Markaðssetning leikkvenna í karlaveldinu Hollywood

Guðrún Elsa Bragadóttir og Björn Þór Vilhjálmsson.
Guðrún Elsa Bragadóttir og Björn Þór Vilhjálmsson. mbl.is/Árni Sæberg

Hún er veikust fyrir Hollywood-melódrömum frá fjórða áratugnum. Hann er meira fyrir forboðnar myndir og siðferðisfárið sem hneppti kvikmyndaverin í fjötra ritskoðunar um svipað leyti. Saman veltast þau um af hlátri yfir gömlum ærslagamanmyndum.

Guðrún Elsa Bragadóttir og Björn Þór Vilhjálmsson fjalla um birtingarmyndir kvenna í ólíkum gerðum Hollywood-kvikmynda; ritskoðuðum myndum, ærslagamanmyndum og melódrömum, á námskeiði hjá Endurmenntun HÍ.

Um Guðrúnu Elsu Bragadóttur, bókmenntafræðing, má með sanni segja að hún sé dama sem gefin er fyrir drama. Kvikmyndir frá gullöld Hollywood eru henni afar hugleiknar og hún viðurkennir kinnroðalaust að hafa fellt margt tárið yfir melódrömunum úr draumasmiðjunni. Kvikmyndaáhugi hennar einskorðast þó ekki við vasaklútamyndir eða kvennamyndir eins og þær eru oft kallaðar. Hún veltist bókstaflega um af hlátri yfir klassískum ærslagamanmyndum úr sömu smiðju frá fjórða áratugnum. Kærastinn, Björn Þór Vilhjálmsson, bókmennta- og kvikmyndafræðingur og greinarformaður kvikmyndafræðideildar Háskóla Íslands, er alveg á sömu línu hvað þær síðarnefndu áhrærir. Áhugi hans beinist jafnframt að stjörnukerfi Hollywood og ritskoðun, sem áratugum saman var við lýði í kvikmyndaborginni og rekja mátti til hræringa í bandarískum stjórnmálum.

Guðrún Elsa og Björn Þór. Hún er veikust fyrir Hollywood-melódrömum ...
Guðrún Elsa og Björn Þór. Hún er veikust fyrir Hollywood-melódrömum frá fjórða áratugnum. Hann er meira fyrir forboðnar myndir og siðferðisfárið sem hneppti kvikmyndaverin í fjötra ritskoðunar um svipað leyti. mbl.is/Árni Sæberg


Bæði hafa sérstaklega mikinn áhuga á hlut kvenna í kvikmyndagerð á gullaldarskeiði Hollywood árin 1930 til 1950 og hafa í sameiningu búið til námskeið sem um það hverfist með áherslu á fjórða áratuginn, fyrsta áratug talmyndanna. Konur, kynferði og kynímyndir klassísku Hollywood er yfirskrift námskeiðsins, sem hefst hjá Endurmenntun Háskóla Íslands í lok mánaðarins.

Melódrömu meistarans

„Fyrst og fremst ætlum við að byggja námskeiðið á styrkleikum og sérþekkingu hvors okkar um sig. Við höfum ekki áður haldið saman námskeið og erum að vonum afkaplega spennt. Við Björn Þór kennum alla tímana saman og höfum skipulagt námskeiðið í náinni samvinnu,“ segir Guðrún Elsa og heldur áfram: „Samhliða námi í bókmenntafræði í HÍ sótti ég mörg námskeið í kvikmyndafræði og hefði raunar frekar viljað taka mastersprófið í kvikmyndafræði en bókmenntum, en það var ekki í boði í HÍ. BA-ritgerðin mín fjallar um melódrömu í bandarískum kvikmyndum og MA-ritgerðin um þýska kvikmyndaleikstjórann Fassbinder og melódrömu hans. Björn Þór er hins vegar menntaður kvikmyndafræðingur frá Madison-háskólanum í Wisconsin í Bandaríkjunum,“ upplýsir Guðrún Elsa.

Katharine Hepburn
Katharine Hepburn


Samhliða meistaranáminu, og nokkrum árum áður en þau Björn Þór fóru að draga sig saman, var hún aðstoðarkennari hans á námskeiðum um bandarískar kvikmyndir. En nú eru þau par og Björn Þór hefur síðastliðin ár farið nokkrar ferðirnar til Buffaló í norðurhluta New York, nú síðast í sumar, þar sem unnustan vann að doktorsritgerð um bandarískar samtímabókmenntir eftir konur við SUNY-háskólann þar í borg.

