Karlmenn sáu um fæðingar

Auk doktorsgráðu hefur Erla lokið hjúkrunarprófi á Íslandi og í ...
Auk doktorsgráðu hefur Erla lokið hjúkrunarprófi á Íslandi og í Noregi og starfaði við hjúkrun í mörg ár. mbl.is/Kristinn Magnússon

„Það eru tveir hópar sem ég skrifaði um. Fyrst eru það læknarnir sem höfðu ákveðnum skyldum að gegna þegar kom að barnsfæðingum og síðan eru það bændur, hreppstjórar og prestar. Þetta voru sérstakir karlmenn, ekki hver sem er. Þeir voru taldir nærfærnir og þolinmóðir og höfðu áhuga á að hjálpa konum að fæða börn.“

Þetta segir Erla Dóris Halldórsdóttir, sem varði doktorsritgerð sína, Fæðingarhjálp á Íslandi 1760-1880, við Sagnfræði- og heimspekideild Háskóla Ísland í október.

Á tímabilinu stóð heilbrigðiskerfið á brauðfótum að sögn Erlu. Þá var mikill skortur á lærðum ljósmæðrum og aðeins átta læknar störfuðu hér á landi en íbúar landsins voru um 60 þúsund. Sumir læknar höfðu þrjár sýslur á sinni könnu og því kom oft í hlut ólærðra karlmanna að hafa umsjón með fæðingum. Erla fann 56 tilvik þar sem fæðingin fór þannig fram.

„Það eru meira að segja dæmi um að bóndi hafi sótt annan bónda til að aðstoða konu sína í fæðingunni,“ segir Erla. „Í einhverjum sýslum fann ég engan, þá voru bara konur sem sinntu þessu, en það voru óvenjumörg tilvik á Norðurlandi,“ segir Erla.

Fólk leit upp til þeirra

Aðeins einn karlmaður hefur lokið ljósmæðraprófi í sögu Íslands, en það gerðist árið 1776. Þegar landlæknir kemur til landsins árið 1760 ber hann boð frá Danakonungi um að fæðingarhjálp eigi að vera í umsjón giftra miðaldra kvenna eða ekkna. Þá var jafnvel ein lærð ljósmóðir í hverri sýslu og ein sýsla er gríðarstór fyrir ljósmóður að ferðast yfir á hesti eða ganga. Viðhorf gagnvart karlmönnum sem veittu aðstoð við fæðingu voru almennt jákvæð á Íslandi en ekki hjá öllum stéttum. „Fólk leit upp til þessara karla að læknum undanskildum, það talaði mjög illa um þá og vildi ekki hafa þá í þessum störfum.“

Engu síðri aðstoð

Erla hefur einnig rannsakað mæðradauða á sama tímabili. Niðurstöður rannsóknarinnar benda til þess að á árunum 1760-1859 hafi mæðradauði á Íslandi verið undir 1% en hann var 10-15% í Norður-Evrópu. „Börn á Íslandi fæddust heima, þau komust í heiminn lifandi og mæðurnar lifðu fæðingarnar af. Það var ekki verri útkoma hjá körlunum sem sinntu fæðingarhjálp heldur en hjá konu sem var lærð ljósmóðir. Svo eru líka dæmi um að fólk hafi treyst karlmönnunum betur,“ segir Erla. Hún segir að það sé líklega séríslenskt fyrirbæri að ólærðir karlar hafi sinnt fæðingarhjálp, þar sem hún hafi ekki fundið álíka heimildir annars staðar á Norðurlöndum.

Menntaðir og ómenntaðir

Um tvenns konar hópa af yfirsetukonum var að ræða á því tímabili sem rannsókn Erlu tekur til. Þetta voru konur sem sinntu starfinu án þess að hafa menntun og svo konur sem lærðu og luku prófi í yfirsetukvennafræðum. Þær fengu greidd laun úr konungssjóði.

Þeir karlmenn sem sinntu fæðingarhjálp eru flokkaðir í fernt í ritgerðinni: ólærða karla, presta sem veittu fæðingarhjálp í nokkrum tilfellum, karla sem höfðu lokið yfirsetukvennaprófi og lækna. Reyndist aðeins einn karlmaður sem ekki var læknir hafa lokið yfirsetukvennaprófi á þessu tímabili.

