Njóta ekki sannmælis í réttarkerfinu

mbl.is/Eyþór Árnason

Fatlað fólk verður fyrir meira ofbeldi en aðrir og leitar sér síður aðstoðar, m.a. vegna hindrana í tjáskiptum en einnig vegna þess að réttarkerfið er þeim óaðgengilegt. Vitundarakning er þó að verða í þessu málaflokki, en enn er mikið verk óunnið að mati þeirra sem vinna að réttindamálum fatlaðs fólks.

Lögreglan á Selfossi hefur nú til rannsóknar mál þar sem starfsmaður á sumardvalarheimili fyrir fatlað fólk er sakaður um kynferðisbrot gegn fatlaðri konu á fertugsaldri. Ýmsir sérfræðingar hafa verið fengnir að málinu til að tryggja að réttinda konunnar sé gætt. 

Þar á meðal eru sérstakir réttindagæslumenn, á Suðurlandi þar sem meint brot var framið, og í heimabyggð konunnar. Staða réttindagæslumanna er nýtilkomin í kerfinu, en haustið 2012 tóku 8 slíkir til starfa víðsvegar um landið. Helstu verkefni þeirra er að aðstoða og leiðbeina fólki sem vegna fötlunar á erfitt með að gæta réttinda sinna sjálft.

Eiga erfitt með að segja frá

„Við erum framlenging fyrir hinn fatlaða í átt að réttlætinu,“ segir Sigrún Jensey Sigurðardóttir, réttindagæslumaður fatlaðs fólks á Suðurlandi. Lög um réttindagæslu fyrir fatlað fólk, sem samþykkt voru í júní 2011, hafi fært með sér ákveðna byltingu í málaflokknum. 

Með þeim var t.d. innleidd tilkynningaskylda vakni grunur um að brotið sé á rétti fatlaðs einstaklings. „Allir þeir sem hafa grun um að verið sé að brjóta á réttin fatlaðs fólks, í sama hvaða formi það er, þeim ber að láta réttindagæslumann vita og honum ber að láta kanna málið. Þetta virkar ekki ósvipað barnaverndarlögunum, því þótt þetta sé fullorðið fólk þá er þetta svo rosalega viðkvæmur hópur,“ segir Sigrún Jensey.

„Þarna er komin leið fyrir fólk til þess að fá mál rannsökuð. Því fatlað fólk á oft erfitt með að segja frá. Margir hafa ekki getuna til að tjá sig, en nú geta þeir sem þekkja þá og verða varir við að þeim líði illa, látið vita og við skoðum hvort eitthvað hafi komið fyrir.“

Réttindagæslumennirnir vinna í samstarfi við lögregluyfirvöld og Sigrún Jensey segir að fyrirkomulagið sé að reynast vel. „Starfið er auðvitað ungt en þetta er allt að skila sér núna.“

Útsettari fyrir ofbeldi

Auk samstarfs við réttindagæslumenn kallaði lögreglan á Selfossi eftir aðstoð sérfræðings í klínískri taugasálfræði og réttargeðlæknis við skýrslutökur, í ljósi þess að meintur þolandi er andlega fatlaður.

Elís Kjartansson, lögreglufulltrúi á Selfossi, segir að lögreglan sé meðvituð um að fatlaðir þolendur kynferðisofbeldis og aðstandendur þeirra veigri sér oft við að stíga fram af ótta við að verða ekki trúað. Lögreglan vilji hinsvegar taka þessi mál föstum tökum og vonist til að það verði til þess að fleiri treysti sér til að stíga fram og tilkynna um ofbeldi.

Þetta er til fyrirmyndar, en hefur því miður ekki verið gert í nógu miklum mæli við rannsókn á ofbeldismálum gegn fötluðum, að mati Helgu Baldvins- og Bjargardóttur, þroskaþjálfa og lögfræðings. „Það er að verða ákveðin vitundarvakning núna, en það þarf miklu meira að koma til.“

Helga hóf störf á Stígamótum í mars, í nýrri stöðu sérfræðings í málefnum fatlaðs fólks. Stígamót höfðu sótt um styrk fyrir slíku stöðugildi síðan 2007 og það hafðist loks nú, 2014.

„Stígamót taka nú þegar á móti mörgu fötluðu fólki, en stöðugildi mitt er til þess að ná til einstaklinga sem mæta meiri hindrunum, sem eru síður í stöðu til að gera sér grein fyrir ofbeldinu eða hafa jafnvel ekki orðaforða til að lýsa því sem hefur gerst. Þetta er hópur sem er mun útsettari fyrir ofbeldi en aðrir hópar í samfélaginu og það þarf að vera til þjónusta sem tekur mið af ólíkum þörfum fólks.“

Ofbeldinu viðhaldið með þöggun

Í rannsókn á ofbeldi gegn fötluðum konum, sem unnin var fyrir velferðarráðuneytið og kom út í skýrslu fyrir ári síðan, var niðurstaðan sú að konur sem rætt var við áttu sér langa sögu af undirokun og ofbeldi án þess að fá aðstoð og stuðning. Frásagnir kvennanna bentu til þess að ofbeldinu hafi verið viðhaldið með aðgerðarleysi og þöggun.

