Njóta ekki sannmælis í réttarkerfinu

mbl.is/Eyþór Árnason

Fatlað fólk verður fyrir meira ofbeldi en aðrir og leitar sér síður aðstoðar, m.a. vegna hindrana í tjáskiptum en einnig vegna þess að réttarkerfið er þeim óaðgengilegt. Vitundarakning er þó að verða í þessu málaflokki, en enn er mikið verk óunnið að mati þeirra sem vinna að réttindamálum fatlaðs fólks.

Lögreglan á Selfossi hefur nú til rannsóknar mál þar sem starfsmaður á sumardvalarheimili fyrir fatlað fólk er sakaður um kynferðisbrot gegn fatlaðri konu á fertugsaldri. Ýmsir sérfræðingar hafa verið fengnir að málinu til að tryggja að réttinda konunnar sé gætt. 

Þar á meðal eru sérstakir réttindagæslumenn, á Suðurlandi þar sem meint brot var framið, og í heimabyggð konunnar. Staða réttindagæslumanna er nýtilkomin í kerfinu, en haustið 2012 tóku 8 slíkir til starfa víðsvegar um landið. Helstu verkefni þeirra er að aðstoða og leiðbeina fólki sem vegna fötlunar á erfitt með að gæta réttinda sinna sjálft.

Eiga erfitt með að segja frá

„Við erum framlenging fyrir hinn fatlaða í átt að réttlætinu,“ segir Sigrún Jensey Sigurðardóttir, réttindagæslumaður fatlaðs fólks á Suðurlandi. Lög um réttindagæslu fyrir fatlað fólk, sem samþykkt voru í júní 2011, hafi fært með sér ákveðna byltingu í málaflokknum. 

Með þeim var t.d. innleidd tilkynningaskylda vakni grunur um að brotið sé á rétti fatlaðs einstaklings. „Allir þeir sem hafa grun um að verið sé að brjóta á réttin fatlaðs fólks, í sama hvaða formi það er, þeim ber að láta réttindagæslumann vita og honum ber að láta kanna málið. Þetta virkar ekki ósvipað barnaverndarlögunum, því þótt þetta sé fullorðið fólk þá er þetta svo rosalega viðkvæmur hópur,“ segir Sigrún Jensey.

„Þarna er komin leið fyrir fólk til þess að fá mál rannsökuð. Því fatlað fólk á oft erfitt með að segja frá. Margir hafa ekki getuna til að tjá sig, en nú geta þeir sem þekkja þá og verða varir við að þeim líði illa, látið vita og við skoðum hvort eitthvað hafi komið fyrir.“

Réttindagæslumennirnir vinna í samstarfi við lögregluyfirvöld og Sigrún Jensey segir að fyrirkomulagið sé að reynast vel. „Starfið er auðvitað ungt en þetta er allt að skila sér núna.“

Útsettari fyrir ofbeldi

Auk samstarfs við réttindagæslumenn kallaði lögreglan á Selfossi eftir aðstoð sérfræðings í klínískri taugasálfræði og réttargeðlæknis við skýrslutökur, í ljósi þess að meintur þolandi er andlega fatlaður.

Elís Kjartansson, lögreglufulltrúi á Selfossi, segir að lögreglan sé meðvituð um að fatlaðir þolendur kynferðisofbeldis og aðstandendur þeirra veigri sér oft við að stíga fram af ótta við að verða ekki trúað. Lögreglan vilji hinsvegar taka þessi mál föstum tökum og vonist til að það verði til þess að fleiri treysti sér til að stíga fram og tilkynna um ofbeldi.

Þetta er til fyrirmyndar, en hefur því miður ekki verið gert í nógu miklum mæli við rannsókn á ofbeldismálum gegn fötluðum, að mati Helgu Baldvins- og Bjargardóttur, þroskaþjálfa og lögfræðings. „Það er að verða ákveðin vitundarvakning núna, en það þarf miklu meira að koma til.“

Helga hóf störf á Stígamótum í mars, í nýrri stöðu sérfræðings í málefnum fatlaðs fólks. Stígamót höfðu sótt um styrk fyrir slíku stöðugildi síðan 2007 og það hafðist loks nú, 2014.

„Stígamót taka nú þegar á móti mörgu fötluðu fólki, en stöðugildi mitt er til þess að ná til einstaklinga sem mæta meiri hindrunum, sem eru síður í stöðu til að gera sér grein fyrir ofbeldinu eða hafa jafnvel ekki orðaforða til að lýsa því sem hefur gerst. Þetta er hópur sem er mun útsettari fyrir ofbeldi en aðrir hópar í samfélaginu og það þarf að vera til þjónusta sem tekur mið af ólíkum þörfum fólks.“

Ofbeldinu viðhaldið með þöggun

Í rannsókn á ofbeldi gegn fötluðum konum, sem unnin var fyrir velferðarráðuneytið og kom út í skýrslu fyrir ári síðan, var niðurstaðan sú að konur sem rætt var við áttu sér langa sögu af undirokun og ofbeldi án þess að fá aðstoð og stuðning. Frásagnir kvennanna bentu til þess að ofbeldinu hafi verið viðhaldið með aðgerðarleysi og þöggun.