Innlent »

Krapi er á Hrafnseyrarheiði

Í gær, 22:30 Greiðfært er á Suður- og Vesturlandi samkvæmt upplýsingum frá Vegagerðinni. Einnig er víða greiðfært á Vestfjörðum. Krapi er þó á Hrafnseyrarheiði en þæfingsfærð og skafrenningur á Dynjandisheiði. Þoka er á fjallvegum á sunnanverðum fjörðunum. Meira »

„Dómur almennings liggur fyrir“

Í gær, 22:03 „Ég held að það þurfi ekkert að leita álits á þessu. Ég held að staðreyndirnar tali bara sínu máli. Þegar við stofnuðum þennan flokk var hann næststærstur íslenskra stjórnmálaflokka og þróaðist síðan upp í það að vera stærstur. Síðan hrundi hann og það getur enginn kennt öðrum um en þeim sem veittu flokknum forystu.“ Meira »

„Flugdrekaskíða“ suður Grænland

Í gær, 21:25 Fimm íslenskir fjallagarpar halda til Grænlands á fimmtudag þar sem þeirra bíður um 1200 kílómetra ferðalag yfir fjöll og firnindi í snjó og kulda. Ferðalagið hefst í Scoresby-sundi og lýkur í Isortoq. Meira »

Hvalir ná sér af ofveiði fyrri tíma

Í gær, 21:06 Breytingar á útbreiðslu hvala og fjölda þeirra eru viðfangsefni vísindamanna sem á nokkurra ára fresti reyna að telja þessi stóru spendýr í hafinu. Talsverðar breytingar hafa orðið á síðustu árum og margir þættir spila þar inn í. Meira »

Úthluta 8,2 milljónum króna

Í gær, 20:45 Rúmum 8,2 milljónum króna verður úthlutað úr Fræðslu- og verkefnasjóði UMFí í maí. Í tilkynningu frá UMFÍ segir að sjóðurinn hafi þann tilgang að styrkja félags- og íþróttastarf ungmennafélagshreyfingarinnar. Meira »

Fundu blóð á úlpu hins ákærða

Í gær, 20:34 Lögreglan fann blóð úr Birnu Brjánsdóttur á úlpu Thom­asar Møllers Ol­sens sem ákærður er fyrir að hafa myrt hana. Einnig sýndi rannsókn fram á að önnur föt hans, sem höfðu verið þvegin, höfðu komist í snertingu við mikið af blóði. Meira »

Ákærður fyrir að gabba lögreglu

Í gær, 19:35 Karlmaður á sextugsaldri hefur verið ákærður af embætti héraðssaksóknara fyrir gabb með því að hafa hringt í Neyðarlínuna og tilkynnt ranglega að hann væri slasaður og fastur undir stýri eftir umferðaróhapp. Meira »

Heimild í fjárlögum dugar ekki til

Í gær, 19:53 Heimild þarf í settum lögum til að ríkið megi selja fasteignir sínar. Heimild í fjárlögum dugar þar ekki til. Þetta segir Jón Steinar Gunnlaugsson, lögmaður og fyrrverandi hæstaréttardómari. Vakið hefur umræðu í samfélaginu og á þingi sala rík­is­ins á jörð Víf­ilsstaða til Garðabæj­ar. Meira »

Afmælisveisla Lærlinga

Í gær, 19:30 Lærlingar, eitt sigursælasta keilulið landsins, er 30 ára um þessar mundir og af því tilefni standa félagsmenn fyrir opnu húsi á Marbar við Geirsgötu í Reykjavík laugardagskvöldið 13. maí næstkomandi. Meira »

Laust rör olli eldsvoðanum

Í gær, 19:15 Rannsókn Vinnueftirlitsins hefur leitt í ljós að spennutengdur búnaður sem losnaði hafi valdið brunanum í kísilmálmverksmiðju United Silicon í Helguvík í síðustu viku. Um var að ræða rör sem tengt var rafskauti og rakst utan í stálburðarvirki byggingarinnar. Meira »

Illugi nýr stjórnarformaður

Í gær, 18:56 Tilkynnt var um nýja stjórn Byggðastofnunar á ársfundi stofnunarinnar sem haldinn var í dag í Skagafirði en nýr formaður stjórnarinnar er Illugi Gunnarsson, fyrrverandi menntamálaráðherra og þingmaður. Meira »

Ófullnægjandi aðgengi árum saman

Í gær, 18:38 Af fimmtán heilsugæslustöðvum Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins hefur engin náð því markmiði síðustu ár að veita 85% þeirra sem óska eftir læknisviðtali tíma innan tveggja virkra daga. Meira »

Líður betur en aðstandendur halda?

