Fréttaskýring: Yfir 350 Íslendingar eiga rætur að rekja til indíána

Íslendingar eiga ekki einvörðu rætur sínar að rekja til Norðurlandanna ...
Íslendingar eiga ekki einvörðu rætur sínar að rekja til Norðurlandanna og Bretlandseyja. mbl.is/G.Rúnar

Að minnsta kosti 350 Íslendingar - líklega fleiri - bera í sér hvatberaarfgerðir sem eiga hugsanlega rætur að rekja til frumbyggja Ameríku. „Þetta er spennandi fyrir þá sem bera þessa arfgerð,“ segir Agnar Helgason, mannfræðingur hjá Íslenskri erfðagreiningu og Háskóla Íslands.

Sigríður Sunna Ebenesersdóttir, rannsakaði þetta í meistaraverkefni sínu í mannfræði við HÍ. Agnar var leiðbeinandi hennar og var rannsóknin unnin í samvinnu við Íslenska erfðagreiningu. Hún hefur vakið mikla athygli og hefur ritgerðin verið birt í vísindaritinu American journal of physical anthropology. Þá mun tímaritið National Geographic fjalla um málið.

Agnar segir í samtali við mbl.is að það sé ekki hægt að slá því föstu að arfgerðirnar komi frá frumbyggjum Ameríku. Hins vegar sé hægt að draga þessa ályktun miðað við fyrirliggjandi gögn. Reynist þetta rétt þá sé þetta merkileg saga, en það megi álykta að ættmóðirin hafi komið til Íslands í kringum 1000.

Byggir á eldri rannsókn

Rannsókn Sigríðar Sunnu byggir á niðurstöðum fyrstu rannsóknar á uppruna Íslendinga, sem Agnar vann og birtist hún árið 2000. Agnar segir að niðurstaða síðarnefndu rannsóknarinnar hafi verið sú að við landnám hafi megnið af konunum komið til Íslands frá Bretlandseyjum og flestir karlar frá Skandinavíu.

Agnar segir að í þeirri rannsókn hafi fundist tvær hvatberaarfgerðir - en hvatbera DNA erfist eingöngu frá móður til afkvæma - sem hafi greinilega ekki verið af evrópskum uppruna.

„Þær báru stökkbreytingar sem gáfu til kynna að þær voru greinilega ættaðar frá, annað hvort frumbyggjum Ameríku eða frá Austur-Asíu. En flest afbrigði af þessari gerð eru frá frumbyggjum Ameríku,“ segir hann.

Agnar bendir á að hægt sé að rekja hvatberaerfðaefni aftur í tímann í gegnum óbrotnar mæðrakeðjur og tengja fólk saman. Þeir sem beri sama hvatberaerfðaefni séu líklega náskyldir í gegnum beinan kvenlegg.

Vakti ekki mikla athygli í fyrstu

Í fyrstu taldi hann að hvatberaarfgerðirnar væru fremur nýjar af nálinni, eða um nokkurra áratuga gamlar. Hann hafi því ekki sýnt þessu mikinn áhuga í fyrstu en við áframhaldandi rannsóknir hafi fleiri slík afbrigði fundist og áhuginn því aukist. Þetta rannsakaði Sigríður Sunna í meistararitgerð sinni.

„Það eru tvær meginspurningar. Ein var sú, hversu lengi hefur þessi sérstæði kvenleggur verið á Íslandi. Hin spurningin er, hvaðan kom hann? Þ.e. hvar finnum við skyldustu afbrigði af sama meiði,“ segir Agnar.

Var ættfræðigrunnur deCODE nýttur til að skoða aldurinn á Íslandi. Komið hafi í ljós að það séu a.m.k. fjórir kvenleggir, eða fjórir ættbálkar kvenna í beinan kvenlegg, sem beri þetta afbrigði. Elstu ættmæður þeirra, skv. ættfræðigrunninum, hafi verið fæddar í kringum 1700 og gefið af sér þennan ættlegg sem sé af framandi uppruna.

Hins vegar vanti upplýsingar um mæður þessara fjögurra kvenna, sem séu væntanlega skyldar sjálfar innbyrðis. „En spurningin er sú, hvenær finnum við nýlegustu formóður þessara fjögurra kvenna. Hversu langt aftur í tímann er það,“ spyr Agnar.

