5. desember 2007 | Dans | 1133 orð | 2 myndir

Heimurinn hennar Ernu

AF LISTUM

Fjölhæf Frá sýningu á verkinu „Við erum öll Marlene Dietrich FOR“ í Borgarleikhúsinu árið 2005. Erna er önnur fremst á myndinni.
Fjölhæf Frá sýningu á verkinu „Við erum öll Marlene Dietrich FOR“ í Borgarleikhúsinu árið 2005. Erna er önnur fremst á myndinni.
[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Listahátíðin Les Grandes Traversées í Bordeaux var haldin í sjöunda sinn frá 11.-18. nóvember. Les Grandes Traversées vísar í hinar miklu krossgötur listamanns þar sem allir hans þræðir, tengsl, innblástur og áhrif mætast.
Listahátíðin Les Grandes Traversées í Bordeaux var haldin í sjöunda sinn frá 11.-18. nóvember. Les Grandes Traversées vísar í hinar miklu krossgötur listamanns þar sem allir hans þræðir, tengsl, innblástur og áhrif mætast. Markmið með hátíðinni er að heiðra tiltekinn listamann og gefa honum eða henni svigrúm til að skapa sinn eigin heim þar sem listsköpun og áhrifaþættir í lífi hans fá notið sín. Erna Ómarsdóttir, heiðurslistamaðurinn að þessu sinni, fékk þannig frjálsar hendur með val á öðru listafólki og verkum á hátíðina. Þannig gátu gestir kynnt sér rækilega verk Ernu og þeirra sem tilheyra „listafjölskyldu hennar svo úr varð heildstæð mynd af heiminum hennar Ernu. Heimurinn hennar Ernu bar yfirskriftina „blóð, sviti, metal og tár“ og víðsvegar um borgina var að finna stór fjólublá skilti með nafni Ernu á. „Erna nálgast listina á mjög persónulegan hátt og hátíðin ber þess sterk merki,“ sagði Eric Bernard, einn tveggja stofnenda og skipuleggjenda hátíðarinnar. „Við ákváðum þess vegna að kynna hátíðina einfaldlega með nafni Ernu því þetta er allt saman mjög Ernulegt. Hátíðin hlaut mikla fjölmiðlaumfjöllun í Frakklandi og uppselt var á flest atriðin á dagskránni. Alls voru í boði 16 sýningar, sex tónleikar, fjórar kvikmyndir og tvö vídeóverk. Kostnaðurinn við hátíðina var um 320.000 evrur eða rétt tæpar 30 milljónir íslenskra króna. Alls tóku 65 listamenn þátt í hátíðinni, þar af 28 íslenskir.

Eitt helsta einkenni Ernu sem listakonu er hæfileiki hennar til að miðla tilfinningum til áhorfenda. Hún býr yfir gríðarlega mikilli orku og tekst að því er virðist áreynslulaust að fylla stóra leikhússali. Jafnvel þegar hún er ein að dansa og syngja á sviði eins og í „IBM 1401: notendahandbók“ sem var sýnt fyrir 600 manns í Bordeaux í fyrsta skipti við undirleik sinfóníuhljómsveitar. Það sem greinir Ernu frá flestu öðru skapandi listafólki á sviði er örlæti hennar á eigin tilfinningar og persónu. Hún snertir hjartastöðina án þess að ganga of langt. Hún er óhrædd við að leika sér eins og barn en gætir þess að missa ekki stjórnina. Hún er trú sjálfri sér og leyfir sköpunargleðinni að flæða hömlulaust.

Öll túlkun á list felur í sér að flokka hana niður í ólíka skóla, kenningar eða þröngva henni í hugtök. Stundum gerist það sjálfkrafa og eðlilega. En stundum ekki. Erna er yfirleitt titluð dansari og danshöfundur á Íslandi en í rauninni stundar hún það sem kallað er „performance art“ á ensku. Performance art er erfitt að þýða en ég hef áður kallað það listrænan bræðing. Í viðtali í Morgunblaðinu 4. nóvember sl. sagði Erna að „það að flokka list í ólíka isma og tegundir finnst mér hamlandi fyrir sköpunina. Útgangspunkturinn í sköpunarferlinu er því að leyfa tilfinningu og innsæi að flæða óhindrað fram. Fyrst kviknar hugmynd og svo er það sköpunarferlið sem ræður því hvaða form hugmyndin tekur á sig.“ Verk eftir Ernu eru gjarnan sambland af lifandi tónlist, dansi, söng, leik með röddina og leikrænum tilþrifum. Erna er dansari, danshöfundur, þungarokkari, söngkona, leikkona, kvikmyndagerðarkona, rithöfundur og leikstjóri. Hún er stútfull af hæfileikum sem hún nýtir sér þegar hún miðlar listsköpun sinni. Hún vill líka vinna með listafólki úr ólíkum áttum og nýtur þess að verða fyrir áhrifum frá öðrum. Ófætt eftir Ernu og Damien Jalet í samvinnu við Gabríelu Friðriksdóttur myndlistarkonu og Hrafnhildi Hólmgeirsdóttur hönnuð er til dæmis miklu frekar skúlptúr á hreyfingu en dansverk, að mínu mati. Verkið er sjónræn veisla og búningarnir eru í stóru hlutverki þegar Erna og Damien ná að renna saman og í sundur, áreynslulaust eins og olíudropar í vatni.

