Fréttaskýring: Hamfarir á hrávörumörkuðum

Álframleiðendur víða um heim hafa verið að skera niður kostnað ...
Álframleiðendur víða um heim hafa verið að skera niður kostnað til þess að mæta miklum verðlækkunum á áli. Þorvaldur Örn Kristmundsson

Í stuttri fréttaskýringu í tölublaði The Economist sem kom út í október undir heitinu Á meðan, í hinu raunverulega hagkerfi (Meanwhile in the real economy) kom fram að vandræði banka um allan heim hefðu mikil skammtímaáhrif til hins verra, en hamfarirnar sem ættu sér stað hrávörumörkuðum ættu eftir að hafa meiri og víðtækari áhrif. Þar ræður mestu að framleiðslugreinar eru hin „eina sanna“ undirstaða hagkerfa, eins og það er orðað.
Verðfall á hrávöru undanfarna fjóra til fimm mánuði hefur verið það langsamlega mesta og hraðasta í sögunni. Fatið af olíu hefur lækkað úr 147 dollurum um miðjan júlí niður í um 40 dollara nú. Það er um nærri 73 prósent. Svipaða sögu má segja um aðra hrávöru, svo sem málma, fisk og hveiti. Allt hefur lækkað um tugi prósent samhliða verðlækkun á olíu.

Fyrirséðar sviptingar?

Fréttskýrendur fagtímarita um viðskipti eru flestir hverjir sammála um að alþjóðlega fjármálakrísan, sem fellt hefur banka um allan heim, sé eitt en verðfallið á hrávörumörkuðum annað. Hvoru tveggja hefur þó áhrif hvort á annað.

Alþjóðlega „bólan“ sem nú er sprungin, sem drifin var áfram af lánsfjármagni, gerði framleiðslufyrirtækjum kleift að ráðast í miklar fjárfestingar. Eftirspurn jókst mikið samhliða því að fólk hafði meira á milli handanna. Þetta leiddi til þess að verð á nánast allri hrávöru hækkaði mikið og hratt á árunum 2003 fram á mitt þetta ár.

Kaupsýslumaðurinn Georges Soros segir í bók sinni The New Paradigm for Finicial Markets að þetta ástand hafi „aldrei verið eðlilegt“ og því hafi fjárfestar vitað, innst inni, að bólur hafi myndast. „Samt tóku menn þátt í þessu, ég þar á meðal,“ segir Soros meðal annars í bókinni.

Bólueinkennin á hrávörumörkuðunum blöstu við, þegar hrikti í stoðum bandaríska húsnæðislánakerfisins um mitt ár í fyrra. Hlutabréf tóku þá að falla í verði. Margir fjárfestar færðu þá fjárfestingar yfir í hrávöru, meðal annars gull og málma, til þess að auka líkur á ávöxtun. Eftir því sem vandamál fjármálastofnanna dýpkuðu því meira hækkaði verð á hrávörumörkuðum, þvert á spár margra. Þetta var þó skammgóður vermir, eins og búast mátti við. Vandamál á fjármálamörkuðum fóru fljótlega að hafa svo víðtæk áhrif að hagkerfi heimsins nötruðu. Ekki sér enn fyrir endann á þeirri þróun.

Á vormánuðum voru strax blikur á lofti á hrávörumörkuðum. Aðgengi að fjármagni var orðið erfitt en framboð af vörum enn umtalsvert. Draga tók verulega úr eftirspurn eftir vörum. Í kjölfarið fóru fyrirtæki, fjárfestar og opinberir aðilar út um allan heim að halda að sér höndum. Þá tók verð á hrávöru að hrapa. Í því ferli eru hrávörumarkaðir nú, og sér ekki fyrir endann á þeirri þróun. Áhrifin af þessari þróun á einstök svæði í heiminum hafa verið mikil. Lönd í Austur-Evrópu sem byggja mikið á málmframleiðslu eru mörg hver í miklum efnahagsvanda. Úkraína er dæmi um þetta en stálframleiðsla er stærsta útflutningsgrein landsins. Stál hefur fallið um tæplega 80 prósent í verði á innan við fimm mánuðum. Samhliða nánast lokuðum fjármálamörkuðum var neyðarhjálp frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum eina leiðin. Svo fór að lokum að sjóðurinn lánaði Úkraínu 16 milljarða dollara gegn fjölþættum skilyrðum um efnahagsúrbætur.