Ættmóðirin hafi komið til Íslands í kringum 1000

Þá segir hann að í ljósi þess að smá munur hafi fundist á milli afbrigða þessarar hvatberaafgerðar í einum ættlegg miðað við hina þrjá, þá hafi þau ályktað sem svo að hin endanlega ættmóðir á Íslandi hljóti að vera töluvert eldri. „Og jafnvel nokkur hundruð ára eldri heldur þessar sem við finnum í ættfræðigrunninum. Þannig að við ímyndum okkur að hún gæti hafa komið til Íslands í kringum 1000.“

Agnar tekur hins vegar fram að það sé ekki hægt að staðhæfa þetta. Það sé t.d. mögulegt að konurnar fjórar, sem fundust í ættfræðigrunninum, hafi verið systur. „Við vitum það ekki, af því það vantar upplýsingar um foreldra þeirra. En það er lang líklegast, miðað við þau gögn sem liggja fyrir, að formóðir þeirra sé töluvert eldri en það.“

Uppruninn kom á óvart

Agnar segir að það hafi komið þeim mjög á óvart hvaðan þetta komi. Í fyrstu hafi þau talið að þetta hefði annað hvort verið afbrigði sem finnst í frumbyggjum Ameríku eða afbrigði sem finnst í Austur-Asíu.

Reyndin sé sú að íslenska afbrigðið sé frábrugðið þeim báðum. Því sé ekki hægt að segja með afgerandi hætti hvaðan þetta komi.

„Ráðgátan hefur stækkað ef eitthvað er. En svarið liggur í því, að um leið og það finnst afbrigði, sem er greinilega skylt þessum íslenska kvenlegg, einhversstaðar annarsstaðar í heiminum þá fáum við svar við því hvaðan þessi kvenleggur kom.“

Hins vegar sé hægt að álykta, miðað við fyrirliggjandi gögn, að lang flestir kvenleggir, sem séu skyldir þeim sem finnist hér á Íslandi, finnist í frumbyggjum Ameríku. „Byggt á því þá myndi maður álykta að það væri líklegasti uppruninn.

Þörf á frekari rannsóknum

„Við höfum leið fyrir kvenlegg til þess að berast frá Ameríku til Íslands fyrir tíma Kólumbusar. Því þetta hefur væntanlega verið á Íslandi það lengi að þetta var komið til Íslands áður en Kólumbus enduruppgötvaði Ameríku. Og við höfum leið og það eru þá siglingar víkinga til Ameríku í kringum árið 1000.“

Agnar ítrekar að þetta sé ekki hægt að staðhæfa, en þetta sé hins vegar líklegasta tilgátan miðað við þau gögn sem liggi fyrir. Þörf sé á frekari rannsóknum til að fá endanlega úr þessu skorið. „Um leið og sambærileg arfgerð finnst annarsstaðar í heiminum þá erum við, held ég, komin a.m.k.  með drög að svari.“

mbl.is

Bloggað um fréttina

Innlent »

Baráttan við bjarnarklóna

14:30 Vinnuhópur á vegum Reykjavíkur vinnur að því að hreinsa bjarnarkló í Laugarnesi. Plöntunni hefur fjölgað mikið síðustu ár og finnst einna helst í einkagörðum. Ef safi úr plöntunni kemst í tæri við húð getur hann valdið slæmum blöðrum og brunasárum. Meira »

Alvarlegt vinnuslys í Keflavík

13:32 Alvarlegt vinnuslys varð í Plastgerð Suðurnesja um hádegið. Maður klemmdist illa í vinnuvél og hefur verið fluttur á slysadeild Landspítalans til aðhlynningar. Þetta staðfesti lögreglan á Suðurnesjum í samtali við mbl.is. Meira »

Björgunarsveitarmenn í háska í Hvítá

13:21 Þrír björgunarsveitarmenn lentu í háska við Bræðratungubrú í Hvítá í dag eftir að bátur þeirra varð vélarvana. Hending réð því að aðrir nærstaddir björgunarsveitarmenn athuguðu með hópinn og sáu þá þrjá björgunarsveitarmenn fasta við net undir Bræðratungubrú. Meira »

Ætla að lagfæra og breikka Gjábakkaveg

13:15 „Það hefur staðið lengi til að gera þetta,“ segir Einar Magnússon, verkefnastjóri hjá Vegagerðinni, þegar hann er inntur eftir því hvort standi til að breikka Gjábakkaveg á Þingvöllum. Rúta fór þar út af veginum á miðvikudag og framkvæmdastjóri rútufyrirtækisins sagði veginn stórhættulegan. Meira »

Berghlaupið skoðað í þrívídd

12:32 Sprungan sem myndast hefur í Litlahöfða á Fjallabaki er um 155 metra löng og er er flatarmál brotsins um 3.800 fermetrar, eða sem nemur hálfum fótboltavelli. Áætlað rúmmál brotsins er á bilinu 160 til 400 þúsund rúmmetrar, en það fer eftir því við hvaða stærð brotsins er miðað. Meira »

Missteig sig og lagðist niður á graseyju

12:12 Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu keyrði ölvaða konu heim í nótt sem hafði lagst til hvílu á graseyju við strætóskýli í Kópavogi. Þá handtók hún tvo menn grunaða um akstur undir áhrifum. Meira »

Vill ryðja brautina

11:30 Svo gæti farið að á Íslandi rísi fyrsta verksmiðja heims sem endurvinnur veiðarfæri til fulls. Bretinn Paul Rendle-Barnes skoðar möguleikann á að reisa verksmiðjuna hérlendis en hann segir Ísland ákjósanlegt land fyrir starfsemi af þessum toga. Meira »

