Pistlar:

10. janúar 2017 kl. 11:36

Pétur Blöndal (peturb.blog.is)

Af kolum og vatnsafli, Íslandi og Kína

Svo virðist sem margir hafi komið af fjöllum þegar nefnt var að stóriðjan notaði kolaskaut til rafgreiningar. Það hefur þó verið raunin allt frá því álver hóf starfsemi í Straumsvík árið 1969 eða í tæpa hálfa öld. Enn hefur ekki fundist tækni til að leysa kolaskaut af hólmi í rafgreiningarferli álvera, þó að unnið sé að því að þróa óvirk skaut, m.a. í verkefni á vegum Nýsköpunarsjóðs. Þess vegna mælist losun frá álverum.

Til að setja hlutina í samhengi, þá er um helmingur af allri raforku í Bandaríkjunum og Þýskalandi framleidd með kolum. Það er því misskilningur ef fólk heldur að kol séu ekki lengur hluti af nútímasamfélagi. Stóriðjan hér á landi nýtir kol hinsvegar ekki sem orkugjafa, eins og fram kom hjá Ágústu Loftsdóttur verkefnastjóra eldsneytis og vistvænnar orku hjá Orkustofnun á Bylgjunni í lok vikunnar: 

„Í sumum verksmiðjum, eins og t.d. álverunum, eru kolaskaut. Og það telst ekki orkunotkun á kolum. Af því að hugmyndin þar, og reyndar í flestum verksmiðjum sem nota kol, er að nota kolefnið í kolunum. Þá ertu sem sagt með einhvern málm, ál eða járngrýti eða kísil sem er með súrefni, það getur verið súrál svokallað, og þú vilt hreinsa súrefnið úr málminum... Það er því íslenska orkan, hreina orkan okkar, vatnsaflið og jarðvarminn sem fer í það að keyra efnahvarfið áfram.“ 

Og hún hélt áfram:

„Í tilfellum þar sem raforkan er notuð til þess að keyra efnahvörfin, þar getum við séð strax í hendi okkar að það er mjög líklegt að þær verksmiðjur sem eru hér og nota kol í efnaferlunum séu umhverfisvænni heldur en samskonar verksmiðjur í landi þar sem raforka er framleidd með kolum.“ 

Mest losun af orkuvinnslu

Hér gildir að horfa á heildarmyndina.

Engum blöðum er um það að fletta að loftslagsmál eru stærsti umhverfisvandi sem heimsbyggðin stendur frammi fyrir. En þegar horft er á heildarlosun við álframleiðslu á heimsvísu munar mest um losun frá orkuvinnslu. Þannig getur heildarlosun frá álveri sem knúið er af raforku frá kolaorkuveri numið allt að 17 tonnum á hvert framleitt tonn af áli. Á Íslandi er álframleiðsla hinsvegar knúin af vatnsafli og jarðvarma og því er þetta hlutfall ekki nema um 1,64 tonn eða tífalt minna. Það munar um annað eins. 

Eins og alkunna er, þá hefur vöxtur álframleiðslu verið örastur í Kína á liðnum árum. Nú er svo komið að Kína framleiðir yfir 30 milljónir tonna eða yfir helming af öllu frumframleiddu áli í heiminum. Og það er áhyggjuefni að um 90% álframleiðslu í Kína eru knúin með kolaorku.

Iðnaður í Evrópu axlar ábyrgð

Það er því mikilvægt fordæmi, að ríki Evrópu og þar með talið Ísland hafi tekið frumkvæði í því að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda með því að koma á samevrópsku kvótakerfi losunarheimilda fyrir atvinnulífið. Undir það heyrir iðnaður, þar með talið íslensk stóriðja, ásamt flugi og orkuverum, en samanlagt bera þessar greinar ábyrgð á um helmingi allrar losunar í Evrópu.

ETS-kerfið er nú þegar farið að virka og útlit er fyrir að markmið náist um stórfelldan samdrátt í losun. Árið 2020 verður losun frá þessum greinum atvinnulífsins 21% minni er árið 2005 og árið 2030 er gert ráð fyrir að hún verði 43% minni. Þetta er sameiginlegur pottur innan Evrópu, enda er loftslagsvandinn þvert á landamæri.  

