„Þetta ætti ekki að vera okkur ofviða“

Sýrlenskir drengir á flótta.
Sýrlenskir drengir á flótta. AFP

Kerfið hér á landi þegar það kemur að kemur að móttöku hælisleitenda er of flókið og ekki hannað með hagsmuni barna að leiðarljósi. 79 börn komu hingað til lands á síðasta ári í hælisleit. Þar af voru sjö þeirra fylgdarlaus, þ.e. undir átján ára aldri og án fylgdar foreldris eða fjölskyldu.

Þetta er meðal þess sem kom fram í erindi Guðríðar Láru Þrastardóttur, héraðsdómslögmanns og talsmanns hælisleitenda hjá Rauða krossi Íslands á málþingi UNICEF á Íslandi og lög­fræðisvið Há­skól­ans á Bif­röst um flótta­börn sem koma til Íslands og stöðu þeirra sam­kvæmt Barna­sátt­mála Sam­einuðu þjóðanna sem fram fór í gær. 

Fyrri frétt mbl.is: Brotið á réttindum fylgdarlausra barna

„Þetta ætti ekki að vera okkur ofviða. Jafnvel þó að þetta hafi verið metár í fyrra er þetta enginn gríðarlegur fjöldi,“ sagði Guðríður og nefndi að fyrstu tíu mánuði síðasta árs hafi 23.300 börn sótt um hæli í Svíþjóð.

Vandamál kerfisins þrískipt

Þeir sem fara með málefni barna í hælisleit eru Útlendingastofnun, sveitarfélögin, barnaverndaryfirvöld og Rauði krossinn. Að mati Guðríðar eru vandamál kerfisins þegar það kemur að móttöku barna í hælisleit þrískipt, þ.e. óskýr verkaskipting, skortur á samhæfingu og skortur á þekkingu og reynslu.

Að sögn Guðríðar átti skipulagið upphaflega að vera þannig að Útlendingastofnun ætti að veita neyðarþjónustu þegar fólk kemur hingað til lands í 10 til 15 daga. Síðan myndu sveitarfélögin taka við. „En það eru til dæmi þar sem að mál fólks eru hjá Útlendingastofnun á annað ár,“ sagði Guðríður. Hún sagðist með þessu ekki vera að gagnrýna Útlendingastofnun en sagði að vandamálið væri að hjá sveitarfélögunum þar sem væri ákveðin tregða að taka á móti fleira fólki.

„Raunveruleikinn er sá að Útlendingastofnun skaffar ekki félagsþjónustu eins og sveitarfélög,“ sagði Guðríður og bætti við að starfsmenn Útlendingastofnunnar væru oft í erfiðri stöðu þegar þeir þurfa að skipa sveitarfélögum að taka á móti fólki.

„Þetta er stjórnsýslulega flókið kerfi og ekki hannað með hagsmuni barna að leiðarljósi,“ sagði Guðríður og bætti við að hennar tilfinning væri að fólk væri almennt ánægðara með þjónustu frá sveitarfélögunum en Útlendingastofnun. „En biðin eftir því að komast í þjónustu hjá sveitarfélögunum er alltof löng.“

„Dreift tilviljanakennt út um allt“

Þegar að fylgdarlaus börn koma hingað til lands er það barnaverndaryfirvöld þess sveitarfélags sem viðkomandi barn sækir um hæli í sem tekur við máli þess. „Ef þau óska til dæmis eftir hæli strax á Keflavíkurflugvelli er það barnaverndaryfirvöld á Suðurnesjum sem taka við þeim,“ útskýrði Guðríður.

„Þar sem að þetta voru bara sjö börn á síðasta ári sjá það allir að sérhæfingin og reynslan verður engin ef þetta er hjá mögum stofnunum. Það væri betra ef aðeins ein barnaverndaryfirvöld sæju um þetta heldur en að þessu sé dreift tilviljanakennt út um allt,“ sagði Guðríður og bætti við að það komi verulega niður á börnunum hvað verkaskipting barnaverndaryfirvalda og Útlendingastofnunnar er óskýr. „Hvor sem ber ábyrgð þá verður að útvega barninu öruggan stað, liðveislu og stuðning strax frá fyrsta degi. En það er því miður ekki þannig.“

Búa við aðstöðuleysi á mörkum iðnaðarhverfis

Nefndi Guðríður sem dæmi að þrjú fylgdarlaus ungmenni hafi dvalið í móttökumiðstöð í Bæjarhrauni frá áramótum, innan við fullorðið fólk í hælisleit. „Við skynjum það vandamál enn og aftur að verkaskipting milli barnaverndaryfirvalda og Útlendingastofnunnar er ekki skýr og enginn tekur ábyrgð á þessu. Biðin eftir húsnæði, skólavist og heilbrigðisþjónustu er of löng.“

