20. mars 2005 | Innlent - greinar | 1896 orð | 4 myndir

Gísli Ólafsson, fyrrverandi yfirlögregluþjónn, hefur haft mikil áhrif á flugsöguna á Akureyri

Er eini núlifandi stofnandi Flugfélags Akureyrar

Gísli Ólafsson, fyrrverandi yfirlögregluþjónn á Akureyri, á svölunum í Kjarnalundi.
Gísli Ólafsson, fyrrverandi yfirlögregluþjónn á Akureyri, á svölunum í Kjarnalundi. — Morgunblaðið/Kristján
[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Gísli Ólafsson, fyrrverandi yfirlögregluþjónn á Akureyri, hefur haft mikil áhrif á flugsöguna á Akureyri. Hann er eini núlifandi stofnandi Flugfélags Akureyrar en félagið var stofnað 3. júní árið 1937.
Gísli Ólafsson, fyrrverandi yfirlögregluþjónn á Akureyri, hefur haft mikil áhrif á flugsöguna á Akureyri. Hann er eini núlifandi stofnandi Flugfélags Akureyrar en félagið var stofnað 3. júní árið 1937. Nafni félagsins var breytt í Flugfélag Íslands árið 1943 og varð númer þrjú í röðinni með því nafni. Árið 1973 sameinuðust Flugfélag Íslands og Loftleiðir undir nafni Flugleiða. Gísli var annar stofnenda Flugskóla Akureyrar og stóð að rekstri hans á árunum 1945-1948, hann starfaði með Rauða krossi Íslands og stóð fyrir kaupum á tveimur sjúkraflugvélum til Akureyrar, hann fór fyrir söfnun svo hægt yrði að kaupa flugvél af Waco-gerð til landsins frá Bandaríkjunum og hann hafði frumkvæði að því að byggður var þyrlupallur við Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri, svo eitthvað sé nefnt. Flugsaga Akureyrar er mjög merkileg og segja má að með stofnun Flugfélags Akureyrar hafi verið lagður varanlegur grunnur að framtíð áætlunarflugs á Íslandi. Fyrsta áætlunarflug milli staða hér á landi var farið á vegum Flugfélags Íslands númer 2, frá Vatnsmýrinni í Reykjavík til Akureyrar 4. júní 1928. Allt frá þeim tíma að Akureyringar sáu Junker-sjóflugvélina á Pollinum hefur áhugi á flugi verið mikill í bænum. Á Akureyri er rekið myndarlegt flugsafn, sem m.a. er ætlað að varðveita flugsögu Íslands en flugsaga Akureyrar er merkur þáttur í þeirri sögu.

Gísli, sem orðinn er 94 ára, starfaði í lögreglunni í 40 ár, á árunum 1940 til 1980 og þar af síðustu 20 árin sem yfirlögregluþjónn. Hann hafði á þeim tíma frumkvæði að því að hafist var handa við byggingu nýrrar lögreglustöðvar við Þórunnarstræti en fram að því var lögreglustöðin í litlu og lélegu húsnæði í Laxagötu, eins og Gísli orðaði það. Hann var einnig yfirmaður Almannavarna á Akureyri og í Eyjafirði og vann áfram fyrir Almannavarnir eftir að hann hætti í lögreglunni. Gísli fæddist á Sandhólum í Eyjafirði 23. júní árið 1910. Foreldrar hans voru Sigríður Jónsdóttir húsfreyja og Ólafur Gíslason bóndi og eignuðust þau 8 börn. "Ég ólst upp í fátækt eins og svo margir aðrir en menn urðu bara að bjarga sér," sagði Gísli um árin í sveitinni. Gísli hefur verið heimilismaður í Kjarnalundi í um eitt ár og hann unir hag sínum vel þar, enda með útsýni til austurs, yfir Eyjafjörð og það sem mestu skiptir, hluta af flugbrautinni á Akureyrarflugvelli. Hann fylgist vel með öllu flugi og þekkir vélarnar á hljóðinu. Gísli er við ágæta heilsu, sjónin er þó farin að daprast nokkuð en heyrnin er góð og hann fylgist enn vel með fréttum. Áður en Gísli flutti í Kjarnalund bjó hann hjá einkadóttur sinni, Sigríði, manni hennar Einari Bjarnasyni og dætrum þeirra Tinnu Rún og Evu Hrund. Gísli sagðist gera lítið af því að fara út úr húsi en þó færi hann yfirleitt í kvöldmat til dóttur sinnar og fjölskyldu á sunnudagskvöldum. Eiginkona Gísla var Eva Hjálmarsdóttir, hjúkrunarkona á Akureyri, en hún er látin.