Skýr áhrif á íslenskt efnahagslíf

Þó hrun íslenska bankakerfisins hafi haft gríðarlega mikil áhrif á íslenskt efnahagslíf, sem kallaði á hjálp frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, þá gætu verðlækkanir á hrávörumörkuðum haft enn meiri áhrif til lengri tíma. Verð á áli hefur lækkað úr 3.400 dollurum í júlí niður í um 1.400 dollara nú. Sú lækkun hefur bein áhrif á orkusölu opinberra orkufyrirtækja til álvera, þar sem orkuverðið sveiflast með heimsmarkaðsverði á áli.

Til viðmiðunar byggir 11,9 prósent arðsemiskrafa á orkusölu Landsvirkjunar frá Kárahnjúkavirkjun til álvers Alcoa á Reyðarfirði á því að heimsmarkaðsverð á áli sé um 1.550 dollarar. Orkufyrirtækin hafa þó leiðir til þess að minnka áhrif af svo hröðu verðfalli eins og undanfarna mánuði. Með afleiðusamningnum geta þau tryggt sig fyrir sveiflum. Því er líklegra að áhrifin á orkufyrirtækin af verðfallinu á áli komi fram eftir nokkra mánuði með skýrari hætti, haldist verðið áfram lágt.

Verð á fiski hefur lækkað mikið á alþjóðamörkuðum, eða um 20 til 40 prósent. Verðið er þó misjafnt eftir mörkuðum og einnig eftir því hvort fiskurinn er eldisfiskur eða veiddur í villtum fiskistofnum. Fiskurinn sem seldur er frá Íslandi er nær allur veiddur úr villtum fiskistofnum. Veiking krónunnar undanfarna mánuði hefur gert það að verkum að sjávarútvegsfyrirtæki hafa fengið gott verð fyrir afurðir sínar í krónum talið. Áhrifin af verðlækkunum hafa því ekki verið eins mikil og ætla mætti. Líklegt má telja að þetta breytist eftir því sem krónan styrkist. Þá mun lágt afurðaverð og minnkandi eftirspurn vera helstu rekstrarvandmál fyrirtækjanna.

Mikil óvissa

Ef það er eitthvað sem hægt er að reiða sig á, miðað við reynslu síðustu ára, er að ómögulegt er að spá fyrir um verðþróun á hrávöru. Miklar sveiflur hafa einkennt hrávörumarkaði undanfarin ár þó aldrei hafi sveiflan verið eins mikil niður á við og nú.

Paul Krugman, nóbelsverðlaunahafi í hagfræði og pistlahöfundur The New York Times, telur að efnahagsniðursveifla í heiminum öllum, það er mikil lækkun á hrávörum samhliða erfiðleikum fjármálastofnanna, geti varað í allt að áratug. Það mat Krugmans, sem er einna þekktastur er fyrir að vera sannspár um erfiðleika á húsnæðismörkuðum, gefur vísbendingu um það sem koma skal og er þegar farið að valda vandræðum.

Verðfall á olíu hefur aldrei verið eins mikið og undanfarna ...
Verðfall á olíu hefur aldrei verið eins mikið og undanfarna fimm mánuði, eða rúmlega 70 prósent. Hér sést Statfjord A borpallurinn í Norðursjó. Øyvind Hagen/StatoilHydro
Yulia Tymoshenko, fosætisráðherra Úkraínu, hefur ekki mikla ástæðu til þess ...
Yulia Tymoshenko, fosætisráðherra Úkraínu, hefur ekki mikla ástæðu til þess að fagna. Verðfall á stáli samhliða erfðileikum banka í landinu hefur haft alvarlegar afleiðingar fyrir efnhag landsins. Stál er ein helsta útflutingsvara Úkraínu en það hefur lækkað um næstum 80 prósent í verði. GLEB GARANICH
Fiskur hefur lækkað um 20 til 40 prósent í verði ...
Fiskur hefur lækkað um 20 til 40 prósent í verði á alþjóðamörkuðum undanfarna mánuði. Minnkandi eftirspurn ræður þar miklu. Halldór Sveinbjörnsson
mbl.is