Þöggunin sem ríkti um það ofbeldi sem konurnar urðu fyrir var á vissan hátt viðhaldið af kerfislægum þáttum, svo sem skertu aðgengi kvennanna að félagslegri og réttarfarslegri aðstoð. Í skýrslunni er því lagt til að stuðlað verði að aukinni sérhæfingu innan kerfisins, til að mæta þörfum fatlaðs fólks sem verður fyrir ofbeldi.

Ósanngjarnar kröfur til þolenda

Sem dæmi um hindranir sem mæti fötluðu fólki nefnir Helga sönnunarkröfur þar sem ætlast sé til þess að fólk muni alla atburði og dagsetningar í réttri tímaröð. 

„Þetta er ósanngjarnt, líka gagnvart ófötluðu fólki, því þeir sem verða fyrir áfalli muna ekki alltaf hlutina í réttri röð. Það verður svo ennþá stærri hindrun ef þú kannt kannski ekki almennileg skil á dögunum en sérfræðingar hafa bent á að þótt fólk með þroskahömlun muni ekki tímasetningar þá geti það tengt við aðra atburði.“

Þannig geti fatlaður þolandi ofbeldis greint frá því að brotið hafi verið gegn honum á sama tíma og ákveðinn þáttur var í sjónvarpinu, eða tengt það við aðra fasta liði í daglegri rútínu.„Það þarf að passa að réttarkerfið taki mið af svona ólíkum aðferðum sem fólk notar til þess að muna og staðsetja sig í tíma og rúmi.“

Helga segir fatlað fólk þurfa að yfirstíga fordóma alls staðar í samfélaginu, þar á meðal í réttarkerfinu. Mörg þeirra þurfi hjálp við að sækja rétt sinn, en þá aðstoð geti verið erfitt að fá. „Það er enn langur vegur framundan til þess að fatlað fólk njóti sannmælis í réttarkerfinu.“

mbl.is/Eyþór Árnason
mbl.is

Bloggað um fréttina

Innlent »

Gagnrýna að vera teknir frá kjararáði

05:30 Hópur sendiherra í íslensku utanríkisþjónustunni gerir alvarlegar athugasemdir við það, að þeir skuli færðir undan kjararáði. Meira »

Í loftinu án auðkennis

05:30 Langdrægar, rússneskar sprengjuflugvélar flugu beint undir íslenska farþegaþotu sem var á leið frá Keflavík til Stokkhólms sl. fimmtudag. Meira »

Myglusveppur í flugturninum

05:30 Öll starfsemi Isavia í flugturninum við Reykjavíkurflugvöll hefur verið flutt í annað húsnæði eftir að myglusveppur fannst í turninum í vor. Meira »

Fæðisgjald hækkar um 31%

05:30 Borgarstjórn hefur samþykkt að hækka fæðisgjald í leik- og grunnskólum borgarinnar um 100 krónur á dag. Breytingin tekur gildi 1. október næstkomandi. Meira »

Met í útgáfu vegabréfa

05:30 Aldrei hafa fleiri vegabréf verið gefin út á einu ári en í fyrra, að því er fram kemur í nýrri ársskýrslu Þjóðskrár.  Meira »

Hætta af fólksfækkun

05:30 Af 74 sveitarfélögum fækkaði íbúum í 42 á árunum 2002 til 2016 en fjölgaði í 32. Mest fækkaði í sveitarfélögum á Vestfjörðum og Norðurlandi vestra. Meira »

2 sviptir ökuréttindum á staðnum

Í gær, 22:08 Þrettán ökumenn voru teknir fyrir of hraðan akstur á Suðurlandi í dag. Tveir voru sviptir ökuréttindum á staðnum, en annar var á 169 kílómetra hraða og hinn á 154 kílómetra hraða. Meira »

Bjart yfir landinu næstu daga

Í gær, 22:58 Búast má við áframhaldandi norðanáttum á landinu næstu daga samkvæmt spá Veðurstofu Íslands, sem segir hitastig fara kólnandi þessu samfara. Þá megi búast við slyddu til fjalla á norðanverðu landinu. Meira »

Gætti ekki að réttindum þremenninganna

Í gær, 21:46 Fangelsismálastjóri braut lagareglur með ummælum í fjölmiðlum um fyrrverandi stjórnendur Kaupþing á meðan þeir afplánuðu á Kvíabryggju. Þetta er niðurstaða umboðsmanns Alþingis, sem segir fram­göngu og til­svör Páls Winkel fangelsimálastjóra ekki hafa verið í sam­ræmi við laga­regl­ur. Meira »

