn Magnússon

„Það eru tveir hópar sem ég skrifaði um. Fyrst eru það læknarnir sem höfðu ákveðnum skyldum að gegna þegar kom að barnsfæðingum og síðan eru það bændur, hreppstjórar og prestar. Þetta voru sérstakir karlmenn, ekki hver sem er. Þeir voru taldir nærfærnir og þolinmóðir og höfðu áhuga á að hjálpa konum að fæða börn.“

Þetta segir Erla Dóris Halldórsdóttir, sem varði doktorsritgerð sína, Fæðingarhjálp á Íslandi 1760-1880, við Sagnfræði- og heimspekideild Háskóla Ísland í október.

Á tímabilinu stóð heilbrigðiskerfið á brauðfótum að sögn Erlu. Þá var mikill skortur á lærðum ljósmæðrum og aðeins átta læknar störfuðu hér á landi en íbúar landsins voru um 60 þúsund. Sumir læknar höfðu þrjár sýslur á sinni könnu og því kom oft í hlut ólærðra karlmanna að hafa umsjón með fæðingum. Erla fann 56 tilvik þar sem fæðingin fór þannig fram.

„Það eru meira að segja dæmi um að bóndi hafi sótt annan bónda til að aðstoða konu sína í fæðingunni,“ segir Erla. „Í einhverjum sýslum fann ég engan, þá voru bara konur sem sinntu þessu, en það voru óvenjumörg tilvik á Norðurlandi,“ segir Erla.

Fólk leit upp til þeirra

Aðeins einn karlmaður hefur lokið ljósmæðraprófi í sögu Íslands, en það gerðist árið 1776. Þegar landlæknir kemur til landsins árið 1760 ber hann boð frá Danakonungi um að fæðingarhjálp eigi að vera í umsjón giftra miðaldra kvenna eða ekkna. Þá var jafnvel ein lærð ljósmóðir í hverri sýslu og ein sýsla er gríðarstór fyrir ljósmóður að ferðast yfir á hesti eða ganga. Viðhorf gagnvart karlmönnum sem veittu aðstoð við fæðingu voru almennt jákvæð á Íslandi en ekki hjá öllum stéttum. „Fólk leit upp til þessara karla að læknum undanskildum, það talaði mjög illa um þá og vildi ekki hafa þá í þessum störfum.“

Engu síðri aðstoð

Erla hefur einnig rannsakað mæðradauða á sama tímabili. Niðurstöður rannsóknarinnar benda til þess að á árunum 1760-1859 hafi mæðradauði á Íslandi verið undir 1% en hann var 10-15% í Norður-Evrópu. „Börn á Íslandi fæddust heima, þau komust í heiminn lifandi og mæðurnar lifðu fæðingarnar af. Það var ekki verri útkoma hjá körlunum sem sinntu fæðingarhjálp heldur en hjá konu sem var lærð ljósmóðir. Svo eru líka dæmi um að fólk hafi treyst karlmönnunum betur,“ segir Erla. Hún segir að það sé líklega séríslenskt fyrirbæri að ólærðir karlar hafi sinnt fæðingarhjálp, þar sem hún hafi ekki fundið álíka heimildir annars staðar á Norðurlöndum.

Menntaðir og ómenntaðir

Um tvenns konar hópa af yfirsetukonum var að ræða á því tímabili sem rannsókn Erlu tekur til. Þetta voru konur sem sinntu starfinu án þess að hafa menntun og svo konur sem lærðu og luku prófi í yfirsetukvennafræðum. Þær fengu greidd laun úr konungssjóði.

Þeir karlmenn sem sinntu fæðingarhjálp eru flokkaðir í fernt í ritgerðinni: ólærða karla, presta sem veittu fæðingarhjálp í nokkrum tilfellum, karla sem höfðu lokið yfirsetukvennaprófi og lækna. Reyndist aðeins einn karlmaður sem ekki var læknir hafa lokið yfirsetukvennaprófi á þessu tímabili.

Innlent »

SKAM-æðið hefur haft víðtæk áhrif

10:30 „SKAM Þættirnir hafa aukið áhuga ungmenna á norsku og skandinavískum málum, og það var að einhverju leyti kveikjan að þessu. Hvernig má nýta þættina til að efla tungumálakennslu yfir höfuð. Að fólk fái áhuga á öðrum málum en enskunni sem er að tröllríða öllu.“ Meira »

Ákærður fyrir stórfelld leigusvik

10:07 Hæstirétt­ur hef­ur staðfest gæslu­v­arðhalds­úrsk­urð Héraðsdóms Reykja­ness yfir manni sem grunaður er um fjöl­mörg svik á leigu­markaði. Maðurinn hefur setið í gæsluvarðhaldi frá því 28. mars en honum er gert að sæta varðhaldi til 18. júlí. Meira »

Tókst ekki að sýna fram á miska

09:52 Íslenska ríkið var í Héraðsdómi Reykjavíkur í gær sýknað af kröfu stúlku sem hafði sofnað vímusvefni í ljósabekk á sólbaðsstofu við Grenásveg og verið gert að klæða sig fyrir framan lögreglumenn. Meira »

Annars flokks í baráttunni gegn mansali

09:10 Ísland er annars flokks þegar kemur að baráttunni gegn mansali, að mati bandaríska utanríkisráðuneytisins, sem hefur kortlagt baráttuna í heiminum síðan árið 2010. Þetta kemur fram í nýútkominni skýrslu. Ísland hefur verið í fyrsta flokki síðastliðin fimm ár, en nú fellur það niður um flokk. Meira »

Víti í Vestmannaeyjum tekin upp á Orkumótinu

08:50 Tökur á kvikmyndinni Víti í Vestmannaeyjum standa yfir í Eyjum. Tökur ganga vel en veðrið hefur þó sett strik í reikninginn. Meira »

