„Þetta ætti ekki að vera okkur ofviða“

Sýrlenskir drengir á flótta.
Sýrlenskir drengir á flótta. AFP

Kerfið hér á landi þegar það kemur að kemur að móttöku hælisleitenda er of flókið og ekki hannað með hagsmuni barna að leiðarljósi. 79 börn komu hingað til lands á síðasta ári í hælisleit. Þar af voru sjö þeirra fylgdarlaus, þ.e. undir átján ára aldri og án fylgdar foreldris eða fjölskyldu.

Þetta er meðal þess sem kom fram í erindi Guðríðar Láru Þrastardóttur, héraðsdómslögmanns og talsmanns hælisleitenda hjá Rauða krossi Íslands á málþingi UNICEF á Íslandi og lög­fræðisvið Há­skól­ans á Bif­röst um flótta­börn sem koma til Íslands og stöðu þeirra sam­kvæmt Barna­sátt­mála Sam­einuðu þjóðanna sem fram fór í gær. 

Fyrri frétt mbl.is: Brotið á réttindum fylgdarlausra barna

„Þetta ætti ekki að vera okkur ofviða. Jafnvel þó að þetta hafi verið metár í fyrra er þetta enginn gríðarlegur fjöldi,“ sagði Guðríður og nefndi að fyrstu tíu mánuði síðasta árs hafi 23.300 börn sótt um hæli í Svíþjóð.

Vandamál kerfisins þrískipt

Þeir sem fara með málefni barna í hælisleit eru Útlendingastofnun, sveitarfélögin, barnaverndaryfirvöld og Rauði krossinn. Að mati Guðríðar eru vandamál kerfisins þegar það kemur að móttöku barna í hælisleit þrískipt, þ.e. óskýr verkaskipting, skortur á samhæfingu og skortur á þekkingu og reynslu.

Að sögn Guðríðar átti skipulagið upphaflega að vera þannig að Útlendingastofnun ætti að veita neyðarþjónustu þegar fólk kemur hingað til lands í 10 til 15 daga. Síðan myndu sveitarfélögin taka við. „En það eru til dæmi þar sem að mál fólks eru hjá Útlendingastofnun á annað ár,“ sagði Guðríður. Hún sagðist með þessu ekki vera að gagnrýna Útlendingastofnun en sagði að vandamálið væri að hjá sveitarfélögunum þar sem væri ákveðin tregða að taka á móti fleira fólki.

„Raunveruleikinn er sá að Útlendingastofnun skaffar ekki félagsþjónustu eins og sveitarfélög,“ sagði Guðríður og bætti við að starfsmenn Útlendingastofnunnar væru oft í erfiðri stöðu þegar þeir þurfa að skipa sveitarfélögum að taka á móti fólki.

„Þetta er stjórnsýslulega flókið kerfi og ekki hannað með hagsmuni barna að leiðarljósi,“ sagði Guðríður og bætti við að hennar tilfinning væri að fólk væri almennt ánægðara með þjónustu frá sveitarfélögunum en Útlendingastofnun. „En biðin eftir því að komast í þjónustu hjá sveitarfélögunum er alltof löng.“

„Dreift tilviljanakennt út um allt“

Þegar að fylgdarlaus börn koma hingað til lands er það barnaverndaryfirvöld þess sveitarfélags sem viðkomandi barn sækir um hæli í sem tekur við máli þess. „Ef þau óska til dæmis eftir hæli strax á Keflavíkurflugvelli er það barnaverndaryfirvöld á Suðurnesjum sem taka við þeim,“ útskýrði Guðríður.