Innlent »

Milljarðar lagðir í Rafnar

05:30 Fyrirtækið Rafnar, sem smíðar báta á grundvelli uppfinningar Össurar Kristinssonar stoðtækjasmiðs, vinnur nú að samstarfssamningum við rótgróin fyrirtæki í Bandaríkjunum og Kanada. Meira »

„Komið út fyrir velsæmismörk“

05:30 „Ríkið þarf að móta sér heildstæða stefnu í þessum gjaldtökumálum og það þarf að gera í samstarfi við ferðaþjónustuna. Við köllum eftir þessu samtali sem ríkisstjórnin leggur til í stjórnarsáttmálanum hið fyrsta,“ segir Helga Árnadóttir, framkvæmdastjóri Samtaka ferðaþjónustunnar. Meira »

Horft til annarra norrænna landa

05:30 Steingrímur J. Sigfússon, forseti Alþingis, segir að forsætisnefnd Alþingis muni hafa sama háttinn á og undanfarin ár hvað varðar skýrslu ríkjahóps gegn spillingu og fjalla um skýrsluna og ákveða hvernig verði brugðist við henni. Meira »

Hættir sem formaður Eflingar

05:30 Sigurður Bessason, formaður Eflingar stéttarfélags, hefur ákveðið að gefa ekki kost á sér til formennsku í félaginu að loknu núverandi kjörtímabili. Meira »

Ekki náðisst saman við Færeyinga

05:30 Samningaviðræðum lauk ekki í tvíhliða viðræðum um gagnkvæmar fiskveiðiheimildir Íslendinga og Færeyinga í Þórshöfn í vikunni. Meira »

Í síðasta kolmunnatúr fyrir jól

05:30 okkalegasta fiskirí hefur verið á kolmunnamiðum suðaustur af Færeyjum síðustu daga. Átta íslensk uppsjávarskip voru á miðunum í gær; Venus, Víkingur, Aðalsteinn Jónsson, Jón Kjartansson, Börkur, Beitir, Heimaey og Sigurður. Meira »

Hjálpræðisherinn fær nýtt hús

05:30 Framkvæmdir við nýtt hús Hjálpræðishersins við Suðurlandsbraut 72-74 í Reykjavík hefjast í byrjun næsta árs. Byggingarleyfi borgaryfirvalda var veitt í byrjun þessa mánaðar. Meira »

Óskýr og villandi hugtakanotkun

05:30 Dæmi eru um ranga, óskýra eða villandi hugtakanotkun víða í íslenskri löggjöf. Þetta er sérstaklega áberandi í löggjöf sem tengist hafinu. Meira »

Fyrsta hleðslustöðin komin á Djúpavog

Í gær, 23:43 Rafbílaeigandinn Ólöf Rún Stefánsdóttir vígði í dag tuttugustu hleðslustöð Orku náttúrunnar sem er á Djúpavogi, er hún hlóð bílinn. Meira »

Lára Björg upplýsingafulltrúi stjórnarinnar

Í gær, 22:07 Lára Björg Björnsdóttir hefur verið ráðin upplýsingafulltrúi ríkisstjórnarinnar. Þetta kemur fram í fréttatilkynningu frá forsætisráðuneytinu þar sem hún verður með aðsetur. Meira »

Ók á brunahana og vatn flæddi um allt

Í gær, 21:47 Um klukkan hálfsjö í kvöld var keyrt á brunahana við Hvaleyrarbraut í Hafnarfirði, sem varð til þess að mikið vatn flæddi inn í nærliggjandi byggingu þar sem bílaverkstæðið Kvikkfix er til húsa. Samkvæmt upplýsingum frá slökkviliðinu höfuðborgarsvæðinu var um töluvert mikið vatn að ræða. Meira »

Kirkjan er í miðju hverfisins

Í gær, 20:55 „Tengsl íbúanna hér í Seljahverfi við kirkjuna sína eru sterk. Hér í húsi er lifandi starf alla daga vikunnar og við svo heppin að tengslin hér í hverfinu leyfast og haldast enn góð milli skóla og kirkju og eru öllum mikilvæg,“ segir sr. Ólafur Jóhann Borgþórsson, sóknarprestur í Seljakirkju. Meira »