Að sögn Guðríðar er engin aðstaða fyrir börn í móttökustöðinni á Bæjarhrauni. Herbergin eru ekki slæm en þar er ekkert leiksvæði og er Bæjarhraunið á mörkum iðnaðarhverfis. „Það er ekki hægt að fara út í garð að leika eða ganga í skóla í nágrenninu. Það var alvarlegt í ljósi þess að þau eru sjaldan í skóla og þetta verður eini staðurinn sem þau geta verið á. Þetta veldur gríðarlegu álagi á börn og foreldra og ekki síst aðra hælisleitendur.“

Að mati Guðríðar eiga fylgdarlaus börn ekki að deila húsnæði með fullorðnu fólki en það gerist því að það er ekkert fyrirfram mótað úrræði þegar það kemur að fylgdarlausum börnum í hælisleit hér á landi. Sagði hún að frekar þyrfti að útvega fylgdarlausum börnum fósturfjölskyldu eða sjálfstæða búsetu með stuðningi.

Börn sem koma hingað til lands til að sækja um vernd þurfa að fara í sóttvarnarskoðun en það er skilyrði skólavistar. Biðin eftir því er fjórar til sex vikur en það er aðeins einn barnalæknir hér á landi sem framkvæmir sóttvarnarskoðanir. „Þetta er ekki í lag, biðin er of löng,“ sagði Guðríður og bætti við að eftir sóttvarnarskoðunina þurfi síðan að bíða í aðrar fjórar til sex vikur til þess að fá skólavist.

Eiga að fá að njóta vafans

Algengt er að börn komin hingað til lands án skilríkja og vita sum þeirra ekki hvenær þau eru fædd. Þá eru svokallaðar aldursgreiningar yfirleitt framkvæmdar, en ættu aðeins að vera gerðar í brýnni nauðsyn að mati Guðríðar. „Þýðingin fyrir einstakling hvort að hann telst barn eða ekki er augljós. Það hefur áhrif á öll réttindi, einnig varðandi hælismeðferð, Dyflinnarreglugerðina og annað. En það er mjög mikilvægt að barnið fái að njóta vafans sé ekki hægt að vita nákvæman aldur þess,“ sagði hún og bætti við að hverfa ætti frá líkamsrannsóknum við aldursgreiningu en hingað til hafa tennur barna verið skoðaðar og röntgenmyndir teknar. Rauði krossinn hefur gagnrýnt þetta fyrirkomulag og telur að það eigi að beita öðrum og fjölbreyttari aðferðum til að meta aldur.

Að mati Guðríðar á einnig að takmarka notkun aldursgreininga og að það eigi ekki að vera almenna reglan ef barn kemur hingað án skilríkja. „Það á alltaf að meta vafa viðkomandi einstaklings í hag.“

Nefndi hún jafnframt að Barnaréttarnefnd Sameinuðu þjóðanna hafi gefið út tilmæli vegna aldursgreiningar og lagt áherslu að aðeins séu notaðar öruggar og vísindalegar aðgerðir sem brjóta ekki gegn mannréttindum barna og sú grundvallaregla að leyfa barni að njóta vafans ítrekuð.

Þurfum að grípa til nútímalegri aðferða

Að sögn Guðríðar eru aldursgreiningar með röntgenmyndatökum og tannskoðun einnig mjög ónákvæmar og eru staðalfrávikin allt upp í fimm ár. „Það er aldrei hægt að segja kristalstært hversu gamalt hvert barn er. Þetta er aldrei það nákvæmt. Svo eru auðvitað líka siðferðislegu sjónarmiðin en greining á aldri réttlætir ekki notkun á hættulegum röntgengeislum. Þá á aðeins að nota í læknisfræðilegum tilgangi og það er álitamál hvort að greining á aldri réttlæti slíkt inngrip.“

Að mati Guðríðar þarf að grípa til nútímalegri aðferða og nefndi að Bretar og Írar hafi hörfað frá röntgenskoðunum og nú sé verið að þróa aðferð þar sem litið er til fleiri þátta. „Trúverðugleikinn skiptir líka máli, maður á ekki að gefa sér það í upphafi að það sé verið að ljúga til um aldur bara því viðkomandi er hælisleitandi.“

