Njóta ekki sannmælis í réttarkerfinu

mbl.is/Eyþór Árnason

Fatlað fólk verður fyrir meira ofbeldi en aðrir og leitar sér síður aðstoðar, m.a. vegna hindrana í tjáskiptum en einnig vegna þess að réttarkerfið er þeim óaðgengilegt. Vitundarakning er þó að verða í þessu málaflokki, en enn er mikið verk óunnið að mati þeirra sem vinna að réttindamálum fatlaðs fólks.

Lögreglan á Selfossi hefur nú til rannsóknar mál þar sem starfsmaður á sumardvalarheimili fyrir fatlað fólk er sakaður um kynferðisbrot gegn fatlaðri konu á fertugsaldri. Ýmsir sérfræðingar hafa verið fengnir að málinu til að tryggja að réttinda konunnar sé gætt. 

Þar á meðal eru sérstakir réttindagæslumenn, á Suðurlandi þar sem meint brot var framið, og í heimabyggð konunnar. Staða réttindagæslumanna er nýtilkomin í kerfinu, en haustið 2012 tóku 8 slíkir til starfa víðsvegar um landið. Helstu verkefni þeirra er að aðstoða og leiðbeina fólki sem vegna fötlunar á erfitt með að gæta réttinda sinna sjálft.

Eiga erfitt með að segja frá

„Við erum framlenging fyrir hinn fatlaða í átt að réttlætinu,“ segir Sigrún Jensey Sigurðardóttir, réttindagæslumaður fatlaðs fólks á Suðurlandi. Lög um réttindagæslu fyrir fatlað fólk, sem samþykkt voru í júní 2011, hafi fært með sér ákveðna byltingu í málaflokknum. 

Með þeim var t.d. innleidd tilkynningaskylda vakni grunur um að brotið sé á rétti fatlaðs einstaklings. „Allir þeir sem hafa grun um að verið sé að brjóta á réttin fatlaðs fólks, í sama hvaða formi það er, þeim ber að láta réttindagæslumann vita og honum ber að láta kanna málið. Þetta virkar ekki ósvipað barnaverndarlögunum, því þótt þetta sé fullorðið fólk þá er þetta svo rosalega viðkvæmur hópur,“ segir Sigrún Jensey.

„Þarna er komin leið fyrir fólk til þess að fá mál rannsökuð. Því fatlað fólk á oft erfitt með að segja frá. Margir hafa ekki getuna til að tjá sig, en nú geta þeir sem þekkja þá og verða varir við að þeim líði illa, látið vita og við skoðum hvort eitthvað hafi komið fyrir.“

Réttindagæslumennirnir vinna í samstarfi við lögregluyfirvöld og Sigrún Jensey segir að fyrirkomulagið sé að reynast vel. „Starfið er auðvitað ungt en þetta er allt að skila sér núna.“

Útsettari fyrir ofbeldi

Auk samstarfs við réttindagæslumenn kallaði lögreglan á Selfossi eftir aðstoð sérfræðings í klínískri taugasálfræði og réttargeðlæknis við skýrslutökur, í ljósi þess að meintur þolandi er andlega fatlaður.

Elís Kjartansson, lögreglufulltrúi á Selfossi, segir að lögreglan sé meðvituð um að fatlaðir þolendur kynferðisofbeldis og aðstandendur þeirra veigri sér oft við að stíga fram af ótta við að verða ekki trúað. Lögreglan vilji hinsvegar taka þessi mál föstum tökum og vonist til að það verði til þess að fleiri treysti sér til að stíga fram og tilkynna um ofbeldi.

Þetta er til fyrirmyndar, en hefur því miður ekki verið gert í nógu miklum mæli við rannsókn á ofbeldismálum gegn fötluðum, að mati Helgu Baldvins- og Bjargardóttur, þroskaþjálfa og lögfræðings. „Það er að verða ákveðin vitundarvakning núna, en það þarf miklu meira að koma til.“

Helga hóf störf á Stígamótum í mars, í nýrri stöðu sérfræðings í málefnum fatlaðs fólks. Stígamót höfðu sótt um styrk fyrir slíku stöðugildi síðan 2007 og það hafðist loks nú, 2014.

„Stígamót taka nú þegar á móti mörgu fötluðu fólki, en stöðugildi mitt er til þess að ná til einstaklinga sem mæta meiri hindrunum, sem eru síður í stöðu til að gera sér grein fyrir ofbeldinu eða hafa jafnvel ekki orðaforða til að lýsa því sem hefur gerst. Þetta er hópur sem er mun útsettari fyrir ofbeldi en aðrir hópar í samfélaginu og það þarf að vera til þjónusta sem tekur mið af ólíkum þörfum fólks.“

Ofbeldinu viðhaldið með þöggun

Í rannsókn á ofbeldi gegn fötluðum konum, sem unnin var fyrir velferðarráðuneytið og kom út í skýrslu fyrir ári síðan, var niðurstaðan sú að konur sem rætt var við áttu sér langa sögu af undirokun og ofbeldi án þess að fá aðstoð og stuðning. Frásagnir kvennanna bentu til þess að ofbeldinu hafi verið viðhaldið með aðgerðarleysi og þöggun.

