Njóta ekki sannmælis í réttarkerfinu

mbl.is/Eyþór Árnason

Fatlað fólk verður fyrir meira ofbeldi en aðrir og leitar sér síður aðstoðar, m.a. vegna hindrana í tjáskiptum en einnig vegna þess að réttarkerfið er þeim óaðgengilegt. Vitundarakning er þó að verða í þessu málaflokki, en enn er mikið verk óunnið að mati þeirra sem vinna að réttindamálum fatlaðs fólks.

Lögreglan á Selfossi hefur nú til rannsóknar mál þar sem starfsmaður á sumardvalarheimili fyrir fatlað fólk er sakaður um kynferðisbrot gegn fatlaðri konu á fertugsaldri. Ýmsir sérfræðingar hafa verið fengnir að málinu til að tryggja að réttinda konunnar sé gætt. 

Þar á meðal eru sérstakir réttindagæslumenn, á Suðurlandi þar sem meint brot var framið, og í heimabyggð konunnar. Staða réttindagæslumanna er nýtilkomin í kerfinu, en haustið 2012 tóku 8 slíkir til starfa víðsvegar um landið. Helstu verkefni þeirra er að aðstoða og leiðbeina fólki sem vegna fötlunar á erfitt með að gæta réttinda sinna sjálft.

Eiga erfitt með að segja frá

„Við erum framlenging fyrir hinn fatlaða í átt að réttlætinu,“ segir Sigrún Jensey Sigurðardóttir, réttindagæslumaður fatlaðs fólks á Suðurlandi. Lög um réttindagæslu fyrir fatlað fólk, sem samþykkt voru í júní 2011, hafi fært með sér ákveðna byltingu í málaflokknum. 

Með þeim var t.d. innleidd tilkynningaskylda vakni grunur um að brotið sé á rétti fatlaðs einstaklings. „Allir þeir sem hafa grun um að verið sé að brjóta á réttin fatlaðs fólks, í sama hvaða formi það er, þeim ber að láta réttindagæslumann vita og honum ber að láta kanna málið. Þetta virkar ekki ósvipað barnaverndarlögunum, því þótt þetta sé fullorðið fólk þá er þetta svo rosalega viðkvæmur hópur,“ segir Sigrún Jensey.

„Þarna er komin leið fyrir fólk til þess að fá mál rannsökuð. Því fatlað fólk á oft erfitt með að segja frá. Margir hafa ekki getuna til að tjá sig, en nú geta þeir sem þekkja þá og verða varir við að þeim líði illa, látið vita og við skoðum hvort eitthvað hafi komið fyrir.“

Réttindagæslumennirnir vinna í samstarfi við lögregluyfirvöld og Sigrún Jensey segir að fyrirkomulagið sé að reynast vel. „Starfið er auðvitað ungt en þetta er allt að skila sér núna.“

Útsettari fyrir ofbeldi

Auk samstarfs við réttindagæslumenn kallaði lögreglan á Selfossi eftir aðstoð sérfræðings í klínískri taugasálfræði og réttargeðlæknis við skýrslutökur, í ljósi þess að meintur þolandi er andlega fatlaður.

Elís Kjartansson, lögreglufulltrúi á Selfossi, segir að lögreglan sé meðvituð um að fatlaðir þolendur kynferðisofbeldis og aðstandendur þeirra veigri sér oft við að stíga fram af ótta við að verða ekki trúað. Lögreglan vilji hinsvegar taka þessi mál föstum tökum og vonist til að það verði til þess að fleiri treysti sér til að stíga fram og tilkynna um ofbeldi.

Þetta er til fyrirmyndar, en hefur því miður ekki verið gert í nógu miklum mæli við rannsókn á ofbeldismálum gegn fötluðum, að mati Helgu Baldvins- og Bjargardóttur, þroskaþjálfa og lögfræðings. „Það er að verða ákveðin vitundarvakning núna, en það þarf miklu meira að koma til.“

Helga hóf störf á Stígamótum í mars, í nýrri stöðu sérfræðings í málefnum fatlaðs fólks. Stígamót höfðu sótt um styrk fyrir slíku stöðugildi síðan 2007 og það hafðist loks nú, 2014.

„Stígamót taka nú þegar á móti mörgu fötluðu fólki, en stöðugildi mitt er til þess að ná til einstaklinga sem mæta meiri hindrunum, sem eru síður í stöðu til að gera sér grein fyrir ofbeldinu eða hafa jafnvel ekki orðaforða til að lýsa því sem hefur gerst. Þetta er hópur sem er mun útsettari fyrir ofbeldi en aðrir hópar í samfélaginu og það þarf að vera til þjónusta sem tekur mið af ólíkum þörfum fólks.“

Ofbeldinu viðhaldið með þöggun

Í rannsókn á ofbeldi gegn fötluðum konum, sem unnin var fyrir velferðarráðuneytið og kom út í skýrslu fyrir ári síðan, var niðurstaðan sú að konur sem rætt var við áttu sér langa sögu af undirokun og ofbeldi án þess að fá aðstoð og stuðning. Frásagnir kvennanna bentu til þess að ofbeldinu hafi verið viðhaldið með aðgerðarleysi og þöggun.