„Við vorum í allt sumar að undirbúa og skipuleggja námskeiðið. Meðal annars horfðum við á ótal kvikmyndir, grúskuðum í heimildum og lásum okkur til. Einnig ræddum við fyrirkomulag námskeiðsins fram og til baka, en markmiðið er að höfða til kvikmyndaunnenda og áhugafólks um birtingarmyndir kvenna innan stjörnukerfisins svokallaða í Hollywood og fjalla um andófið sem þar fór leynt og ljóst fram,“ segir Guðrún Elsa.

Stjörnukerfi og birtingarmyndir

Joan Crawford
Joan Crawford


Með stjörnukerfinu á hún við markvissa markaðssetningu kvikmyndaveranna á tilteknum leikkonum sem stjörnum. „Markaðssetningin var samtvinnuð kynferði þeirra með nær órjúfanlegum hætti. Við ætlum að grafast fyrir um stöðu leikkvennanna sem kyntákna og leiksoppa karla, og einnig mótstöðuafl þeirra, réttindabaráttu og útgönguleiðir til sjálfstæðis og listræns frama.“

Guðrún Elsa segir að farið verði ofan í saumana á ferli og frama frægra leikkvenna á borð við Bette Davis, Joan Crawford, Katharine Hepurn, Barbara Stanwyck, Marilyn Monroe og Marlene Dietrich, en allar höfðu þær áhrif, ólík og hver með sínum hætti. „Þótt Bette Davis og Joan Crawford hafi verið undantekningar, var starfsaldur leikkvenna í Hollywood yfirleitt ekki lengri en tíu til fimmtán ár, mun styttri en karlleikaranna. Þær Davis og Crawford voru ákaflega hæfileikaríkar, en líka harðir naglar sem létu hvorki kerfið né karlana valta yfir sig, heldur börðust áfram með kjafti og klóm.“

Andstæður þessara hörkutóla voru að mati Guðrúnar Elsu til að mynda Marilyn Monroe og Judy Garland. Báðar hlutu dapurleg örlög, misnotuðu vímuefni, urðu leiksoppar karla og fyrirfóru sér.

Bette Davis
Bette Davis


„Aðstæður leikkvenna voru ekki auðveldar í því karlaveldi sem framleiðsluumhverfi kvikmyndanna var – og er enn,“ segir hún og vísar í nýjasta Hollywood-skandalinn; kynferðislegt áreiti kvikmyndaframleiðandans Harvey Weinstein í garð kvenna áratugum saman. Þótt athæfið rataði ekki fjölmiðla fyrr en nýverið, er haft eftir þeim sem til þekkja að það hafi verið verst geymda leyndarmál Hollywood.

Erkitýpurnar fjórar

Tálkvendið, kyntáknið, skassið og góða konan voru helstu birtingarmyndir kvenna í kvikmyndum gullaldarinnar. Guðrún Elsa er ekki frá því að erkitýpurnar fjórar séu í einhverjum mæli enn á kreiki, en þó kannski ekki alveg eins einsleitar og áður. „Tálkvendið og skassið fengu alla jafna makleg málagjöld, en kyntákninu og góðu konunni var umbunað, jafnvel með draumaprinsinum í myndinni. Auðvitað hafa undanfarna áratugi verið meiri frávik og konur ekki látnar gjalda fyrir kynferði sitt, hegðun og þrár á sama hátt,“ útskýrir hún og víkur talinu að „nýju konunni“ sem kom fram á sjónarsviðið í ærslagamanmyndunum á árunum 1937-1942.

Marilyn Monroe
Marilyn Monroe


„Á námskeiðinu skoðum við tvær klassískar, Bringing Up Baby og The Women, sem er sannkölluð kvennamynd, byggð á leikriti eftir konu, með handriti eftir tvær konur, kvenleikstjóra og eingöngu konum í hlutverkum – sem raunar tala bara um karla myndina út í gegn. Ærslagamanmyndir fjalla um frakkar og sjálfstæðar konur, sem líta á sig sem jafningja karlanna, og spegla að því leytinu tíðarandann á þessum árum í kjölfar mikilla umbrotatíma í kvenréttindum. Katharine Hepurn var aðalstjarna slíkra mynda ásamt Cary Grant og oft alveg óborganleg.“

Fjallað verður um ærslagamanmyndir á öðru af þremur kvöldum námskeiðsins og vasaklútamyndir á því síðasta.