Í gær, 18:30 „Þótt Alzheimerssjúklingar geri sér ekki alltaf grein fyrir ástandi sínu er mikilvægt að hlusta á hvernig þeir sjálfir upplifa og meta lífsgæði sín, líðan og getu,“ segir Arndís Valgarðsdóttir, sálfræðingur hjá Sálfræðingum Höfðabakka, sem í tengslum við meistararitgerð sína rannsakaði þessa þætti frá sjónarhóli bæði sjúklinga og aðstandenda. Meira »

Telur um áreiti að ræða en ekki einelti

Í gær, 18:17 Hafið er yfir allan vafa að Sigríður Björk Guðjónsdóttir, lögreglustjóri höfuðborgarsvæðisins, hafi brotið gegn lögreglumanni með hegðun sinni í garð hans. Þetta er niðurstaða vinnustaðasálfræðings sem innanríkisráðuneytið fékk til þess að fara yfir kvörtun lögreglumannsins. Meira »

Telur Samfylkinguna eiga fullt erindi

Í gær, 17:40 „Ég er nú ekki sammála því, það er ekkert útséð um það. Það hafa auðvitað verið öldudalir eins og hefur gerst hjá öðrum flokkum. Við fórum mjög djúpt síðast, því er ekki að leyna, og það gefur fulla ástæðu til þess að staldra við og hugsa hlutina vel upp á nýtt,“ segir Logi Már Einarsson, formaður Samfylkingarinnar. Meira »

Stóraukinn áhugi á spænskum fasteignum

Í gær, 18:29 Áhugi Íslendinga á því að kaupa fasteignir á Spáni hefur aukist verulega. Þetta segir Grétar Jónasson, framkvæmdastjóri Félags fasteignasala. „Maður sér það á fasteignavefjunum að það er talsvert mikið framboð af eignum þarna og margir eru að auglýsa áhugaverð kauptækifæri í þessu,“ segir Grétar. Meira »

Sprengt næstu vikur í Sundahöfn

Í gær, 17:52 Sprengingar fyrirtækisins Ístaks í Sundahöfn munu halda áfram næstu þrjár vikur og verða þær á þriggja til fjögurra daga fresti. Þetta segir Karl Andreassen, framkvæmdastjóri Ístaks. Meira »

Skaginn 3X selur búnað í Drangey

Í gær, 16:50 Undirritaður hefur verið samningur á milli Skagans 3X og Fisk Seafood á Sauðárkróki um kaup Fisk Seafood á vinnslu- og lestarbúnaði fyrir nýsmíði fyrirtækisins, Drangey SK2, sem sjósett var í Tyrklandi í síðustu viku. Skipið er væntanlegt til landsins síðla sumars. Meira »
Glæsilegur dekurbíll !!
Grand Cherokee Overland 04, 8 cyl, 4.7l, 266 ha, ek. 150 þ. m. Í toppstandi, óry...
Viðhald fasteigna
Við þjónustum þig með lítil sem stór verk. Tímavinna eða tilboð. sími: 544-44...
HARÐVIÐUR TIL HÚSBYGGINGA
Harðviður til húsabygginga Sjá nánar á www.vidur.is Vatnsklæðning, panill, palla...
 
M helgafell 6017042619 iv/v lf
Félagsstarf
? HELGAFELL 6017042619 IV/V LF Mynd...
Skipstjóri óskast á farþegabátinn gísl
Sjávarútvegur
Skipstjóri óskast á farþegabátinn G...
Framhald uppboðs
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...
Blaðberar hveragerði
Ófaglært starfsfólk
Blaðberar Morgunblaðið óskar eftir ...