Þöggunin sem ríkti um það ofbeldi sem konurnar urðu fyrir var á vissan hátt viðhaldið af kerfislægum þáttum, svo sem skertu aðgengi kvennanna að félagslegri og réttarfarslegri aðstoð. Í skýrslunni er því lagt til að stuðlað verði að aukinni sérhæfingu innan kerfisins, til að mæta þörfum fatlaðs fólks sem verður fyrir ofbeldi.

Ósanngjarnar kröfur til þolenda

Sem dæmi um hindranir sem mæti fötluðu fólki nefnir Helga sönnunarkröfur þar sem ætlast sé til þess að fólk muni alla atburði og dagsetningar í réttri tímaröð. 

„Þetta er ósanngjarnt, líka gagnvart ófötluðu fólki, því þeir sem verða fyrir áfalli muna ekki alltaf hlutina í réttri röð. Það verður svo ennþá stærri hindrun ef þú kannt kannski ekki almennileg skil á dögunum en sérfræðingar hafa bent á að þótt fólk með þroskahömlun muni ekki tímasetningar þá geti það tengt við aðra atburði.“

Þannig geti fatlaður þolandi ofbeldis greint frá því að brotið hafi verið gegn honum á sama tíma og ákveðinn þáttur var í sjónvarpinu, eða tengt það við aðra fasta liði í daglegri rútínu.„Það þarf að passa að réttarkerfið taki mið af svona ólíkum aðferðum sem fólk notar til þess að muna og staðsetja sig í tíma og rúmi.“

Helga segir fatlað fólk þurfa að yfirstíga fordóma alls staðar í samfélaginu, þar á meðal í réttarkerfinu. Mörg þeirra þurfi hjálp við að sækja rétt sinn, en þá aðstoð geti verið erfitt að fá. „Það er enn langur vegur framundan til þess að fatlað fólk njóti sannmælis í réttarkerfinu.“

mbl.is/Eyþór Árnason
mbl.is

Bloggað um fréttina

Innlent »

150 ára saga í gegnum linsuna

21:20 Í dag eru 150 ár liðin síðan Borgarnes fékk kaupstaðaréttindi og var haldið upp á daginn með opnun ljósmyndarsýningar í Safnahúsi Borgarfjarðar. Verða þar sýndar um 50 myndir sem spanna stærstan hluta þessara 150 ára. Þá kemur í næsta mánuði út saga Borgarness í tveimur bindum. Meira »

Aðeins fimmtungur sveitarstjóra konur

21:02 Lítil sem engin hækkun hefur orðið á hlutfalli kvenna í stöðu sveitarstjóra hér á landi síðustu tólf árin. Rétt rúmur fimmtungur sveitarstjóra eru konur, eða 16 á móti 58 körlum. Hlutfallið hefur hækkað um rúm 10 prósentustig frá aldamótum. Meira »

Lögreglan óskar eftir vitnum

21:01 Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu óskar eftir vitnum að umferðarslysi sem varð á Reykjanesbraut skammt austan við Kaplakrika, til móts við Setbergið í Hafnarfirði mánudaginn 20. mars, en tilkynning um slysið barst klukkan 10.20. Meira »

Skoða tengsl mergæxla við stóriðju

20:56 Mergæxli eru hlutfallslega algengari á Akranesi heldur en annars staðar á landinu. Prófessor í blóðsjúkdómum við Háskóla Íslands, segir að rannsakað verði sérstaklega hvað valdi þróuninni á Akranesi. Meðal annars verða skoðuð hugsanleg tengsl vegna starfa við stóriðju. Meira »

Beitt ofbeldi í Bræðratungu

20:33 Þorskaskert stúlka var beitt ofbeldi og þvingunum þegar hún dvaldi á vistheimilinu Bræðratungu á Ísafirði. Starfsmaður notaði nál til að hóta henni auk þess sem hún var lokuð inni og matur tekinn af henni ef hún hlýddi ekki Meira »

Fyrsti vinningur gekk ekki út

20:01 Hvorki fyrsti né annar vinningur í Víkingalottóinu gekk út í kvöld. Rúmlega 117 milljónir króna voru í pottinum fyrir fyrsta vinning en tæpar 17 miljónir króna fyrir annan vinning. Meira »

Leitaði sér hjálpar vegna barnagirndar

19:07 Maður sem er haldinn barnagirnd, en vill ekki koma fram undir nafni, hefur komist býsna nálægt því að brjóta gegn barni en hefur aldrei látið verða af því. Hann leitaði sér hjálpar fyrir ári síðan og hefur verið í meðferð við barnagirnd hjá sálfræðingi. Þetta kom fram í kvöldfréttum Stöðvar tvö. Meira »

Keypti regnhlíf fyrir launin

19:30 Þegar Guðrún Eyjólfsdóttir fermdist átti hún sér þann draum æðstan að verða leikkona eins og Rita Hayworth, sem var helsta átrúnaðargoð hennar á þeim tíma. Nær 80 árum síðar rættist draumurinn. Meira »