Kvótaflóttabörn fá allt önnur tækifæri

Guðríður fór einnig yfir aðstöðumuninn á milli barna í hælisleit og svokallaðra kvótaflóttabarna. „Það er mikil samstaða um það að við viljum taka rausnarlega á móti börnum á flótta,“ sagði Guðríður. „Börn sem koma hingað í hælisleit, ein eða ekki, fá allt aðrar móttökur og tækifæri en kvótaflóttafólk.“

Nefndi Guðríður hópinn sem kom hingað til lands sem kvótaflóttamenn í síðasta mánuði. Börnin í þeim hópi eru öll búin að fara í læknisskoðun, þeirra biðu fullkomnar íbúðir með leikföngum og þeim hefur þegar verið tryggt pláss í leikskóla eða skóla. „Við þessum börnum blasir allt annar raunveruleiki.“

Guðríður flytur erindi sitt.
Guðríður flytur erindi sitt. Ljósmynd/Unicef
Útlendingastofnun
Útlendingastofnun mbl.is/Kristinn Ingvarsson
Móttökustöðin stendur við Bæjarhraun 16.
Móttökustöðin stendur við Bæjarhraun 16. mbl.is/Styrmir Kári
Sýrlensk flóttabörn. Mynd úr safni.
Sýrlensk flóttabörn. Mynd úr safni. AFP
AFP
Þessi sýrlensku börn sem komu hingað til lands í janúar ...
Þessi sýrlensku börn sem komu hingað til lands í janúar sem kvótaflóttamenn. Þeirra bíður allt annar raunveruleiki en hælisleitenda. mbl.is/Eggert Jóhannesson
mbl.is

Bloggað um fréttina

Innlent »

Íslenskir hagsmunir skuli tryggðir

05:30 „Þetta eru auðvitað stórtíðindi,“ segir Lilja Dögg Alfreðsdóttir utanríkisráðherra um ákvörðun Breta um að ganga úr Evrópusambandinu. Meira »

Hannes verður í grænu

05:30 Flogið verður með nýja búninga fyrir íslenska landsliðið í knattspyrnu frá Keflavík til Nice í Frakklandi á morgun vegna leiks Íslands og Englands í 16 liða úrslitum Evrópukeppninnar þar í borg á mánudagskvöld. Meira »

Sjötti forsetinn kjörinn í dag

05:30 Íslendingar ganga að kjörborði í dag og velja 6. forseta íslenska lýðveldisins. Fyrstu kjörstaðir á landinu verða opnaðir klukkan 9, nú í morgunsárið, og verða þeir opnir mislengi eftir aðstæðum á hverjum stað. Meira »

Tíð vinnuslys á meðal ungs fólks

05:30 Á árunum 2010-2015 voru tilkynnt 422 vinnuslys hjá starfsmönnum 18 ára og yngri til Vinnueftirlitsins.  Meira »

Reynt til þrautar í deilunni

05:30 Lokatilraun til sátta í kjaradeilu Félags íslenskra flugumferðarstjóra og Isavia var gerð í gær á samningafundi sem stóð frá kl. 14 og langt fram eftir kvöldi. Meira »

Seðlabankastjóri yfirmaður Arnórs

05:30 „Túlkun á því hverjir eru yfirmenn og undirmenn í skilningi vanhæfisreglna stjórnsýsluréttar fer fyrst og fremst eftir skipulagi stofnunarinnar, þ.e. hverjir eru yfirmenn og undirmenn samkvæmt valdapýramída stjórnvaldsins.“ Meira »

Andlát: Steen Ulrik Johannessen

05:30 Steen Ulrik Thaulow Johannessen, blaðamaður hjá Ritzau-fréttastofunni í Kaupmannahöfn, lést mánudaginn 20. júní eftir skammvinn veikindi. Hann var 62 ára þegar hann lést. Meira »

Sjómenn undirrita kjarasamning

05:30 Kjarasamningur Sjómannasambands Íslands og Farmanna- og fiskimannasambands Íslands og Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi var undirritaður í gær. Meira »

Sterka Bessastaði vegna veiks Alþingis

00:35 Brexit undirstrikar þörfina á því að á Bessastöðum sé haldgóð stjórn, enda lítur ekki út fyrir að sterk ríkisstjórn taki hér við að loknum Alþingiskosningum í haust. Þetta sagði forsetaframbjóðandinn Davíð Oddsson í kappræðum kvöldsins á RÚV í svari við spurningu til forsetaframbjóðendanna um áhrif útgöngu Bretlands úr Evrópusambandinu á Ísland. Meira »

