Markaðssetning leikkvenna í karlaveldinu Hollywood

Guðrún Elsa Bragadóttir og Björn Þór Vilhjálmsson.
Guðrún Elsa Bragadóttir og Björn Þór Vilhjálmsson. mbl.is/Árni Sæberg

Hún er veikust fyrir Hollywood-melódrömum frá fjórða áratugnum. Hann er meira fyrir forboðnar myndir og siðferðisfárið sem hneppti kvikmyndaverin í fjötra ritskoðunar um svipað leyti. Saman veltast þau um af hlátri yfir gömlum ærslagamanmyndum.

Guðrún Elsa Bragadóttir og Björn Þór Vilhjálmsson fjalla um birtingarmyndir kvenna í ólíkum gerðum Hollywood-kvikmynda; ritskoðuðum myndum, ærslagamanmyndum og melódrömum, á námskeiði hjá Endurmenntun HÍ.

Um Guðrúnu Elsu Bragadóttur, bókmenntafræðing, má með sanni segja að hún sé dama sem gefin er fyrir drama. Kvikmyndir frá gullöld Hollywood eru henni afar hugleiknar og hún viðurkennir kinnroðalaust að hafa fellt margt tárið yfir melódrömunum úr draumasmiðjunni. Kvikmyndaáhugi hennar einskorðast þó ekki við vasaklútamyndir eða kvennamyndir eins og þær eru oft kallaðar. Hún veltist bókstaflega um af hlátri yfir klassískum ærslagamanmyndum úr sömu smiðju frá fjórða áratugnum. Kærastinn, Björn Þór Vilhjálmsson, bókmennta- og kvikmyndafræðingur og greinarformaður kvikmyndafræðideildar Háskóla Íslands, er alveg á sömu línu hvað þær síðarnefndu áhrærir. Áhugi hans beinist jafnframt að stjörnukerfi Hollywood og ritskoðun, sem áratugum saman var við lýði í kvikmyndaborginni og rekja mátti til hræringa í bandarískum stjórnmálum.

Guðrún Elsa og Björn Þór. Hún er veikust fyrir Hollywood-melódrömum ...
Guðrún Elsa og Björn Þór. Hún er veikust fyrir Hollywood-melódrömum frá fjórða áratugnum. Hann er meira fyrir forboðnar myndir og siðferðisfárið sem hneppti kvikmyndaverin í fjötra ritskoðunar um svipað leyti. mbl.is/Árni Sæberg


Bæði hafa sérstaklega mikinn áhuga á hlut kvenna í kvikmyndagerð á gullaldarskeiði Hollywood árin 1930 til 1950 og hafa í sameiningu búið til námskeið sem um það hverfist með áherslu á fjórða áratuginn, fyrsta áratug talmyndanna. Konur, kynferði og kynímyndir klassísku Hollywood er yfirskrift námskeiðsins, sem hefst hjá Endurmenntun Háskóla Íslands í lok mánaðarins.

Melódrömu meistarans

„Fyrst og fremst ætlum við að byggja námskeiðið á styrkleikum og sérþekkingu hvors okkar um sig. Við höfum ekki áður haldið saman námskeið og erum að vonum afkaplega spennt. Við Björn Þór kennum alla tímana saman og höfum skipulagt námskeiðið í náinni samvinnu,“ segir Guðrún Elsa og heldur áfram: „Samhliða námi í bókmenntafræði í HÍ sótti ég mörg námskeið í kvikmyndafræði og hefði raunar frekar viljað taka mastersprófið í kvikmyndafræði en bókmenntum, en það var ekki í boði í HÍ. BA-ritgerðin mín fjallar um melódrömu í bandarískum kvikmyndum og MA-ritgerðin um þýska kvikmyndaleikstjórann Fassbinder og melódrömu hans. Björn Þór er hins vegar menntaður kvikmyndafræðingur frá Madison-háskólanum í Wisconsin í Bandaríkjunum,“ upplýsir Guðrún Elsa.