Þöggunin sem ríkti um það ofbeldi sem konurnar urðu fyrir var á vissan hátt viðhaldið af kerfislægum þáttum, svo sem skertu aðgengi kvennanna að félagslegri og réttarfarslegri aðstoð. Í skýrslunni er því lagt til að stuðlað verði að aukinni sérhæfingu innan kerfisins, til að mæta þörfum fatlaðs fólks sem verður fyrir ofbeldi.

Ósanngjarnar kröfur til þolenda

Sem dæmi um hindranir sem mæti fötluðu fólki nefnir Helga sönnunarkröfur þar sem ætlast sé til þess að fólk muni alla atburði og dagsetningar í réttri tímaröð. 

„Þetta er ósanngjarnt, líka gagnvart ófötluðu fólki, því þeir sem verða fyrir áfalli muna ekki alltaf hlutina í réttri röð. Það verður svo ennþá stærri hindrun ef þú kannt kannski ekki almennileg skil á dögunum en sérfræðingar hafa bent á að þótt fólk með þroskahömlun muni ekki tímasetningar þá geti það tengt við aðra atburði.“

Þannig geti fatlaður þolandi ofbeldis greint frá því að brotið hafi verið gegn honum á sama tíma og ákveðinn þáttur var í sjónvarpinu, eða tengt það við aðra fasta liði í daglegri rútínu.„Það þarf að passa að réttarkerfið taki mið af svona ólíkum aðferðum sem fólk notar til þess að muna og staðsetja sig í tíma og rúmi.“

Helga segir fatlað fólk þurfa að yfirstíga fordóma alls staðar í samfélaginu, þar á meðal í réttarkerfinu. Mörg þeirra þurfi hjálp við að sækja rétt sinn, en þá aðstoð geti verið erfitt að fá. „Það er enn langur vegur framundan til þess að fatlað fólk njóti sannmælis í réttarkerfinu.“

mbl.is/Eyþór Árnason
mbl.is

Bloggað um fréttina

Innlent »

Flugvélin hefur verið fjarlægð

22:55 Flugvél flugfélagsins Primera Air, sem lenti utan flugbrautar í lendingu á Keflavíkurflugvelli, hefur verðið dregin upp að flugstöðinni og verður flugbrautin opnuð aftur innan skamms. Meira »

„Skyggnið var akkúrat ekki neitt“

22:01 „Við enduðum alveg í 90 gráðu stefnu út af flugbrautinni,“ segir Margrét Eiríksdóttir í samtali við mbl.is en hún var einn af farþegum farþegaflugvélar flugfélagsins Primera Air sem lenti í erfiðleikum í lendingu á Keflavíkurflugvelli í dag. Fór flugvélin út af flugbrautinni við enda hennar. Meira »

Grindavíkurbær sigraði Mosfellsbæ

21:44 Grindavíkurbær sigraði í Útsvari kvöldsins sem sýnt var í Ríkisútvarpinu með 98 stigum gegn 60 stigum Mosfellsbæjar.  Meira »

Leikurinn er lífsstíll

21:32 Rögnvaldur Hreiðarsson er reyndasti körfuboltadómari landsins. Hann hefur dæmt 1.797 leiki á um 22 árum fyrir Körfuknattleikssamband Íslands, auk verkefna erlendis, æfingaleikja og annarra leikja, en Jón Otti Ólafsson, sem hætti að dæma 1994, dæmdi 1.673 leiki. Meira »

Dæmdur fyrir að áreita 15 ára stúlku

21:02 Tuttugu og tveggja ára gamall karlmaður var í dag dæmdur í þriggja mánaða skilorðabundið fangelsi og til þess að greiða unglingsstúlku 500 þúsund krónur í miskabætur fyrir að hafa beitt hana kynferðislegu áreiti. Meira »

Keppti í fimleikum á ný 46 ára

20:45 Jóhannes Níels Sigurðsson segir að fimleikar eigi að vera fyrir alla, líka fullorðna. Hann keppti í fimleikum á dögunum, orðinn 46 ára gamall en hann var þekktur fimleikamaður á yngri árum. Hann segist hafa óttast að hann gæti þetta ekki en komst að því að hindranirnar eru aðallega í kollinum. Meira »

Keflavíkurflugvöllur opinn á ný

20:19 Keflavíkurflugvöllur er aftur opinn en honum var lokað seinni partinn í dag í kjölfar þess að flugvél frá flugfélaginu Primera Air með 143 um borð lenti utan við flugbraut í lendingu á flugvellinum. Allir farþegar eru komnir úr vélinni. Meira »