Svipti mig sjálfur ökuréttindum

Gísli flutti úr foreldrahúsum og til Akureyrar árið 1929 og vann ýmis störf þar til hann gekk í lögregluna. Hann vann lengi hjá BSA, m.a. sem bílstjóri en bílar voru mjög að ryðja sér til rúms á þessum tíma. Hann var með mikla bíladellu ekki síður en flugdellu, að eigin sögn og kenndi á bíl í gamla daga, bæði á Akureyri og í næsta nágrenni. Einnig var hann með kennsluréttindi fyrir fyrstu tvö stigin í svifflugi. Þá var hann mikill áhugamaður um ljósmyndir og tók mikinn fjölda ljósmynda bæði hér heima og erlendis. "Ég svipti mig sjálfur ökuleyfinu fyrir nokkrum árum enda kominn tími til að hætta. Sýslumaðurinn notar þetta stundum á gamalt fólk, sem hann vill að skili inn réttindum sínum, að menn ættu að taka yfirlögregluþjóninn fyrrverandi sér til fyrirmyndar, þar sem hann hefði svipt sig sjálfur réttindunum."

Fyrstu kynni Gísla af fluginu urðu þegar Svifflugfélag Akureyrar var stofnað 1937, eða sama ár og Flugfélag Akureyrar var stofnað. Hann sagðist hafa verið mjög spenntur fyrir því og fór á svifflugsnámskeið bæði á Sandskeiði og á Melgerðismelum. "Við vorum með þýskan flugkennara og hann þótti harður í horn að taka og vildi að menn hlýddu sér. Ég komst að því síðar að þetta var háttsettur foringi í þýska flughernum en hann komst til síns heima með fiskiskipi frá Akureyri um það leyti sem stríðið hófst. Þjóðverjar sóttu það mjög stíft á þessum tíma að koma sér upp bækistöð á Íslandi en höfðu ekki erindi sem erfiði."

Gísli sagði að hann hefði tekið þátt í stofnun Flugfélags Akureyrar fyrir tilstuðlan Kristjáns Kristjánssonar, vinnuveitanda síns á BSA. "Eftir að Agnar Kofoed-Hansen kom heim frá flugnámi í danska hernum var engin flugvél til handa honum. Flugfélag Íslands númer eitt og tvö höfðu hætt rekstri og Reykvíkingar, sem höfðu slæma reynslu af rekstri félaganna tveggja, voru ekki tilbúnir að leggja meiri peninga í kaup á flugvél. Þeir bentu Agnari á að snúa sér norður og tala við Akureyringa.

Lagði fram 300 krónur við stofnun Flugfélags Akureyrar

Agnar hafði samband við Vilhjálm Þór, sem þá var kaupfélagsstjóri KEA, og það varð úr að Vilhjálmur hóaði saman efnaðri borgurum bæjarins og Flugfélag Akureyrar var stofnað. Stofnfundurinn var haldinn á Hótel Gullfossi 3. júní 1937. "Ég hafði verið í kringum svifflugið, var starfsmaður Kristjáns á BSA og hann vildi endilega hafa mig með í stofnun félagsins. Það varð úr og ég lagði fram 300 krónur í stofnfé en sú upphæð nálgaðist að vera mánaðarlaun mín á BSA. Og ég er víst eini núlifandi stofnandi félagsins."