Katharine Hepburn
Katharine Hepburn


Samhliða meistaranáminu, og nokkrum árum áður en þau Björn Þór fóru að draga sig saman, var hún aðstoðarkennari hans á námskeiðum um bandarískar kvikmyndir. En nú eru þau par og Björn Þór hefur síðastliðin ár farið nokkrar ferðirnar til Buffaló í norðurhluta New York, nú síðast í sumar, þar sem unnustan vann að doktorsritgerð um bandarískar samtímabókmenntir eftir konur við SUNY-háskólann þar í borg.

„Við vorum í allt sumar að undirbúa og skipuleggja námskeiðið. Meðal annars horfðum við á ótal kvikmyndir, grúskuðum í heimildum og lásum okkur til. Einnig ræddum við fyrirkomulag námskeiðsins fram og til baka, en markmiðið er að höfða til kvikmyndaunnenda og áhugafólks um birtingarmyndir kvenna innan stjörnukerfisins svokallaða í Hollywood og fjalla um andófið sem þar fór leynt og ljóst fram,“ segir Guðrún Elsa.

Stjörnukerfi og birtingarmyndir

Joan Crawford
Joan Crawford


Með stjörnukerfinu á hún við markvissa markaðssetningu kvikmyndaveranna á tilteknum leikkonum sem stjörnum. „Markaðssetningin var samtvinnuð kynferði þeirra með nær órjúfanlegum hætti. Við ætlum að grafast fyrir um stöðu leikkvennanna sem kyntákna og leiksoppa karla, og einnig mótstöðuafl þeirra, réttindabaráttu og útgönguleiðir til sjálfstæðis og listræns frama.“

Guðrún Elsa segir að farið verði ofan í saumana á ferli og frama frægra leikkvenna á borð við Bette Davis, Joan Crawford, Katharine Hepurn, Barbara Stanwyck, Marilyn Monroe og Marlene Dietrich, en allar höfðu þær áhrif, ólík og hver með sínum hætti. „Þótt Bette Davis og Joan Crawford hafi verið undantekningar, var starfsaldur leikkvenna í Hollywood yfirleitt ekki lengri en tíu til fimmtán ár, mun styttri en karlleikaranna. Þær Davis og Crawford voru ákaflega hæfileikaríkar, en líka harðir naglar sem létu hvorki kerfið né karlana valta yfir sig, heldur börðust áfram með kjafti og klóm.“

Andstæður þessara hörkutóla voru að mati Guðrúnar Elsu til að mynda Marilyn Monroe og Judy Garland. Báðar hlutu dapurleg örlög, misnotuðu vímuefni, urðu leiksoppar karla og fyrirfóru sér.

Bette Davis
Bette Davis


„Aðstæður leikkvenna voru ekki auðveldar í því karlaveldi sem framleiðsluumhverfi kvikmyndanna var – og er enn,“ segir hún og vísar í nýjasta Hollywood-skandalinn; kynferðislegt áreiti kvikmyndaframleiðandans Harvey Weinstein í garð kvenna áratugum saman. Þótt athæfið rataði ekki fjölmiðla fyrr en nýverið, er haft eftir þeim sem til þekkja að það hafi verið verst geymda leyndarmál Hollywood.

Erkitýpurnar fjórar

Tálkvendið, kyntáknið, skassið og góða konan voru helstu birtingarmyndir kvenna í kvikmyndum gullaldarinnar. Guðrún Elsa er ekki frá því að erkitýpurnar fjórar séu í einhverjum mæli enn á kreiki, en þó kannski ekki alveg eins einsleitar og áður. „Tálkvendið og skassið fengu alla jafna makleg málagjöld, en kyntákninu og góðu konunni var umbunað, jafnvel með draumaprinsinum í myndinni. Auðvitað hafa undanfarna áratugi verið meiri frávik og konur ekki látnar gjalda fyrir kynferði sitt, hegðun og þrár á sama hátt,“ útskýrir hún og víkur talinu að „nýju konunni“ sem kom fram á sjónarsviðið í ærslagamanmyndunum á árunum 1937-1942.