Mikið í húfi fyrir ráðherrana

Í gær, 20:41 Það er mikið í húfi fyrir þá einstöku ráðherra Framsóknarflokksins sem búnir eru að skipa sér í fylkingar,“ segir Baldur Þórhallsson, dósent í stjórnmálafræði við HÍ. „Þeir hljóta að óttast að verði þeirra fylking undir dragi það úr möguleikum þeirra að eiga sæti í næstu ríkisstjórn. Meira »

Örnefnavefur Súgandafjarðar opnaður

Í gær, 20:17 Forminjafélag Súgandafjarðar lauk nýverið tveggja ára vinnu þar sem öll þekkt örnefni fjarðarins voru sett inn á ljósmyndir og settar á ljósmyndavef félagsins þar sem örnefnum er gert hátt undir höfði. Birkir Friðbertsson í Birkihlíð í Súgandafirði hefur leitt verkefnið frá upphafi. Meira »

„Þetta mál var algjört bull frá upphafi“

Í gær, 19:35 Mikil óánægja ríkir hjá flutningafyrirtækinu BB & sonum ehf. vegna dóms Hæstaréttar í máli fyrirtækisins gegn Sæferðum ehf. BB & synir kröfðust skaðabóta vegna tjóns á flutningabifreið þeirra í ferð frá Brjánslæk til Stykkishólms með ferjunni Baldri sem er í eigu Sæferða. Meira »

Braut lagareglur með ummælum sínum

Í gær, 19:28 Fangelsismálastjóri braut lagareglur með ummælum í fjölmiðlum um fyrrverandi stjórnendur Kaupþings á meðan þeir afplánuðu á Kvíabryggju. Þetta er niðurstaða umboðsmanns Alþingis, sem lætur málið falla niður að því er RÚV greinir frá. Meira »

Tekinn á 171 km hraða á Reykjanesbraut

Í gær, 18:31 Lögreglan á Suðurnesjum stöðvaði ökumann á 171 kílómetra hraða á Reykjanesbraut við Voga klukkan 11.54 í morgun. Ökumaður var sviptur ökuréttindum á staðnum. Hann er grunaður um akstur undir áhrifum. Meira »

Liggur fyrir að ég styð Sigmund

Í gær, 17:52 „Það hefur alltaf legið fyrir að ég styð Sigmund Davíð til formennsku, það er klárt,“ segir Gunnar Bragi Sveinsson, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Gunnar Bragi ætlar ekki að bjóða sig fram til varaformanns en mun hvetja Lilju Dögg Alfreðsdóttur utanríkisráðherra til að bjóða sig fram. Meira »

Hús Framsóknarflokksins fyrir aðkasti

Í gær, 19:00 Talsverður erill var hjá lögreglunni á Sauðárkróki um helgina. Margt var af utanaðkomandi fólki en um helgina var réttað í Laufskálarétt í Hjaltadal. Í gærkvöldi var síðan fagnað á Laufskálaréttarballi í reiðhöllinni Svaðastöðum á Sauðárkróki. Meira »

Olli hneykslan vegfarenda

Í gær, 18:11 Lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu barst í dag tilkynning um karlmann í annarlegu ástandi í miðborginni. Maðurinn var búinn að koma sér fyrir inni í bifreið eftir að hafa brotið rúðu bílsins til að komast þar inn. Í ljós kom að maðurinn var eigandi bílsins en var ekki með bíllyklana á sér. Meira »

Óttaðist að gæsirnar færu sér að voða

Í gær, 17:21 Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu fæst við hin fjölbreyttustu mál í daglegu starfi sínu og ekki eru þau öll tengd lögbrotum. Þannig barst lögreglu um hálfeittleytið í dag beiðni um aðstoð vegna gæsahóps sem var staddur á gatnamótum Ármúla og Vegmúla. Meira »
Húsgagnaviðgerðir
Ég tek að mér viðgerðir á húsgögnum bæði gömlum og nýjum. Starfsemin fer fram í ...
Fjórtán tommu dekk undan Peugeot
Til sölu eru vetrardekk (heilsársdekk) á felgum 185x70x14. Þetta eru ágæt dekk u...
PL úrin uppí 70% afsláttur í nokkra daga
Vönduð armbandsúr á ótrúlegu verði eða frá 5.000,- Pierre Lannier Paris, frönsk ...
Hópferðabílar
HÓPFERÐABÍLAR TIL LEIGU með eða án bílstjóra. --------16 manna-------- --------9...
 
Fundarboð
Fundir - mannfagnaðir
Kjördæmisráð Sjálfstæðisflokksins ...
Félagsstarf
Staður og stund
Aflagrandi 40 Opin vinnustofa kl. 9, mor...
Framhald
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...
Brúarvirkjun
Tilkynningar
Mat á umhverfisáhrifum Brúar...