Siðferðisfár og forboðnar myndir

Fyrsta kvöldið snýst hins vegar um alræmt frávik í bandarískri kvikmyndasögu. Gera má því skóna að þá verði Björn Þór hvað mest í essinu sínu. Siðferðisfár og forboðnar myndir eru enda býsna forvitnilegt fyrirbæri. Forboðnu myndirnar, Red Dust frá 1932 og Baby Face frá 1933, verða sýndar óklipptar eins og þær voru áður en yfirvöld „dauðhreinsuðu“ þær af öllu sem þeim þótti vafasamt. Guðrún Elsa útskýrir nánar:

Marlene Dietrich
Marlene Dietrich


„Hollywood lá undir mikilli gagnrýni í upphafi fjórða áratugarins, bæði af hálfu yfirvalda og kaþólsku kirkjunnar. Alls konar skandalar rötuðu í pressuna og siðgæðið þótti á stundum ekki upp á marga fiska. Oft er talað um alræmt frávik í bandarískri kvikmyndasögu, en árið 1934 samþykktu kvikmyndaverin að lúta reglum framleiðslusáttmálans, sem fólu í sér óbilgjarna ritskoðun næstu áratugina. Í fjögur ár þar á undan, eða frá komu hljóðmyndanna, hafði Hollywood aftur á móti haft lausan tauminn. Þá voru framleiddar fjölmargar myndir sem síðar voru bannaðar og eru allsendis ólíkar myndunum sem á eftir komu í frjálslegri og framsýnni framsetningu á konum og kynferðismálum.“

Konur eiga enn undir högg að sækja

Guðrún Elsa lætur þess til gamans getið að í þessum frjálslegu kvikmyndum sé konu sem sængar hjá fullt af körlum ekki endilega refsað eins og í mörgum myndum sem á eftir komu.

Þótt starfsumhverfi leikkvenna í Hollywood kunni að hafa breyst til hins betra, rennur henni til rifja að í fyrra voru konur aðeins í 32% hlutverka, af handritshöfundum voru 11% konur og kvenleikstjórar voru 4%. Á sama tíma eru konur 52% allra bíógesta í Bandaríkjunum. Guðrún Elsa vonast til að þátttakendur á námskeiðinu verði bæði ungir og aldnir, karlar og konur. „Gömlu Hollywood-myndirnar eru falinn fjársjóður,“ segir hún.

Stella Dallas í uppáhaldi

Stella Dallas
Stella Dallas


„Ég horfði á um þrjátíu bandarísk melódrömu, svokallaðar vasaklútamyndir, yfir jólin þegar ég var að skrifa BA-ritgerðina mína og grét meira og minna yfir hverri mynd, það bara brast einhver flóðgátt,“ segir Guðrún Elsa.

Melódrömu eru ein af lykilundirgreinum klassíska Hollywood. Á námskeiðinu verður skoðað hverng ávarp Hollywood breytist þegar konur eru ætlaðir áhorfendur tiltekinna kvikmynda og hvernig greinin skiptist í forvitnilegar og tregafullar undirgreinar eins og „móðurmelódrömu“ eða „dræsumelódrömu“. Sjónum verður beint að móðurinni í melódrömum fjórða áratugarins og þátttakendur fá að sjá tvær af eftirlætismyndum Guðrúnar Elsu, Blonde Venus frá 1932 og Stella Dallas frá 1937.

„Stella Dallas flokkast sem „móðurmelódrama“ en í henni segir frá almúgastúlku (Barbara Stanwyck) sem giftist upp fyrir sig. Hún kann sér ekki hóf, hleður á sig skartgripum, talar of hátt og skemmtir sér of mikið, jafnvel líka eftir að þeim hjónum fæðist dóttir. Myndin felur í sér boðskap, söguhetjan lærir á lífsins leið, því hún áttar sig á að hún er að skemma fyrir dóttur sinni með háttalagi sínu,“ segir Guðrún Elsa.

Námskeiðið Konur, kynferði og kynímyndir klassísku Hollywood verður haldið kl. 20.15 - 22.15, þriðjudagana 31. október, 7. og 14. nóvember. Nánari upplýsingar og skráning: www.endurmenntun.is.