Marilyn Monroe
Marilyn Monroe


„Á námskeiðinu skoðum við tvær klassískar, Bringing Up Baby og The Women, sem er sannkölluð kvennamynd, byggð á leikriti eftir konu, með handriti eftir tvær konur, kvenleikstjóra og eingöngu konum í hlutverkum – sem raunar tala bara um karla myndina út í gegn. Ærslagamanmyndir fjalla um frakkar og sjálfstæðar konur, sem líta á sig sem jafningja karlanna, og spegla að því leytinu tíðarandann á þessum árum í kjölfar mikilla umbrotatíma í kvenréttindum. Katharine Hepurn var aðalstjarna slíkra mynda ásamt Cary Grant og oft alveg óborganleg.“

Fjallað verður um ærslagamanmyndir á öðru af þremur kvöldum námskeiðsins og vasaklútamyndir á því síðasta.

Siðferðisfár og forboðnar myndir

Fyrsta kvöldið snýst hins vegar um alræmt frávik í bandarískri kvikmyndasögu. Gera má því skóna að þá verði Björn Þór hvað mest í essinu sínu. Siðferðisfár og forboðnar myndir eru enda býsna forvitnilegt fyrirbæri. Forboðnu myndirnar, Red Dust frá 1932 og Baby Face frá 1933, verða sýndar óklipptar eins og þær voru áður en yfirvöld „dauðhreinsuðu“ þær af öllu sem þeim þótti vafasamt. Guðrún Elsa útskýrir nánar:

Marlene Dietrich
Marlene Dietrich


„Hollywood lá undir mikilli gagnrýni í upphafi fjórða áratugarins, bæði af hálfu yfirvalda og kaþólsku kirkjunnar. Alls konar skandalar rötuðu í pressuna og siðgæðið þótti á stundum ekki upp á marga fiska. Oft er talað um alræmt frávik í bandarískri kvikmyndasögu, en árið 1934 samþykktu kvikmyndaverin að lúta reglum framleiðslusáttmálans, sem fólu í sér óbilgjarna ritskoðun næstu áratugina. Í fjögur ár þar á undan, eða frá komu hljóðmyndanna, hafði Hollywood aftur á móti haft lausan tauminn. Þá voru framleiddar fjölmargar myndir sem síðar voru bannaðar og eru allsendis ólíkar myndunum sem á eftir komu í frjálslegri og framsýnni framsetningu á konum og kynferðismálum.“

Konur eiga enn undir högg að sækja

Guðrún Elsa lætur þess til gamans getið að í þessum frjálslegu kvikmyndum sé konu sem sængar hjá fullt af körlum ekki endilega refsað eins og í mörgum myndum sem á eftir komu.

Þótt starfsumhverfi leikkvenna í Hollywood kunni að hafa breyst til hins betra, rennur henni til rifja að í fyrra voru konur aðeins í 32% hlutverka, af handritshöfundum voru 11% konur og kvenleikstjórar voru 4%. Á sama tíma eru konur 52% allra bíógesta í Bandaríkjunum. Guðrún Elsa vonast til að þátttakendur á námskeiðinu verði bæði ungir og aldnir, karlar og konur. „Gömlu Hollywood-myndirnar eru falinn fjársjóður,“ segir hún.

Stella Dallas í uppáhaldi

Stella Dallas
Stella Dallas


„Ég horfði á um þrjátíu bandarísk melódrömu, svokallaðar vasaklútamyndir, yfir jólin þegar ég var að skrifa BA-ritgerðina mína og grét meira og minna yfir hverri mynd, það bara brast einhver flóðgátt,“ segir Guðrún Elsa.

Melódrömu eru ein af lykilundirgreinum klassíska Hollywood. Á námskeiðinu verður skoðað hverng ávarp Hollywood breytist þegar konur eru ætlaðir áhorfendur tiltekinna kvikmynda og hvernig greinin skiptist í forvitnilegar og tregafullar undirgreinar eins og „móðurmelódrömu“ eða „dræsumelódrömu“. Sjónum verður beint að móðurinni í melódrömum fjórða áratugarins og þátttakendur fá að sjá tvær af eftirlætismyndum Guðrúnar Elsu, Blonde Venus frá 1932 og Stella Dallas frá 1937.