Stígamót hreinsuð af ásökunum

11:48 Stígamót hafa verið hreinsuð af ásökunum og Guðrún Jónsdóttir, talskona samtakanna, hefur tekið við því hlutverki að nýju. Guðrún steig til hliðar á meðan úttekt var gerð á vinnuumhverfi Stígamóta, eftir yfirlýsingu níu kvenna um neikvæða reynslu sína af starfi samtakanna. Meira »

Fanginn labbaði í burtu

11:19 Fanginn sem slapp á Akureyri í gær var laus í rúmar 5 klukkustundir og fannst í kvikmyndahúsi. Þegar hann slapp var hann við garðvinnu við lögreglustöðina og gekk í burtu á meðan fangavörðurinn sem var með honum hafði brugðið sér frá. Meira »

Salan aukist frá fyrri stórmótum

11:10 „Treyjusalan hefur aukist mjög, bæði í aðdraganda mótsins og núna þegar það er farið í gang,“ segir Þorvaldur Ólafsson, eigandi Errea á Íslandi, um treyjusölu í kringum Evrópumót kvenna í knattspyrnu. Meira »

Nafn mannsins sem lést í Gullfossi

10:47 Maðurinn sem lést í Gullfossi á miðvikudag og leitað hefur verið að undanfarna tvo daga hét Nika Begades. Hann var 22 ára frá Georgíu, búsettur í Reykjanesbæ og hafði stöðu hælisleitanda hér á landi. Hann var einhleypur og barnlaus. Meira »

Standa saman í blíðu og stríðu

09:50 Emil Atlason, knattspyrnumaður og bróðir Sifjar Atladóttur, er á leiðinni til Hollands og mun styðja stelpurnar það sem eftir lifir móts. Hann segir mikla spennu ríkja innan fjölskyldunnar fyrir mótinu í sumar. Meira »

Vöknuðu við að húsið lék á reiðiskjálfi

09:13 Sóley Kaldal, sem dvelur nú á grísku eyjunni Rhodos, varð vel vör við jarðskjálftann sem varð úti fyrir ströndum Grikklands í nótt. Jarðskjálftinn mældist 6,7 að styrk og kostaði tvo ferðamenn á eyjunni Kos lífið. Meira »

Í toppstandi þrátt fyrir aldur

08:18 „Heyskapurinn gengur mjög vel núna,“ segir Helgi Þór Kárason, bóndi í Skógarhlíð í Reykjahverfi sem er í syðsta hluta Norðurþings, en hann var að dreifa heyi er fréttaritara Morgunblaðsins bar að garði. Meira »

Milljónatjón vegna röskunar ferða

07:57 Röskun á ferðum Herjólfs til Landeyjahafnar á háannatíma veldur ferðaþjónustuaðilum í Vestmannaeyjum miklu tjóni.  Meira »

Sér til sólar á Norðaustur- og Austurlandi

08:31 Hægur vindur verður á landinu í dag, skýjað og þokuloft eða súld fram eftir morgni. Það léttir víða til á Norðaustur- og Austurlandi í dag, en líkur eru þó á stöku síðdegisskúrum. Í öðrum landshlutum er hins vegar talið ólíklegt að sjái til sólar. Meira »

Ingibjörg Sólrún tekin til starfa

08:05 Ingibjörg Sólrún Gísladóttir skrifaði í gær undir samning til þriggja ára sem framkvæmdastjóri Lýðræðis- og mannréttindastofnunar ÖSE. Stofnunin er lítt þekkt almenningi þar sem hún er meira að beita sér gegn aðildarríkjum en ekki opinberlega. Hún tók formlega við stöðunni í gær. Meira »

Tíu vilja stýra Jafnréttisstofu

07:46 Tíu sóttu um embætti framkvæmdastjóra Jafnréttisstofu á Akureyri sem velferðarráðuneytið auglýsti laust til umsóknar 24. júní síðastliðinn. Meira »
HARÐVIÐUR TIL HÚSBYGGINGA
Harðviður til húsabygginga Sjá nánar á www.vidur.is Vatnsklæðning, panill, palla...
Manntal 1703
Manntal á Íslandi 1703 til sölu ásamt manntali í þremur sýslum 1729, innbundið í...
Hárþurrka
Hárþurrka til sölu.Verðhugmynd 40.000 Uppl í síma 862-1703...
 
Aðalfundur
Fundir - mannfagnaðir
AÐALFUNDUR Aðalfundur Ísfélags Vestmann...
Breyting á aðal- og deiliskipulagi
Tilkynningar
Auglýsing um skipulag á Akranesi Till...
Kennarar óskast
Önnur störf
Kennarar óskast Handverks- og hússtjór...
Skrifstofustjóri
Stjórnunarstörf
Skrifstofustjóri óskast til starfa hjá ...