Þöggunin sem ríkti um það ofbeldi sem konurnar urðu fyrir var á vissan hátt viðhaldið af kerfislægum þáttum, svo sem skertu aðgengi kvennanna að félagslegri og réttarfarslegri aðstoð. Í skýrslunni er því lagt til að stuðlað verði að aukinni sérhæfingu innan kerfisins, til að mæta þörfum fatlaðs fólks sem verður fyrir ofbeldi.

Ósanngjarnar kröfur til þolenda

Sem dæmi um hindranir sem mæti fötluðu fólki nefnir Helga sönnunarkröfur þar sem ætlast sé til þess að fólk muni alla atburði og dagsetningar í réttri tímaröð. 

„Þetta er ósanngjarnt, líka gagnvart ófötluðu fólki, því þeir sem verða fyrir áfalli muna ekki alltaf hlutina í réttri röð. Það verður svo ennþá stærri hindrun ef þú kannt kannski ekki almennileg skil á dögunum en sérfræðingar hafa bent á að þótt fólk með þroskahömlun muni ekki tímasetningar þá geti það tengt við aðra atburði.“

Þannig geti fatlaður þolandi ofbeldis greint frá því að brotið hafi verið gegn honum á sama tíma og ákveðinn þáttur var í sjónvarpinu, eða tengt það við aðra fasta liði í daglegri rútínu.„Það þarf að passa að réttarkerfið taki mið af svona ólíkum aðferðum sem fólk notar til þess að muna og staðsetja sig í tíma og rúmi.“

Helga segir fatlað fólk þurfa að yfirstíga fordóma alls staðar í samfélaginu, þar á meðal í réttarkerfinu. Mörg þeirra þurfi hjálp við að sækja rétt sinn, en þá aðstoð geti verið erfitt að fá. „Það er enn langur vegur framundan til þess að fatlað fólk njóti sannmælis í réttarkerfinu.“

mbl.is/Eyþór Árnason
mbl.is

Bloggað um fréttina

Innlent »

Ræddust góða stund við á bryggjunni

20:34 Skipverjarnir tveir sem Héraðsdómur Reykjavíkur úrskurðaði í tveggja vikna gæsluvarðhald í dag sjást á eftirlitsmyndavélum aka rauðri Kia Rio-bifreið að Polar Nanoq í Hafnarfjarðarhöfn kl. 6:10 á laugardagsmorgun. Þeir ræðast síðan við á bryggjunni góða stund áður en annar ekur aftur á brott. Meira »

Telja Birnu hafi verið í rauða bílnum

20:04 Lögreglu grunar að bíllinn sem keyrði til og frá Hafnarfjarðarhöfn sé sá sami og sást á myndavélum á Laugavegi fyrr um nóttina og að Birna Brjánsdóttir hafi á einhverjum tímapunkti verið í bílnum. Meira »

Flytja bæjarskrifstofur Kópavogs

19:57 Hluti stjórnsýslusviðs Kópavogsbæjar flutti frá Fannborg 2 að Digranesvegi 1 í dag. Þetta er fyrsti áfangi flutnings bæjarskrifstofa Kópavogs í nýtt húsnæði. Meira »

Bíður næstu skrefa lögreglu

19:34 „Eftir gæsluvarðhaldsúrskurðinn hef ég ekkert nýtt heyrt,“ segir Unn­steinn Örn Elvars­son héraðsdóms­lögmaður, verjandi eins skipverja grænlenska togarans Polar Nanoq sem var handtekinn í gær. Unnsteinn hefur reynt að hafa milligöngu um að koma upplýsingum til fjölskyldu mannsins á Grænlandi. Meira »

Ekkert óvenjulegt við skil á bílnum

19:14 Rauði bílaleigubíllinn sem lögregla lagði hald á í tengslum við hvarf Birnu Brjánsdóttur var í útleigu í rúman sólarhring og bar ekki á neinu óvenjulegu þegar honum var skilað að sögn forstjóra Bílaleigu Akureyrar. Meira »

Dæmdur fyrir manndráp af gáleysi

19:04 Kínverskur ferðamaður var í dag dæmdur í þriggja mánaða skilorðsbundið fangelsi í Hæstarétti fyrir manndráp af gáleysi. Staðfesti Hæstiréttur þannig dóm Héraðsdóms Suðurlands frá því í mars á síðasta ári. Meira »

Grænlendingar mæti óvild hér á landi

18:44 Grænlenska útgerðin Niisa Trawl hefur ákveðið að senda skipverja grænlenska togarans Regina C heim til Grænlands vegna óvildar sem þeir hafa mætt á Íslandi í kjölfar hvarfs Birnu Brjánsdóttur. Meira »

Þyrla Gæslunnar sveimar yfir Reykjanesi

18:56 Þyrla Landhelgisgæslunnar var látin sveima yfir Hvalfjarðarlóni og Reykjanesi um fimmleytið í dag í tengslum við leitina að Birnu Brjánsdóttur, sem ekkert hefur spurst til frá því aðfaranótt laugardags. Meira »