Innlent »

Fríverslun forsenda farsældar Íslands

18:50 Forsenda þeirrar velmegunar sem Ísland hefur notið til þessa er fríverslun. Þetta sagði Guðlaugur Þór Þórðarson utanríkisráðherra á fundi Félags atvinnurekenda í morgun þar sem fjallað var um fyrirhugaða útgöngu Bretlands úr Evrópusambandinu. Sagði ráðherrann Ísland vera skólabókardæmi um mikilvægi fríverslunar. Meira »

Í farbanni vegna gruns um smygl á fólki

18:40 Hæstiréttur hefur staðfest úrskurð Héraðsdóms Reykjaness um að karlmaður sem grunaður er um smygl á fólki sæti farbanni allt til föstudagsins 10. nóvember næstkomandi. Við komu mannsins hingað til lands fundust á honum skilríki annars fólks, í tösku, sem hann sagðist svo ekki eiga. Meira »

Lögbannsmál geta tekið nokkrar vikur

18:35 Næsta skref í lögbannsmálinu er að Glitnir HoldCo fái útgefna réttarstefnu hjá héraðsdómi en frestur til að fá stefnu útgefna er vika. Engin gögn eru til um meðaltíma málsmeðferðar í lögbannsmálum. Meira »

Frysta ástand meðan málið er hjá dómstólum

18:24 Með því að fallast á lögbannskröfu er embætti sýslumanns að frysta tiltekið ástand á meðan að málið er til meðferðar hjá dómstólum. Þetta segir í yfirlýsingu frá Þórólfi Halldórssyni, sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu, vegna lögbanns sem lagt var á fréttir Stundarinnar og Reykjavík Media sem unnar voru úr gögnum sem komu innan úr Glitni. Meira »

Gamli Iðnaðarbankinn jarðsunginn

18:10 Stórhýsi Iðnaðarbankans við Lækjargötu 12, sem reis á árunum 1959-1963, verður jarðsungið á fimmtudaginn kl. 18. „Okkur langar að heiðra minningu byggingarinnar,“ segir Anna María Bogadóttir arkitekt og einn af skipuleggjendum jarðsöngsins. Meira »

„Setur málin í undarlegt samhengi“

17:55 „Ég fór hvorki fram á lögbannið sjálfur, né átti aðild að þessu,“ segir Bjarni Benediktsson, forsætisráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins, um lögbann sem sett var frekari umfjöllun Stundarinnar og Reykjavík Media, upp úr gögnum innan úr Glitni. Meira »

Önnur vél send til að sækja farþega

17:29 Ákveðið hefur verið að senda aðra flugvél til Alicante á Spáni til að sækja farþega Primera Air sem voru um borð í vél sem snúið var til baka til flugvallar skömmu eftir flugtak um miðjan dag í dag. Við skoðun kom í ljós bilun kom í ljós í olíusíu í öðrum hreyfli vélarinnar. Meira »

Taskan í vélinni en eigandi ekki

17:40 Seinka þurfti flugtaki hjá vél flugfélagsins WOW air um rúmlega klukkustund í gærmorgun. Þegar vélin var komin út á flugbraut kom í ljós að farþegi sem hafði skráð tösku með í flugið var ekki um borð. Meira »

Össur segir kjósendur VG vilja í ESB

17:18 Össur Skarphéðinsson segir dauðafæri á ESB aðild fyrir Ísland í færslu á Facebook síðu sinni þar sem hann ræðir nýja könnun sem sýni að meirihluti kjósenda VG styðji aðild að ESB. Það skapi dauðafæri á ESB aðildarviðræðum. Meira »

Miðflokkurinn fær enga sérmeðferð

16:59 Miðflokkurinn mun ekki koma við sögu í neinum þeirra fjögurra málefnaþátta sem RÚV sýnir vegna komandi alþingiskosninga. „Ef við ætlum að setja upp sérstakar tökur fyrir Miðflokkinn værum við að brjóta jafnræði sem við erum að beita gagnvart öllum flokkum,“ segir Heiðar Örn, kosningaritstjóri RÚV. Meira »