„Stella Dallas flokkast sem „móðurmelódrama“ en í henni segir frá almúgastúlku (Barbara Stanwyck) sem giftist upp fyrir sig. Hún kann sér ekki hóf, hleður á sig skartgripum, talar of hátt og skemmtir sér of mikið, jafnvel líka eftir að þeim hjónum fæðist dóttir. Myndin felur í sér boðskap, söguhetjan lærir á lífsins leið, því hún áttar sig á að hún er að skemma fyrir dóttur sinni með háttalagi sínu,“ segir Guðrún Elsa.

Námskeiðið Konur, kynferði og kynímyndir klassísku Hollywood verður haldið kl. 20.15 - 22.15, þriðjudagana 31. október, 7. og 14. nóvember. Nánari upplýsingar og skráning: www.endurmenntun.is.

Innlent »

Tuga milljarða íbúðakaup

05:30 Kaup borgarinnar á 500-700 félagslegum íbúðum á næstu fimm árum gætu kostað 18,3-25,6 milljarða. Er þá miðað við meðalverð íbúða sem borgin hefur keypt undanfarið. Meira »

Eyddu skjölum án leyfis

05:30 Enn eru dæmi um að opinberar stofnanir eyði skjölum án heimildar Þjóðskjalasafnsins eins og áskilið er í lögum.  Meira »

Verja tvöfalt meira í tölvukerfi

05:30 Íslensku bankarnir verja tvöfalt hærri fjárhæðum í að reka tölvukerfi en helstu bankar annars staðar á Norðurlöndum, sem glíma einmitt við gömul tölvukerfi og aukinn kostnað sem fylgir eldri tæknilausnum. Meira »

Nálgunarbann eftir langvarandi ofbeldi

Í gær, 22:48 Hæstiréttur staðfesti í dag úrskurð Héraðsdóms Reykjavíkur þess efnis að karlmaður skyldi sæta brottvísun af heimili og nánar tilgreindu nálgunarbanni. Meira »

Upphaf poppbyltingarinnar 1967

Í gær, 22:22 Ný eiturlyf, tíska, pólitískar hræringar og samfélagsleg vakning á meðal ungs fólks koma við sögu þegar skoðað er hvaða þættir höfðu áhrif á að árið 1967 er eins merkilegt og raun ber vitni í tónlistarsögunni. Arnar Eggert Thoroddsen ætlar að skoða þetta magnaða ár á námskeiði hjá Endurmenntun HÍ í næsta mánuði. Meira »

Hvaða loforð fá aldraðir og öryrkjar?

Í gær, 22:07 Allir flokkarnir sem bjóða sig fram fyrir alþingiskosningarnar um næstu helgi leggja áherslu á bætt kjör eldri borgara og öryrkja. Notendastýrð persónuleg aðstoð, NPA, er flestum flokkum hugfólgin, rétt eins og hækkun eða afnám frítekjumarksins, hækkun ellilauna og sveigjanleg starfslok. Meira »

Rákust saman við framúrakstur

Í gær, 21:46 Betur fór en á horfðist þegar umferðaróhapp varð á Öxnadalsheiði um klukkan hálf níu í kvöld. Óhappið hafði þær afleiðingar að bifreið hafnaði utan vegar. Engum varð meint af. Meira »

Rándýr aukanótt í Berlín

Í gær, 21:50 Telma Eir Aðalsteinsdóttir og vinkonur hennar komust ekki heim til Íslands í kvöld, eins og áætlað hafði verið, vegna vandræða þýska flugfélagsins Air Berlín. Ein vél félagsins hefur verið kyrrsett á Keflavíkurflugvelli síðan á fimmtudagskvöld vegna not­enda­gjalda sem eru í van­skil­um. Meira »

Búið að uppfæra þingmenn á netinu

Í gær, 21:20 Ný uppfærsla heimasíðunnar thingmenn.is er komin í loftið. Þar má nálgast ýmsar upplýsingar um vinnu þingmanna, svo sem viðveru í þingsal, fjölda ræða, frumvarpa og fyrirspurna og einnig hvaða málaflokkar eru þeim hugleiknastir í ræðustólnum. Meira »