Evrópskur áliðnaður hefur raunar þegar dregið úr losun gróðurhúsalofttegunda um 50% síðan 1990 og skuldbundið sig til að vinna enn frekar að því að koma á kolefnislágu hagkerfi innan ESB. Enn betri árangur hefur náðst hér á landi, en þegar árið 2012 hafði verið dregið úr losun um 75% á hvert framleitt tonn frá 1990.

Hnattrænt verkefni

Loftslagsmál eru hnattrænn vandi og til þess að ná árangri verður að koma upp kvótakerfi með losunarkvótum á hnattræna vísu. Annars skapast hætta á að orkuiðnaður flytjist frá löndum sem íþyngja iðnaðinum með kolefnisgjöldum til landa sem axla enga ábyrgð og horfa ekkert til losunar við framleiðsluna. 

Þá værum við að gera illt verra og bregðast komandi kynslóðum. Þessi hætta hefur verið nefnd „kolefnisleki“ og er eðlilegt að stjórnvöld í Evrópu hafi hana til hliðsjónar við ákvörðun gjalda á sinn iðnað.

Þess vegna er mikilvægt að tekið verði á loftslagsmálum með hnattrænum hætti og ber að fagna því að þjóðir heimsins þokuðust í þá átt með Parísarsamkomulaginu. Raunar stendur barátta umhverfisverndarsamtaka í Evrópu til þess að koma fleiri greinum undir ETS – því góð reynsla er af því kerfi losunarkvóta sem komið hefur verið upp í Evrópu.

Lagt hefur verið upp með að þeir fjármunir sem aflast með þessum hætti renni til ríkjanna sjálfra og að þeim verði varið til þróunarverkefna sem draga enn frekar úr losun. Áhugavert væri að vita hvað verður um þá fjármuni sem renna í gegnum þetta kerfi til íslenskra stjórnvalda og munu gera á næstu árum og áratugum – hvort þeir skila sér í verkefni tengd loftslagsmálum.

Notkun áls kolefnisjafnar framleiðsluna

Eftir stendur að það fylgir losun álframleiðslu, en hún er hvergi minni en hér á landi. Það jákvæða er að ál er léttur og sterkur málmur, sem hægt er að endurvinna endalaust. Ál er því hluti af lausninni í loftslagsmálum. Bílaframleiðendur nota ál í sífellt auknum mæli til að létta bifreiðar og koma þannig til móts við kröfur stjórnvalda og neytenda um minni losun. Ef einungis er litið til þess hluta áls sem framleitt er á Íslandi og fer í samgöngutæki í Evrópu, þá dugar það til að kolefnisjafna alla framleiðslu á Íslandi.

Og er þá ekki horft til endurvinnslu álsins, en yfir 90% af öllu áli sem notað er til bílaframleiðslu er endurunnið og notað í nýjar bifreiðar þar sem það dregur aftur úr losuninni. Og svo aftur og aftur. Þá nýtist ál til margra hluta, svo sem að auka endingartíma matvæla og einangra byggingar sem dregur úr orkunotkun þeirra.

Það segir sína sögu að um 75% af öllu áli sem framleitt hefur verið er enn í notkun. Það mun nýtast komandi kynslóðum við að draga úr losun.

mynd
27. júní 2016

Enskur leigubílstjóri veðjar á Ísland

Það hefur verið ævintýri líkast að fylgjast með framgangi íslenska landsliðsins á EM. En árangurinn kemur ekki öllum eins mikið á óvart. Ég rakst á geðþekkan leigubílstjóra að nafni Simon á leið um London eftir Austurríkisleikinn. Hann varð upprifinn þegar hann áttaði sig á því að farþeginn væri hvorki meira né minna en íslenskur, sótti blað sem hann geymdi fyrir framan sig á mælaborðinu, eins og meira
8. september 2015