Í varðhaldi vegna lífshættulegrar árásar

16:55 Hæstiréttur staðfesti í dag að karlmaður muni sæta gæsluvarðhaldi til 7. nóvember vegna hnífstungu­árás­ar í Æsu­felli í Breiðholti 3. október. Meira »

Slagveður suðvestanlands á morgun

15:51 Heldur fer að hvessa í kvöld suðvestanlands en í nótt og fyrramálið má gera ráð fyrir hviðum allt að 30 m/s á Reykjanesbraut samfara slagveðursrigningu. Gert er ráð fyrir 30-35 m/s á Kjalarnesi, undir Hafnarfjalli og undir Eyjafjöllum. Meira »

Afar óheppileg tímasetning lögbanns

15:42 Bjarni Benediktsson forsætisráðherra segir lögbann sýslumannsins í Reykjavík, á um­fjöll­un Stund­ar­inn­ar og Reykja­vík Media unna úr gögn­um inn­an úr Glitni, út í hött. Meira »

Vél Primera snúið við vegna bilunar

15:23 Flugvél Primera Air Nordic var fyrr í dag snúið til baka til Alicante á Spáni skömmu eftir flugtak vegna tæknibilunar. Vélin, sem hefur flugnúmerið 6F108, var á leið til Keflavikur frá Alicante og skömmu eftir flugtak kviknuðu varúðarljós sem bentu til bilunar í öðrum hreyfli vélarinnar. Meira »

Sjáðu hvort nafnið þitt var notað

15:22 Nú getur þú farið í pósthólfið þitt á mínum síðum á Ísland.is til að kanna hvort nafn þitt hafi verið skráð á meðmælendalista einhvers framboðanna sem hugðust bjóða fram til Alþingis þann 28. október 2017. Þetta kemur fram á heimasíðu Þjóðskrár Íslands. Meira »

„Óviðunandi í lýðræðisríki“

15:25 Kristján Þór Júlíusson, menntamálaráðherra og æðsti yfirmaður fjölmiðla á Íslandi, segir að fjölmiðlar eigi ekki að þola inngrip af hálfu ríkisvaldsins vegna ritstjórnarstefnu, efnistaka eða heimildarmanna sinna. „Slíkt er að minni hyggju óviðunandi í lýðræðisríki“. Meira »

Óþolandi árás á tjáningarfrelsið

15:22 PEN á Íslandi, samtök rithöfunda, þýðenda og ritstjóra sem vilja standa vörð um tjáningarfrelsið, fordæma lögbann sýslumannsins í Reykjavík á frekari umfjöllun Stundarinnar og Reykjavík Media um tengsl stjórnmálamanna og fjármálastofnanna sem unnin er upp úr gögnum þrotabús Glitnis. Meira »

Styrkja þjónustu við þolendur ofbeldis

15:09 Þorsteinn Víglundsson, félags- og jafnréttismálaráðherra, hefur veitt Landspítalanum og Sjúkrahúsinu á Akureyri samtals 15 milljónir króna til að fjármagna stöður sálfræðinga sem sinna þjónustu við þolendur ofbeldis. Meira »

Skoðanakannanir

[ Nánar | Allar kannanir í CSV-skrá ]

2ja daga Lightroom námskeið 30.+ 31.okt.
LIGHTROOM NÁMSKEIÐ 30. OG 31. OKT. 2ja daga byrjenda námskeið í LIGHTROOM ...
Mitsubishi Outlander 2007 dekurbíll til sölu
1 eigandi frá upphafi, ekinn aðeins 75.000 km. 5 gíra, bensín, 4WD, ný dekk, nýj...
INTENSIVE ICELANDIC and ENGLISH f. foreigners - ÍSLENSKA f.útl - ENSKA -
START/BYRJA: 30/10, 27/11 - 2018: 8/1, 5/2, 5/3, 2/4, 30/4, 28/5, 25/6: 4 weeks...
Nýr og ónotaður Infrarauður Saunaklefi á 234.000
- hiti 30-65 C - 2manna klefi - Interior Wood: Hemlock - Exterior Wood: Hemlo...
 
Hádegisfundur ses
Fundir - mannfagnaðir
ses.xd.is Samtök eldri sjálfstæði...
Eldri borgarar
Staður og stund
Aflagrandi 40 Við byrjum daginn á opnu v...
Framhald uppboðs
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...
Eldri borgarar
Staður og stund
Aflagrandi 40 Það er opin vinnustofa hjá...