Tónleikaflóð fram undan

Í gær, 19:50 Lauslega talið á miðasölusíðunum midi.is og tix.is er þegar búið að auglýsa yfir þrjátíu jólatónleika, sem verða á dagskrá frá lokum nóvember og fram að jólum og fjöldi bætist væntanlega við á næstunni. Meira »

Horfurnar bestar á Íslandi

Í gær, 19:47 Hvergi eru horfur í ferðamannaiðnaði betri en á Íslandi. Þetta kemur fram í nýútgefinni skýrslu Global Data, þar sem rýnt er í horfur í ferðamannaiðnaði í 60 þróuðum löndum víðs vegar um heiminn. Meira »

„Ég er ósammála biskupi“

Í gær, 19:28 Séra Davíð Þór Jónsson, sóknarprestur í Laugarneskirkju, er ekki sammála ummælum Agnesar M. Sig­urðardótt­ur, bisk­ups Íslands. Agnes sagði í Morgunblaðinu í dag að siðferðislega væri ekki rétt að stela gögnum og fara á bak við fólk til að af­hjúpa mál og leiða sann­leik­ann í ljós. Meira »

Unnið að því að losa rútuna

Í gær, 18:47 Vegurinn við vest­ari af­leggj­ar­ann að Detti­fossi er enn lokaður en umferðaróhapp varð þar um miðjan daginn þegar rúta með ferðamenn um borð náði ekki beygju þar. Meira »

Sjálfstæðisflokkurinn fékk mest

Í gær, 18:26 Átta stjórnmálaflokkar fengu framlög upp á 678 milljónir á síðasta ári. Framlögin koma frá ríki, sveitarfélögum, fyrirtækjum, einstaklingum, auk annarra rekstrartekna. Sjálfstæðisflokkurinn fékk mest en Flokkur fólksins minnst. Meira »

Mörg sendiherrahjón fyrirmyndir

Í gær, 18:16 Pálmi Gestsson og María Thelma Smáradóttir, leikarar verksins Risaeðlurnar sem sýnt er í Þjóðleikhúsinu, segja að mörg sendiherrahjón séu fyrirmyndirnar að persónum hins grátbroslega gamanleiks eftir Ragnar Bragason. Meira »

Bærinn tekur við rekstrinum í sumar

Í gær, 18:42 Vestmannaeyjabær mun taka við rekstri Herjólfs þegar ný ferja verður tekin í gagnið næsta sumar. Samningur þess efnis er á lokametrunum að sögn Jóns Gunnarssonar samgönguráðherra. Meira »

Þrengt að umferð á morgun

Í gær, 18:17 Á morgun má búast við töfum á umferð á Hafnarfjarðarvegi. Þá þarf að þrengja að umferð á um 250 metra kafla, Akrahverfismegin í Garðabæ, vegna vinnu við hljóðmön. Það er veggur til að verja íbúabyggð fyrir umferðarhávaða. Meira »

Rætist úr spánni á kjördag

Í gær, 18:00 Útlit er fyrir milt veður á kjördag. Samkvæmt veðurspá frá Veðurstofu Íslands má búast við vestlægri eða breytilegri átt á landinu öllu á laugardag og sunnudag. Meira »

Skoðanakannanir

[ Nánar | Allar kannanir í CSV-skrá ]

Mátturinn eða dýrðin - Greinaflokkur

50 Tonna legupressur
50 Tonna legupressur loft / glussadrifnar, snilldargræja á fínu tilboðsverði nú...
Vélstjóra vantar
Vélstjóra vantar á Fríðu Dagmar 2817, ÍS103. Báturinn er 29,9 brt. vélarstærð 6...
Rafhlöður fyrir járnabindivélar
fjarstýringar og önnur rafhlöðuverkfæri. Nánar á www.rafhlodur.is og síma 899 15...
 
Rýmingarsala
Til sölu
Rýmingarsala á bókum um helgina 5...
Aðalskipulag
Tilkynningar
Lýsing breytingar Aðalski...
Skipulag
Tilkynningar
Borgarbyggð Skipulagsauglýsingar De...
Framhald uppboðs
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...