Eftir stofnun félagsins var ráðist í kaup á fjögurra sæta flugvél af Waco-gerð og Agnar Kofoed-Hansen ráðinn flugmaður og framkvæmdastjóri félagsins. Flugvélin fórst á Reykjavíkurflugvelli og með henni tveir menn, auk þess sem tveir aðrir slösuðust. Síðar var keypt önnur vél sömu gerðar en hún brotlenti á Hornafirði. Þar varð mannbjörg en vélin eyðilagðist. "Það var því engin vél þessarar gerðar til á Íslandi og menn voru mjög aumir yfir því. Síðar fréttist af slíkri vél vestur í Bandaríkjunum, sem þó var óflugfær og í frekar lélegu ásigkomulagi. Það varð þó úr að hafin var söfnun 1980 og 1981 til að kaupa þessa vél, því hér á Akureyri var mikill áhugi á stofnun flugsafns. Hér var Flugfélag Akureyrar stofnað, sem síðar varð Flugfélag Íslands númer 3 og Flugleiðir, sem starfar enn í dag. Ég tók að mér að safna peningum til kaupa á þessari vél í Bandaríkjunum en ekki man ég hvað hún kostaði. Ég leitaði til fyrirtækja og einstaklinga hér á svæðinu og tókst að safna nærri þremur milljónum króna. Það dugði til að kaupa vélina og einhvern veginn komst hún til Íslands. Markmiðið var að vélin yrði safngripur Flugfélags Akureyrar og staðsett á Akureyri og það var einmitt þess vegna sem söfnunin gekk svona vel. Vélin er nú í geymslu í flugskýli í Reykjavík en ég geri mér enn vonir um að hún verði flutt norður og að hér verði framtíðarstaður hennar."

Stofnaði Flugskóla Akureyrar

Gísli stóð einnig að stofnun Flugskóla Akureyrar árið 1945, ásamt Árna Bjarnarsyni bóksala og fljótlega bættist Steindór Hjaltalín í hópinn. Saman ráku þeir skólann á árunum 1945-1948. "Tilgangurinn með stofnun skólans var að gefa ungum mönnum tækifæri til að læra að fljúga og um tíma vorum við með fimm flugvélar. Sjálfur lærði ég að fljúga í skólanum og man enn nokkuð vel eftir prófdeginum. Sigurður Jónsson, sem var þekktur undir nafninu Siggi flug, var prófdómari. Sigurður var með flugskírteini númer 1 á Íslandi og ég fékk skírteini númer 59." Sigurður var við stjórnvölinn þegar Waco-vélin brotlenti í flugtaki á Reykjavíkurflugvelli og slasaðist hann nokkuð. Gísli sagði að eftirlit með vélum flugskólans hefði verið nokkuð stopult og að til þeirra verka hefðu komið menn úr Reykjavík. "Ég hafði nokkra reynslu af skoðun flugvéla og fékk síðar leyfi til að skoða vélarnar."

Gísli sagðist hafa reynt að komast í öll flug sem mögulegt var og fór í margar ferðir sem aðstoðarflugmaður, bæði í farþegaflug og síldarleitarflug á árunum í kringum 1950. Og aldrei lenti hann í óhappi í fluginu. Hann var lengi í stjórn Rauða krossins og vann að því að keyptar voru tvær sjúkraflugvélar til Akureyrar. "Það var alltaf barningur við það að hér væri staðsett flugvél." Fyrri sjúkravélin, eins hreyfils Cessna 180, var keypt í samvinnu við bræðurna Jóhann og Tryggva Helgasyni. Sú vél fórst með fjórum mönnum á Vaðlaheiði í ársbyrjun 1959, þar á meðal flugmaðurinn Jóhann Helgason. Seinni sjúkravélin var tveggja hreyfla Piper Apache, sem Tryggvi Helgason keypti á móti Rauða krossinum. Sú vél er enn til, hún var endurbyggð og er í Reykjavík. Á Akureyri er mikill áhugi fyrir að Flugsafnið eignist þá vél.

