Fréttaskýring: Verður kosið um Icesave?

Óvíst er hvort af þjóðaratkvæðagreiðslu um ríkisábyrgð á Icesave verður, ef íslensk stjórnvöld ná samkomulagi við Breta og Hollendinga sem þau telja hagstæðara en þann samning, sem lögin sem forsetinn synjaði staðfestingar byggðust á.

Ef miðað er við fordæmið sem varð til við afgreiðslu fjölmiðlalaga sumarið 2004, þar sem stjórnvöld felldu með nýjum lögum úr gildi lög sem forsetinn synjaði staðfestingar, er ljóst að stjórnvöld geta komist hjá því að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um Icesave, staðfesti forsetinn ný lög sem fella hin fyrri úr gildi.

Vill kjósa hvernig sem fer

Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Framsóknarflokksins, segist þó telja eðlilegt að þjóðaratkvæðagreiðslan fari fram, jafnvel þótt íslensk stjórnvöld nái fram nýjum og hagstæðari samningi við Breta og Hollendinga.

Hann segir ýmis rök fyrir því að rétta leiðin til að fella úr gildi lög, sem forsetinn hefur synjað staðfestingar, sé að þjóðaratkvæðagreiðsla um þau fari fram og þjóðin felli þau þannig úr gildi frekar en Alþingi. Nái stjórnvöld hagstæðari samningi muni valið í atkvæðagreiðslunni standa annars vegar á milli laganna sem forsetinn synjaði staðfestingar, og hins vegar laga sem byggjast á hinum nýja og hagstæðari samningi.

Sigurður Líndal, prófessor emerítus, segist hins vegar telja að lagalega fáist það fullkomlega staðist að stjórnvöld felli lög, sem forsetinn hefur synjað staðfestingar, úr gildi með nýjum lögum án þess að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram.

Hann bendir á að lög taka gildi þótt forsetinn synji þeim staðfestingar. „Og Alþingi hlýtur að geta fellt lög, sem eru í gildi, úr gildi,“ segir Sigurður, en bætir við að ekki séu allir sammála þessari skoðun.

Óljóst um hvað yrði þá kosið

„Ef menn komast svo langt að það liggur fyrir nýr og betri samningur, þá get ég ekki séð um hvað þjóðaratkvæðagreiðslan á að vera,“ segir Guðbjartur Hannesson, þingmaður Samfylkingarinnar og formaður fjárlaganefndar.

Hann bendir á að nýr samningur verði ekki til nema stjórnvöld þeirra þriggja þjóða sem í hlut eiga ákveði að fullgilda ekki þann samning sem liggur fyrir og var grundvöllur laganna sem forsetinn synjaði staðfestingar.

Fer eftir viðbrögðunum

Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, er einnig þeirrar skoðunar að það hvort af þjóðaratkvæðagreiðslu um Icesave verði fari algjörlega eftir því hvernig Bretar og Hollendingar bregðast við nýjum kröfum og hugmyndum Íslendinga.

„Ef við fáum neikvæð viðbrögð, þá finnst mér einsýnt að við þurfum að framkvæma þjóðaratkvæðagreiðsluna og fá þessi mál þannig á hreint. En fáum við þau viðbrögð að þeir séu tilbúnir til að ræða málin á nýjum forsendum, þá verðum við að reyna að leiða þær viðræður til lykta sem allra fyrst,“ segir Bjarni.

Umdeilt á sínum tíma

Talsvert var um það deilt á sínum tíma hvort stjórnvöldum væri heimilt að fella með nýjum lögum úr gildi fjölmiðlalögin sem forsetinn hafði synjað staðfestingar. Töldu sumir að stjórnvöldum bæri stjórnarskrárbundin skylda til að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um lög sem forsetinn neitar að skrifa undir.

Um frumvarp að lögum sem felldu fjölmiðlalögin úr gildi sagði Steingrímur J. Sigfússon í ræðu á Alþingi: „Það er fólgin í frumvarpinu fyrirætlan um að fara á svig við stjórnarskrána, að hafa af þjóðinni stjórnarskrárbundinn rétt til að kjósa um lagafrumvarp sem forseti hefur synjað staðfestingar og þar með fært staðfestingarvaldið yfir til þjóðarinnar.“

Aðrir, t.d. Sigurður Líndal, voru hins vegar þeirrar skoðunar að fyrst lög taka gildi þótt forsetinn skrifi ekki undir þau væri ekkert því til fyrirstöðu að Alþingi setti ný lög í stað þess að þjóðin kysi um lögin.

Ekki náðist í Steingrím J. Sigfússon við vinnslu fréttarinnar.

Sérfræðingar vinna að kynningarefni

Ekki er mikill tími til stefnu fyrir undirbúning þjóðaratkvæðagreiðslunnar, enda er kjördagur 6. mars. Samkvæmt upplýsingum frá Rögnu Árnadóttur dómsmála- og mannréttindaráðherra vinna utanaðkomandi sérfræðingar um þessar mundir að gerð kynningarefnis um Icesave. Hún segir að vonast sé eftir niðurstöðum í þeim efnum í næstu viku, en ekki sé tímabært að gefa upp hvaða sérfræðinga um ræðir.

Í nefndaráliti með frumvarpi um þjóðaratkvæðagreiðsluna kom fram að æskilegt þætti að hlutlaust kynningarefni yrði útbúið.

Ragna segir ennfremur að undirbúningur kjördags gangi vel og samkvæmt áætlun, en fram hefur komið að skólar sem kosið verður í þurfa óvenjumikinn tíma til undirbúnings, enda ekki áður verið haldnar kosningar um miðjan vetur meðan kennsla stendur yfir.