Lögregla leitar Héðins

Í gær, 23:19 Lög­regl­an á Norðurlandi eystra leit­ar að Héðni Garðarssyni, 43 ára. Héðinn fór frá heim­ili sínu á Akureyri um klukkan 9:00 í morg­un og hef­ur ekki sést til hans síðan. Meira »

„Ef þær létu sig hafa það“

Í gær, 23:03 Guðrún Margrét Pálsdóttir segist koma til með að vísa nýju frumvarpi, sem rýmkar réttinn til fóstureyðinga, til þjóðarinnar verði hún kjörin forseti. Guðrún var innt eftir áliti sínu á fóstureyðingum og hjónabandi samkynhneigðra í kappræðum RÚV í kvöld. Meira »

Hin fjögur „helluð“ baksviðs

Í gær, 22:57 Líf og fjör skapaðist á Twitter undir myllumerkinu #forseti yfir umræðuþætti forsetaframbjóðendanna níu sem fram fór í RÚV fyrr í kvöld. Meira »

Frambjóðendurnir hrifnir af Sanders

Í gær, 22:31 Hvor yrði fyrir valinu, Hillary Clinton eða Donald Trump, ef íslensku forsetaefnin væru bandarískir kjósendur að velja sér forseta? Þessi spurning var á meðal þeirra allir íslensku forsetaframbjóðendurnir fengu í tvískiptum kappræðum ríkisútvarpsins. Enginn nefndi Donald Trump en sex frambjóðendur nefndu Bernie Sanders áður en þau ýmist kusu að skila auðu eða styðja Clinton. Meira »

Vann 181 milljón króna

Í gær, 21:29 Heppinn þátttakandi í EuroJackpot lottóinu er ríflega 181 milljón króna ríkari eftir að úrdráttinn í kvöld. Um er að ræða annan vinninginn í lottóinu en fyrsti vinningurinn gekk ekki út. Sá hljóðaði upp á rúmlega 4,7 milljarða króna. Meira »

Með klofið hjarta

Í gær, 20:40 „Ég er góður núna en spennan mun magnast og ég á örugglega eftir að verða ein taugahrúga á mánudaginn. Veit hreinlega ekki hvort ég get unnið handtak,“ segir „ísl-enski“ knattspyrnuáhugamaðurinn George Kristófer Young sem bíður viðureignar Íslands og Englands með mikilli eftirvæntingu. Meira »

„Enginn glæpur verið framinn“

Í gær, 22:05 Davíð Oddsson sagði Guðna Th. Jóhannesson vera „frambjóðanda Ríkissjónvarpsins“ í kappræðum forsetaefna á RÚV í kvöld. Skipaði hann sér þar með í hóp með frambjóðendunum Ástþóri Magnússyni og Hildi Þórðardóttur sem bæði hafa látið áþekk ummæli falla. Meira »

Þú skilar þá í fyrramálið!

Í gær, 21:00 Veigar Margeirsson tónskáld hefur í tæpa tvo áratugi unnið við að semja tónlist fyrir kvikmyndastiklur. Hann rekur nú fyrirtæki í Bandaríkjunum sem sérhæfir sig í þessu og meðal nýlegra verkefna má nefna Captain America: Civil War, Zoolander 2, The Imitation Game, Mad Max:Fury Road og Deadpool. Meira »

Sjómenn undirrita nýjan samning

Í gær, 20:32 Kjarasamningur var undirritaður í dag á milli Sjómannasambands Íslands og Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi en um er að ræða framlengingu á núgildandi samningi með þeim breytingum að kauptrygging hækkar frá 1. júní um 23% og verður 288.000. Meira »
Gardínukappar til sölu
Til sölu 2 gardínukappar í loft með 2 brautum og viðarkanti að framan.Lengd 4.25...
PÚSTKERFI Á HAGSTÆÐU VERÐI
Eigum fyrirlyggjandi PÚSTKERFI í flestar tegundir bifreiða. Einnig STÝRISLIÐI ...
Michelin sumardekk 195/65-15
Tekin undan nýjum bíl. S. 896 3589 haddogg@simnet.is Verð 40 þ....
Dömuskór
Teg: 1659 Þægilegir dömuskór úr leðri, skinnfóðraðir. Litir svart og hvítt. St. ...
 
Samkoma
Félagsstarf
Samkoma kl. 20 í Kristni- boðssalnum. F...
20342 hafrannsóknastofnun
Til leigu
ÓSKAST TIL LEIGU 20342 -...
Félagsstarf
Staður og stund
Árskógar 4 Smíðar og útskurður með leiðb...
Deiliskipulag háeyri-vinhóll-lerkibyggð
Tilkynningar
Tillögur að deiliskipulagi og breytin...