Þrír fá rúmar 18 milljónir

20:26 Þrír heppnir lottóspilarar eru 18,5 milljónum króna ríkari hver eftir að hafa spilað í EuroJackpot lottóinu í kvöld. Deila þeir þriðja vinningi kvöldsins en hvorki fyrsti vinningurinn né annar gengu út. Meira »

Vetrarfærð víða á vegum

20:06 Krapi og snjókoma er á Reykjanesbraut, Grindavíkurvegi, á Suðunesjum og á Kjalarnesi samkvæmt upplýsingum frá Vegagerðinni. Hálkublettir eru á höfuðborgarsvæðinu, Sandskeiði, Hellisheiði og í Þrengslum. Í öðrum landshlutum eru vegir að mestu auðir. Meira »

143 voru um borð í vélinni

19:14 Fjöldi farþega í flugvél Primera Air sem lenti utan flugbrautar við lendingu á Keflavíkurflugvelli skömmu eftir klukkan fimm í dag var 137. Þar af tvö ungbörn. Sex voru í áhöfn vélarinnar. Þetta kemur fram í yfirlýsingu frá flugfélaginu vegna óhappsins. Meira »

„Hún virtist ekkert ætla að stoppa“

18:35 „Við erum enn í flugvélinni og erum bara að bíða eftir því að verða sótt. Miðað við það sem okkur var sagt hérna áðan,“ segir Guðmundur Pálmason í samtali við mbl.is en hann er einn af farþegum flugvélar Primera Air sem lenti utan flugbrautar í lendingu á Keflavíkurflugvelli skömmu eftir kl. fimm. Meira »

Fjölgun fóstureyðinga ekki óvenjuleg

18:28 „Það er yfirleitt erfið ákvörðun fyrir konur að fara í fóstureyðingu. Það leikur sér enginn að því að ákveða slíkt,“ segir Helga Sól Ólafsdóttir, félagsráðgjafi á Landspítalanum. Á síðasta ári var framkvæmd 1.021 fóstureyðing hér á landi, tæplega 100 fleiri en 2015. Meira »

Flugvellinum lokað vegna óhappsins

18:12 „Við erum að vinna í því að koma farþegum frá borði. Það er forgangsmál. Síðan að koma flugvélinni af flugbrautinni svo hægt sé að opna hana aftur,“ segir Guðni Sigurðsson, upplýsingafulltrúi ISAVIA, í samtali við mbl.is. Meira »

Páll: Hljóta að vera mistök

17:44 Forstjóri Landspítalans segir að samdráttartímabil sé framundan í rekstri spítalans verði fjármálaætlun ríkisstjórnarinnar til næstu fimm ára samþykkt. Töluvert meira fé þurfi til Landspítala sem og til heilbrigðisþjónustunnar í heild heldur en gert er ráð fyrir í áætluninni. Meira »

„Loksins loksins!“

17:18 Slegið var í gegn í Vaðlaheiðagöngum seinni partinn í dag. Fjármálaráðherra og fjölmargir núverandi og fyrrverandi þingmenn voru á staðnum auk þess sem almenningi var boðið að fylgjast með. Meira »

„Ég sit hérna bara og nötra“

17:53 „Þetta var virkilega óþægilegt,“ segir Margrét Eiríksdóttir í samtali við mbl.is en hún er farþegi í flugvél Primera Air sem lenti á Keflavíkurflugvelli um klukkan fimm í dag. Flugvélin lenti í ókyrrð í lendingu og hafnað að lokum út af flugbrautinni við enda hennar. Meira »

Sóttu vélarvana gúmbát

17:38 Björgunarskip frá Reykjavík fór og sótti gúmmíbát sem varð vélarvana um hálfa sjómílu út af Gróttu í dag. Tilkynning barst um vandræði bátsins á fimmta tímanum. Meira »

HB Grandi gerir samning við Völku

17:10 Hb Grandi hefur skrifað undir samning við Völku ehf. um kaup á á vatnsskurðarvél og sjálfvirkum afurðaflokkara sem sérhannaður er fyrir karfavinnslu. Meira »
Olíumálverk eftir Ásgrím Jónsson
Olíumálverk eftir Ásgrím Jónsson, málað í Húsafelli. Stærð ca. 70x63 cm. Uppl í ...
LOFTASTIGAR _ LÚGUSTIGAR _ LÍKA EFTIR MÁLI
Vel einangraðir lofta/lúgu stigar, 68x85 og 55x113, smíðum líka eftir máli. Álst...
Til sölu 4stk dekk 275/65x18r
Til sölu 4stk Goodyear Wrangler 275/65x18r dekk undan Mitsubishi Pajero. Góð...
 
Blaðberar óskast í innri- njarðvík
Ófaglært starfsfólk
Blaðberar Morgunblaðið óskar eftir ...
Aðalfundi frestað
Fundir - mannfagnaðir
Knattspyrnufélagið Valur Aðalfun...
Framhald uppboðs
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...
Ráðstefna
Fundir - mannfagnaðir
Félag löggiltra endurskoðenda ENDURSK...