Á meðan á hátíðinni stóð kom oft upp í huga minn mikilvæg áminning þess að fyrst urðu til dansspor, svo dansskólar. Að fyrst varð til frásögn eða saga, svo bókmenntafræði. Ekki öfugt. Það sama á við um aðrar listgreinar og stundum virðast fræðin og flokkunaráráttan flækjast fyrir óheftri sköpun.

Sýningar, tónleikar og listaverk eftir aðra en Ernu á hátíðinni voru skemmtilegur spegill á Ernu. Rauður þráður var samruni ólíkra listforma í sýningum eins og Kindertotenlieder eftir Giséle Vienne, myndlistarkonu og danshöfund. Hún náði að skapa sterkt andrúmsloft í verki sem hafði þau áhrif að mér fannst ég vera stödd í draumi eða martröð einhvers annars. Vienne er þekkt fyrir að búa til raunverulegar brúður í mannsmynd sem leika í sýningum hennar, þar sem hún blandar saman samtímadansi, tónlist og myndlist og leikmyndin skipar stóran sess. Það snjóaði í sýningunni, búningarnir voru allir svartir og hreyfingarnar eins og sýndar hægt.

Húmorinn í Ernu er aldrei langt undan og leikverkið Chuck Norris doesn't sleep, he waits eftir tríóið Peeters, Bryssinck og Anesiadou er gott dæmi um það. Bráðskemmtilegt verk þar sem frásagnargleði, taktur, húmor og töfrar leikhússins njóta sín í botn. Tvær ólíkar senur eru sýndar á sama tíma þegar spennan stendur sem hæst, leikararnir tala bæði á frönsku og ensku og söguþráðurinn er sambland af gamaldags spennusögu og hálffáránlegum ástarþríhyrningi sem endar með ósköpum. Tónlistin á hátíðinni bar „kontröstum og skitsófreníunni“, sem Erna reynir sjálf að miðla, gott vitni. Þungarokk, dróm-metalrokk og pönk hélst í hendur við raftónlist, strengjasveit og dúnmjúka þjóðlagaskotna poppið hennar Ólafar Arnalds. Verk eftir Gabríelu Friðriksdóttur, Matthew Barney og Pierre Colibeauf víkkuðu svo út annars fjölbreytta heildarmynd af heiminum hennar Ernu.

Fyrsta atriðið á hátíðinni var Talandi tré, sem er frumsamið verk í vinnslu eftir Ernu, tónlist eftir Lieven Dousselaere. Verkið er sambland af tónlist, dansi og sögum sem Erna segir í hlutverki 3.000 ára gamals trés. Verkið var sýnt í Klúbbnum í Kafbátastöðinni þar sem stór hluti sýninganna fór fram, þar á meðal málverkasýning Kristínar Geirsdóttur. Kristín er móðir Ernu og því augljós áhrifavaldur í lífi hennar og sköpun. Talandi tréð er síbreytilegt (í vinnslu) og Erna hóf sýninguna í þetta skiptið á hálfgerðum gjörningi við listaverk móður sinnar. Þar lét hún tréð mótast og verða til áður en það færði sig upp á svið og hóf að segja sögur. Tréð endurspeglar litróf mannskepnunnar, ást og eigingirni, kærleika og ofbeldi, sakleysi og illsku. Þar syngur Erna ljúfa tóna í bland við þungarokk. Hún hreyfir sig fallega og rokkar stíft. Hún skín á sviðinu og gengur eins og afvegaleidd út í sal. Allt eru þetta andstæður sem koma ítrekað við sögu í verkum Ernu en þó á ólíkan hátt. Í lokin leggst tréð (Erna) niður og segir sögu af „stúlku sem hélt að hún væri talandi tré. Hún ferðaðist um heiminn syngjandi og sagði sögur af því sem hún hélt að væri sannleikurinn. Hún hélt að hún byggi yfir miklu valdi og að hún gæti breytt öllu í glimmer og gull. Þeir ákváðu að taka hana burt... Þeir grófu hana í jörðina í firði á eyju sem er langt langt í burtu.“ Þótt Erna hafi verið á hraðri uppleið í listaheiminum og hafi skipað sér meðal fremstu samtímadansara (eða listamanna í performance art) í dag hef ég á tilfinningunni að hún sé rétt að byrja.

Og mikið erum við heppin.

Hrund Gunnsteinsdóttir (hrund_gunnsteins@hotmail.com)

Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.