Orðið „dómsmorð“ eigi sér langa hefð

Í gær, 20:40 „Samræmist það málvenju að nota orðið dómsmorð þegar mengað hugarástand dómara leiðir til sakfellingar.“ Þetta er meðal þess sem kemur fram í greinargerð sem lögð var fyrir í meiðyrðamáli Benedikts Bogasonar hæstaréttarlögmanns á hendur Jóni Steinari Gunnlaugssyni í héraðsdómi í dag. Meira »

Sakamál vegna andláts Ellu Dísar fellt niður

Í gær, 20:11 Héraðssaksóknari hefur ákveðið að fella niður sakamál gegn hjúkrunarfyrirtækinu Sinnum og starfsmanni þess vegna andláts átta ára stúlku, Ellu Dísar Laurens, í umsjón fyrirtækisins að því er greint var frá í kvöldfréttum RÚV. Meira »

Gera alvarlegar athugasemdir við varnarveggi

Í gær, 19:06 Varnarveggir við Miklubraut eru ekki viðurkenndur búnaður og gera þarf úrbætur þar á. Þetta er meðal þeirra athugasemda sem gerðar eru við öryggi vegfarenda við varnarvegginn í nýrri öryggisúttekt Vegagerðarinnar og Reykjavíkurborgar. Meira »

Þýðir ekki að grenja yfir laununum

Í gær, 20:15 Anna María Gunnarsdóttir, nýr varaformaður Kennarasambands Íslands, telur mikilvægt að kennarar vinni að sínum málum í gegnum fagleg málefni í stað þess að grenja endalaust yfir laununum. Slíkt geri virðingarverðar stéttir ekki. Anna María hlaut afgerandi kosningu í embættið. Meira »

Heppin að vinna við áhugamálið

Í gær, 19:37 Henni finnst gaman að finna nýjar áhugaverðar leiðir fyrir fjöruga krakka til að meðtaka námsefni. Hlín Magnúsdóttir er sérkennari í Norðlingaskóla en hún fékk á dögunum Hvatningarverðlaun Öryrkjabandalags Íslands. Námsefni hennar er ætlað börnum með greiningar, hegðunarvanda og lestrarerfiðleika. Meira »

Á þriðja hundrað á slysadeild

Í gær, 18:45 Alls komu 157 manns á slysadeild bráðamóttökunnar í Fossvogi til miðnættis í gær, þar af margir vegna hálkuslysa. Það sem af er þessum degi hafa yfir 80 manns komið á slysadeildina. Mikið hefur verið um úlnliðsbrot og ökklabrot og hefur fólk á öllum aldri þurft að láta gera að sárum sínum. Meira »

Börnin sem kerfið gleymdi

LOFTASTIGAR _ LÚGUSTIGAR _ LÍKA EFTIR MÁLI
Vel einangraðir lofta/lúgu stigar, 68x85 og 55x113, smíðum líka eftir máli. Álst...
100% Láni í boði: Skoda Oktavia.
Bílasalam Start Auglýsir: Vorum að fá í sölu á frábærum kjörum Skoda Oktavi...
Sólin er kl. 7 á Hreiðarsstaðafjallinu
Bók sem leynir á sér eftir Jóhannes Sigvaldason úr Svarfaðardal. Norðlenski húmo...
Vatnshitarar fyrir sumarhús.
Ýmsar gerðir af vatnshiturum 3300w til 21000w fyrir sumarhús, þessi búnaður er f...
 
Aðalfundur
Fundir - mannfagnaðir
Aðalfundur Skúlagarðs hf. vegna reikn...
Onik 2017 20 skýli fyrir hleðslustöðvar
Tilboð - útboð
/ 14.12.2017 Útboð Orka náttúrunn...
Samkoma
Félagsstarf
Söngsamkoma kl. 20 í Kristni- boðssalnu...
Arkitekt/byggingafræðingur
Sérfræðistörf
VIÐ ERUM AÐ RÁÐA! ARKITEKT // BYGGIN...