Tíska sem ekki er í kapphlaupi

18:30 Another Creation, eða önnur sköpun, nafn fyrirtækis og vörumerkis Ýrar Þrastardóttur, fatahönnuðar, er ekki úr lausu lofti gripið. Lógóið ekki heldur, en það er langlífi í rúnaletri. Hvort tveggja er lýsandi fyrir hugmyndafræðina að baki „Slow Fashion“ eða „hæga tísku“ þar sem leiðarljósið er notagildi, gæði og sígild, falleg og umhverfisvæn hönnun. Meira »

„Það þarf lítið til“

18:13 Mjög óstöðug snjóalög hafa sést á Tröllaskaga og norðarnverðum Vestfjörðum síðustu tvær vikurnar. Að sögn Sveins Brynjólfssonar á snjóflóðavakt Veðurstofunnar er það eðlilegt fyrir árstímann en í gær lentu þrír menn í snjóflóði sem féll í Botnsdal við Súgandafjörð. Meira »

Játaði að hafa skotið í Kópavogi

17:11 Einn maður var handtekinn í dag grunaður um að hafa skotið af skotvopni í Kópavogi í gærkvöldi. Hann hefur játað að hafa verið að verki umrætt kvöld en bar því við að hann hafi verið búinn að fá vopnið úr viðgerð og ekki getað setið á sér að kanna hvort viðgerðin hafi tekist. Meira »

Samræmd próf í 9. bekk ráði ekki vali

17:05 Meirihluti skóla- og frístundaráðs gagnrýnir harðlega að niðurstöður samræmda prófa í 9. bekk grunnskóla geti ráðið úrslitum um inntöku nemenda í tiltekna framhaldsskóla. Meira »

Erfitt að byggja hverfi í flýti

16:55 „Hann sagðist ætla að vinna þetta hratt. Það eru aðgerðir sem hægt er að taka einn, tveir og þrír,“ segir Ásgerður Halldórsdóttir bæjarstjóri Seltjarnarnesbæjar um fund forsvarsmanna sveitafélaga og Þorsteins Víglundssonar ráðherra um húsnæðismál í dag. Meira »

Þórir sæmdur konunglegri heiðursorðu

16:20 Þórir Hergeirsson, þjálfari heims- og Evrópumeistara Noregs í handknattleik, var í gærkvöldi sæmdur norska riddarakrossinum við hátíðlega athöfn. Á norsku nefnist heiðursorðan Den Kongelige Norske Fortjenstorden. Meira »

Pawel vill nýja sessunauta á þingi

15:32 „Það er löng hefð fyrir því í þinginu að draga um sæti í upphafi hvers þings. Ég neita því ekki að ég öfunda stundum þá þingmenn sem geta sest við hliðina á sínum samflokksmönnum og deilt upplýsingum hratt og fljótt á milli sín,“ segir Pawel Bartoszek, þingmaður Viðreisnar. Meira »

Guðni fundaði með Ernu Solberg

16:48 Guðni Th. Jóhannesson, forseti Íslands, átti í gær fund með Marit Nybakk, varaforseta norska stórþingsins í Ósló. Í dag fundaði hann með Ernu Solberg, forsætisráðherra Noregs. Hann tekur einnig þátt í athöfn þar sem Íslendingar færa Norðmönnum að gjöf Íslendingasögur í norskri þýðingu. Meira »

Lögreglan vill ná tali af manni

15:45 Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu óskar eftir að ná tali af manninum á meðfylgjandi mynd vegna atviks sem átti sér stað rétt austan við skemmtistaðinn Tivoli bar í Hafnarstræti í Reykjavík aðfaranótt sunnudagsins 19. febrúar. Meira »

Verja þurfi íslenskuna

15:28 Valgerður Gunnarsdóttir, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, lýsti áhyggjum sínum á Alþingi í dag í umræðum um störf þingsins af stöðu íslenskunnar í ljósi frétta af því að grunnskólanemendur væru farnir að tala á ensku sín á milli í skólanum. Meira »
PÚSTKERFI Á HAGSTÆÐU VERÐI
Eigum fyrirlyggjandi PÚSTKERFI í flestar tegundir bifreiða. Einnig STÝRISLIÐI ...
3ja d. CANON EOS námskeið 27. - 30. MARS
ÍTARLEGT NÁMSKEIÐ FYRIR EIGENDUR CANON EOS MYNDAVÉLA. Á þessum námskeiðum...
Bækur um ættfræði byggðasögu og ýmsan fróðleik til sölu
hef til sölu nokkur grundavallarrit ættfræðinnar ásamt ritum um atvinnu og byggð...
 
Samkoma
Félagsstarf
Alþjóðleg samkoma kl. 20 í Kristniboðs...
Aðalfundur
Fundir - mannfagnaðir
Ársfundur Eftirlaunasjóður starfsman...
Samkeppni um gerð listaverks
Tilkynningar
Samkeppni um gerð listaverks til að ...
Aðalfundur
Fundir - mannfagnaðir
Aðalfundur Aðalfundur ...