Tíminn í lögreglunni var góður

Gísli sagði að tíminn í lögreglunni á Akureyri hefði alls ekki verið erfiður. "Eftir 40 ár í lögreglunni hugsa ég vel til baka enda hafði ég afbragðsgóða menn með mér. Ég hef ekki heyrt annað í bænum eftir allan þennan tíma en lögreglustarfið hafi gengið vel. Allt fólk sem ég hef hitt í gegnum tíðina er svo velviljað að það er hreint með ólíkindum. Ég skil bara ekkert í því stundum. Ég fór nú heldur ekki um með yfirgangi eða hrottaskap. Lykillinn að því að komast eitthvað áfram er að koma vel fram við fólk."

Eftir að Gísli tók við stöðu yfirlögregluþjóns fór hann að vinna að því að byggð yrði ný lögreglustöð, enda gamla stöðin í Laxagötu engan veginn boðleg lengur að hans mati. "Byggð var ný lögreglustöð við Þórunnarstræti og allir mjög ánægðir með það," sagði Gísli. Húsnæðið við Þórunnarstræti var tekið í notkun á afmælisdegi Akureyrarbæjar 29. ágúst 1968. Lögreglustöðin var opnuð formlega á ný síðastliðið haust eftir gagngerar endurbætur sem staðið höfðu yfir frá því í desember 2003. Jafnframt var ný varastöð fyrir Almannavarnir, Neyðarlínuna og Fjarskiptamiðstöð lögreglunnar opnuð í húsnæðinu. Gísla var að sjálfsögðu boðið að vera viðstaddur við þetta tækifæri og hann lét sig ekki vanta. Þar kom fram í máli Björns Jósefs Arnviðarsonar sýslumanns að það hefði ekki síst verið fyrir þrotlausa baráttu Gísla, fyrrverandi yfirlögregluþjóns, að ráðist var í byggingu stöðvarinnar á sínum tíma og að hann hefði verið stórhuga. Daníel Guðjónsson, núverandi yfirlögregluþjónn, sagði m.a. við sama tækifæri. "Sérstaklega þykir mér vænt um að sjá þann mann sem án efa átti mestan þátt í því að hús þetta var reist yfir starfsemi lögreglunnar á Akureyri, Gísla Ólafsson, fyrrverandi yfirlögregluþjón. Húsið dugar enn vel og sýnir það framsýni Gísla að ekki var bætt við einum fermetra af húsrými við þessar endurbætur þrátt fyrir að nýrri starfsemi væri bætt við." Gísli tók fyrstu skóflustunguna að húsinu árið 1963.

Þegar unnið var að byggingu þyrlupallsins við FSA fékk Gísli fjölda aðila til leggja hönd á plóginn og án þess að þeir fengju krónu fyrir sitt framlag. "Þetta gekk alveg ótrúlega vel og mér var alls staðar vel tekið. Þegar búið var að byggja undir pallinn sá bærinn um að malbika hann."

Gísli gekk í Oddfellow árið 1940 og var mjög virkur í starfinu alla tíð. Hann hefur gegnt öllum æðstu embættum reglunnar á Akureyri en hefur nú að mestu dregið sig í hlé. Hann mætir þó enn í kaffi í Oddfellowhúsið við Sjafnarstíg, enda bæði heiðursfélagi og aldursforseti reglunnar í bænum. Gísli lét mikið að sér kveða í starfi Oddfellow og hann var einn helsti hvatamaðurinn að því að ráðist var í byggingu glæsilegs félagsheimilis við Sjafnarstíg. Það kom líka í hlut Gísla að taka fyrstu skóflustunguna að húsinu hinn 16. nóvember 1986 en húsið, sem er alls um 1.100 fermetrar, var formlega vígt 10. september 1994. Húsið stendur andspænis lögreglustöðinni sem Gísli tók einnig skóflustungu að um 25 árum áður.

Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.