Staðfesti sýknudóm í SPRON-málinu

18:23 Hæstiréttur staðfesti í dag sýknudóm Héraðsdóm­s Reykja­vík­ur í SPRON-málinu svonefnda. Mál­svarn­ar­laun þeirra greiðast úr rík­is­sjóði en þau hlaupa sam­tals á nokkr­um millj­ón­um króna. Meira »

Þriðja skipverjanum sleppt

18:09 Ekki verður farið fram á gæsluvarðhald yfir þriðja skipverjanum af græn­lenska tog­ar­an­um Pol­ar Nanoq, sem var handtekinn í gærkvöldi um borð í skipinu. Unnið er nú í því að sleppa honum úr haldi. Þetta segir Grímur Grímsson, yf­ir­lög­regluþjónn hjá lög­regl­unni á höfuðborg­ar­svæðinu. Meira »

Nýjar upptökur hafa komið fram

17:59 Nýjar myndbandsupptökur hafa komið fram undanfarinn sólarhring sem gagnast við rannsókn á hvarfi Birnu Brjánsdóttur. Búið er að haldleggja síma og tölvur hinna grunuðu í málinu. Lögreglan einbeitir sér nú að því að fara aftur yfir þau gögn sem lögregla hefur undir höndum. Ekki síst myndbandsupptökur Meira »

Halda áfram leit á Reykjanesi

16:56 Ákveðið hefur verið að sérhæft leitarfólk frá björgunarsveitum Slysavarnafélagsins Landsbjargar haldi áfram leit á og við vegaslóða á Reykjanesi nú síðdegis og fram eftir kvöldi. Þetta kemur fram í tilkynningu frá Slysavarnarfélaginu Landsbjörgu. Meira »

Ýmsar vísbendingar fundist í skipinu

16:42 Ýmsar vísbendingar hafa fundist um borð í grænlenska togaranum Polar Nanoq við leit lögreglu þar í nótt og í dag sem nýtast í rannsókninni um hvarf Birnu Brjánsdóttur. Þetta segir Grímur Grímsson, yfirlögregluþjónn hjá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu. Meira »

Veita skipverjum áfallahjálp

16:14 Unnið er að því að veita áhöfn Polar Nanoq áfallahjálp og koma upplýsingum til ættingja skipverja. Þetta kemur fram í yfirlýsingu sem útgerðarfyrirtækið Polar Seafood sendi frá sér nú síðdegis. Þar kom jafnframt fram að fyrirtækið muni áfram veita íslensku lögreglunni alla þá aðstoð sem það getur. Meira »

Fjórði maðurinn handtekinn

15:30 Fíkniefni fundust um borð í Polar Nanoq í nótt. Þrír skipverjar voru handteknir í gærdag og í nótt var einn maður til viðbótar handtekinn. Fjórir úr áhöfn skipsins eru því nú í haldi lögreglu. Meira »

Kæra úrskurðinn vegna alvarleika

16:36 Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu kærði úrskurð Héraðsdóms Reykjaness um tveggja vikna gæsluvarðhald vegna alvarleika málsins að sögn Gríms Grímssonar yfirlögregluþjóns en farið var fram á að það yrði fjórar vikur. Hann segir lögreglunni nú miða vel áfram og að verið sé að upplýsa málið. Meira »

Viðbótarframlagið verði ekki tímabundið

15:53 „Rektorar íslenskra háskóla fagna þeirri ákvörðun Alþingis að hækka fjárframlög til háskólanna við afgreiðslu frumvarps til fjárlaga 2017 og koma þannig til móts við áskorun rektora til þingmanna um að bæta úr undirfjármögnun íslensks háskólakerfis,“ segir í tilkynningu frá rektorum íslenskra háskóla. Meira »

Leit hætt í bili

15:03 „Við höfum lokið verkefnum þar og okkar fólk á leiðinni til baka,“ segir Guðbrandur Örn Arnarsson, aðgerðarstjóri hjá Slysavarnafélaginu Landsbjörg, í samtali við mbl.is en leit hefur staðið yfir að undanförnu á Strandarheiði á Reykjanesi að Birnu Brjánsdóttur. Meira »
Stofuskápur úr furu til sölu.
Skápur úr furu ,hentar vel í sumarbústaðinn 13 þúsund kr., hæð 200 cm, breidd 7...
Honda PCX 125cc
Til sölu Honda PCX 125cc árgerð 2011 hjólið er í topplagi og lítur mjög vel út, ...
 
Samkoma
Félagsstarf
Alþjóðleg samkoma kl. 20 í Kristniboð...
I.o.o.f. ob.1,petrus - 19701178-m.t.w.á
Félagsstarf
I.O.O.F. Ob.1,Petrus - 19701178- M.T.W....
Félagsstarf aldraðra
Staður og stund
Aflagrandi 40 Opin vinnustofa kl. 9, gön...
Tillaga að breytingu að aðalskipulagi
Tilkynningar
Tillaga að breytingu á Aðalskipulagi ...