Umræða án upphrópana

Það er rétt sem Ketill Sigurjónsson orkubloggari skrifar í pistli 25. ágúst að hlutverk Samáls, samtaka álframleiðenda, er að miðla almennum upplýsingum um íslenskan áliðnað. Auðvitað eru skiptar skoðanir um orkuiðnað, eins og aðrar atvinnugreinar, en umræðan er mikilvæg og mun ég leggja mitt af mörkum til þess að hún fari fram á uppbyggilegum nótum. Upplýsingamiðlun Samáls byggir eðli málsins meira
29. júní 2015

Árétting um ál og orkuverð

Ketill Sigurjónsson orkubloggari skrifar pistil á Mbl.is sem ber yfirskriftina „Samál á villigötum“. Af pistli Ketils má ráða að ég hafi sem framkvæmdastjóri Samáls fullyrt hvert orkuverð til álvera sé hér á landi. Það er misskilningur hjá Katli. Ég hef ekkert fullyrt um það. Þær upplýsingar sem ég hef byggt á í pistlum á þessum vettvangi eru annars vegar meðalorkuverð til iðnaðar sem meira
22. júní 2015

Raforkuverð innan og utan landsteina

Þessi orð eru skrifuð í tilefni af því að Ketill Sigurjónsson orkubloggari sendi mér opið bréf á þessum vettvangi fyrir fáeinum dögum. Ketill er framkvæmdastjóri Öskju Energy Partners ehf. og heldur úti vefsíðunni askjaenergy.is í samstarfi við Landsvirkjun, en aðrir samstarfsaðilar eru Háskóli Íslands og Háskólinn í Reykjavík. Ketill tekur fram bæði í upphafi og lok bréfsins að ég starfi sem meira
10. júní 2015

Álver og raforkuverð á Íslandi

Orkubloggarinn Ketill Sigurjónsson og Ágúst Hafberg framkvæmdastjóri viðskiptaþróunar og samskipta hjá Norðuráli tókust nýverið á í fjölmiðlum um forsendur orkuverðs. Í þeim skrifum vísuðu báðir til CRU, sem er virtasta greiningarfyrirtækið á þessu sviði og hefur fylgst með og greint orkusamninga á Íslandi og um allan heim um langt skeið. Fyrirtækið birtir reglulega samanburð á því hvað meira
6. maí 2015

Kaflaskil hjá Landsvirkjun

Það var ekki bara sumarveðrið sem kom Íslendingum í sólarskap í gær, því jákvæðum fréttum var rennt inn um bréfalúgur landsmanna á forsíðu Fréttablaðsins. Þar kom fram að Landsvirkjun hefði skilað metafkomu í fyrra, hagnaður fyrir óinnleysta fjármagnsliði hefði numið 19 milljörðum og að eiginfjárhlutfallið væri komið í 40%. Þessi sterka fjárhagsstaða kæmi gleggst fram í því að á einungis fimm árum meira
12. janúar 2015

Eftirminnilegasta viðtal ársins

Daginn fyrir gamlársdag endurflutti Síðdegisútvarp Rásar 2 nokkur af eftirminnilegustu viðtölum ársins að mati umsjónarmanna. Eitt þeirra var við Jón Steinsson, dósent í hagfræði við Columbia-háskóla. Í viðtalinu sagði Jón að fiskimið og raforkuauðlindir Íslendinga fælu líklega í sér meiri verðmæti á hvern íbúa en olíuauðlindir Norðmanna. Hins vegar hefði stefna íslenskra stjórnvalda – um meira
14. nóvember 2014

Eftirspurn þrefaldast eftir áli á 20 árum

Eftirspurn eftir áli á heimsvísu hefur vaxið mun hraðar á síðustu misserum en spár gerðu ráð fyrir. Á haustfundi Evrópsku álsamtakanna sem haldinn var á dögunum kom fram að vöxturinn yrði um 6,9% á þessu ári og búist væri við að eftirspurnin færi í 53,5 milljónir tonna. Til samanburðar má geta þess að eftirspurn fór í fyrsta skipti yfir 50 milljónir tonna árið 2013. Eftirspurn yfir 60 milljónir meira
Pétur Blöndal

Pétur Blöndal

Þessa þanka skrifar framkvæmdastjóri Samáls, samtaka álframleiðenda, bókahöfundur og forðum blaðamaður.

Meira