Ákærður fyrir manndrápstilraun

08:36 Hæstiréttur staðfesti í gær gæsluvarðhaldsúrskurð yfir manni sem er grunaður um tilraun til manndráps með því að hafa stungið mann í höfuðið með hnífi. Meira »

Hálstakið leiddi til dauða

06:46 Hæstiréttur telur að ekki hafi verið sýnt fram á það af lögreglu að Jón Trausti Lúth­ers­son sé undir rökstuddum grun um að hafa orðið Arnari Jónssyni Aspar að bana. Því var gæsluvarðhaldsúrskurður yfir honum felldur úr gildi í gær. Meira »

Allt að 18 stiga hiti

06:51 Áfram hæglætisveður í kortunum, að sögn veðurfræðings á Veðurstofu Íslands. Skýjað að mestu vestan til á landinu. Bjartara veður fyrir austan en líkur á síðdegisdembum. Milt í veðri, allt að 18 stiga hiti þar sem best lætur fyrir austan. Meira »

Svo ölvaður að hann komst ekki út úr bílnum

06:05 Ökumaður sem lögreglan stöðvaði á Fiskislóð í gærkvöldi var svo ölvaður við aksturinn að hann komst ekki út úr bifreiðinni hjálparlaust. Átta ökumenn voru stöðvaðir í gærkvöldi og nótt vegna aksturs undir áhrifum vímuefna. Meira »

Reykjavík ein sú dýrasta í heimi

05:47 Ólíkar borgir en þær eiga það sameiginlegt hversu dýrt er að gista þar. Miami og Reykjavík eru meðal fimm dýrustu áfangastaða samkvæmt gistivísitölu Bloomberg (Bloomberg World Airbnb Cost Index) sem nær til yfir 100 borga í heiminum. Meira »

Andlát: Herbert Hriberschek Ágústsson

05:30 Herbert Hriberschek Ágústsson hljómlistarmaður lést á Ísafold í Garðabæ, 20. júní á 91. aldursári. Herbert fæddist í Mürzzuschlag í Austurríki 8. ágúst 1926 og ólst upp í Graz. Meira »

Hagstæð verðtryggð lán hækka íbúðaverð

05:30 Jón Bjarki Bentsson, aðalhagfræðingur Íslandsbanka, segir hagstæð kjör á verðtryggðum lánum eiga þátt í hækkandi fasteignaverði. „Það er auðveldara að standast greiðslumat á 40 ára verðtryggðu jafngreiðsluláni en á óverðtryggðu láni. Meira »

Andlát: Sigurjón Hannesson

05:30 Sigurjón Hannesson, fyrrverandi skipherra, lést á Landspítalanum 24. júní 82 ára gamall. Hann fæddist 13. febrúar 1935 á Seyðisfirði og var sonur Hannesar Jónssonar verkamanns og eiginkonu hans Sigríðar Jóhannesdóttur. Meira »

Fundust heil á húfi

05:03 Parið sem leitað var að á Vestfjörðum fannst heilt á húfi í Norðdal rétt við Galtarvita um eittleytið í nótt. Höfðu þau breytt ferðaplönum sínum án þess að láta aðstandendur í byggð vita. Meira »

Leitað að pari á Vestfjörðum

Í gær, 23:38 Björgunarsveitir Slysavarnafélagsins Landsbjargar á norðanverðum Vestfjörðum voru kallaðar út til leitar á ellefta tímanum í kvöld þegar par sem ætlaði að ganga frá Bolungarvík að Galtarvita og þaðan í Selárdal skilaði sér ekki á réttum tíma. Meira »

Sprenging í vændi á Íslandi

05:30 Gífurleg aukning hefur orðið í sölu vændis á Íslandi. Snorri Birgisson, lögreglufulltrúi hjá miðlægri rannsóknardeild lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu, segir að sprenging hafi orðið í framboði á vændi hér á landi á síðustu 18 mánuðum. Meira »

Hippateppi var örlagavaldur í lífinu

05:00 Ólíklegustu hlutir geta leitt fólk saman, en tvö hippateppi leiddu þau Helgu og Begga saman forðum. Nú mörgum árum síðar eru þau enn með slík teppi í höndunum, miðla þeim til annarra, því þau reka saman tvær verslanir, í Hafnarfirði og nú nýlega einnig í Reykjavík. Meira »

Veðurtepptir kajakræðarar

Í gær, 22:47 Það kom á óvart á Jónsmessunni að sjá ofurlítið rautt tjald alveg niðri við fjöruborð hjá Fossá, rétt innan við Þórshöfn og við beljandi, vatnsmikla ána var íbúi tjaldsins að bursta tennurnar á laugardagsmorgni. Meira »
Glæsilegir skápar til sölu.
Glæsilegir skápar til sölu.Tilboð 2 sérsmíðaðir glerskápar með fallegri lýsin...
Vélstjóra vantar í afleysingar
Jakob Valgeir ehf, leitar að vélstjóra í afleysingar á Sirrý ÍS 36 frá 3 júlí f...
PL Crystal Line, heitustu úrin í Paris
Með SWAROVSKI kristals skífu, vönduð verk 2ja ára alþjóðleg ábyrgð. Sama verð og...
 
Félagsstarf aldraðra
Staður og stund
Árskógum 4 Félagsstarfið er með opið í s...
Félagsstarf
Staður og stund
Árskógar 4 Félagsstarfið er með opið í s...
Félagstarf aldraðra
Staður og stund
Árskógum 4 Félagsstarfið er með opið í s...
Félagsstarf aldraða
Staður og stund
Árskógum 4 Félagsstarfið er með opið í s...