„Þar sem að þetta voru bara sjö börn á síðasta ári sjá það allir að sérhæfingin og reynslan verður engin ef þetta er hjá mögum stofnunum. Það væri betra ef aðeins ein barnaverndaryfirvöld sæju um þetta heldur en að þessu sé dreift tilviljanakennt út um allt,“ sagði Guðríður og bætti við að það komi verulega niður á börnunum hvað verkaskipting barnaverndaryfirvalda og Útlendingastofnunnar er óskýr. „Hvor sem ber ábyrgð þá verður að útvega barninu öruggan stað, liðveislu og stuðning strax frá fyrsta degi. En það er því miður ekki þannig.“

Búa við aðstöðuleysi á mörkum iðnaðarhverfis

Nefndi Guðríður sem dæmi að þrjú fylgdarlaus ungmenni hafi dvalið í móttökumiðstöð í Bæjarhrauni frá áramótum, innan við fullorðið fólk í hælisleit. „Við skynjum það vandamál enn og aftur að verkaskipting milli barnaverndaryfirvalda og Útlendingastofnunnar er ekki skýr og enginn tekur ábyrgð á þessu. Biðin eftir húsnæði, skólavist og heilbrigðisþjónustu er of löng.“

Að sögn Guðríðar er engin aðstaða fyrir börn í móttökustöðinni á Bæjarhrauni. Herbergin eru ekki slæm en þar er ekkert leiksvæði og er Bæjarhraunið á mörkum iðnaðarhverfis. „Það er ekki hægt að fara út í garð að leika eða ganga í skóla í nágrenninu. Það var alvarlegt í ljósi þess að þau eru sjaldan í skóla og þetta verður eini staðurinn sem þau geta verið á. Þetta veldur gríðarlegu álagi á börn og foreldra og ekki síst aðra hælisleitendur.“

Að mati Guðríðar eiga fylgdarlaus börn ekki að deila húsnæði með fullorðnu fólki en það gerist því að það er ekkert fyrirfram mótað úrræði þegar það kemur að fylgdarlausum börnum í hælisleit hér á landi. Sagði hún að frekar þyrfti að útvega fylgdarlausum börnum fósturfjölskyldu eða sjálfstæða búsetu með stuðningi.

Börn sem koma hingað til lands til að sækja um vernd þurfa að fara í sóttvarnarskoðun en það er skilyrði skólavistar. Biðin eftir því er fjórar til sex vikur en það er aðeins einn barnalæknir hér á landi sem framkvæmir sóttvarnarskoðanir. „Þetta er ekki í lag, biðin er of löng,“ sagði Guðríður og bætti við að eftir sóttvarnarskoðunina þurfi síðan að bíða í aðrar fjórar til sex vikur til þess að fá skólavist.

Eiga að fá að njóta vafans

Algengt er að börn komin hingað til lands án skilríkja og vita sum þeirra ekki hvenær þau eru fædd. Þá eru svokallaðar aldursgreiningar yfirleitt framkvæmdar, en ættu aðeins að vera gerðar í brýnni nauðsyn að mati Guðríðar. „Þýðingin fyrir einstakling hvort að hann telst barn eða ekki er augljós. Það hefur áhrif á öll réttindi, einnig varðandi hælismeðferð, Dyflinnarreglugerðina og annað. En það er mjög mikilvægt að barnið fái að njóta vafans sé ekki hægt að vita nákvæman aldur þess,“ sagði hún og bætti við að hverfa ætti frá líkamsrannsóknum við aldursgreiningu en hingað til hafa tennur barna verið skoðaðar og röntgenmyndir teknar. Rauði krossinn hefur gagnrýnt þetta fyrirkomulag og telur að það eigi að beita öðrum og fjölbreyttari aðferðum til að meta aldur.

Að mati Guðríðar á einnig að takmarka notkun aldursgreininga og að það eigi ekki að vera almenna reglan ef barn kemur hingað án skilríkja. „Það á alltaf að meta vafa viðkomandi einstaklings í hag.“

Nefndi hún jafnframt að Barnaréttarnefnd Sameinuðu þjóðanna hafi gefið út tilmæli vegna aldursgreiningar og lagt áherslu að aðeins séu notaðar öruggar og vísindalegar aðgerðir sem brjóta ekki gegn mannréttindum barna og sú grundvallaregla að leyfa barni að njóta vafans ítrekuð.

Þurfum að grípa til nútímalegri aðferða

Að sögn Guðríðar eru aldursgreiningar með röntgenmyndatökum og tannskoðun einnig mjög ónákvæmar og eru staðalfrávikin allt upp í fimm ár. „Það er aldrei hægt að segja kristalstært hversu gamalt hvert barn er. Þetta er aldrei það nákvæmt. Svo eru auðvitað líka siðferðislegu sjónarmiðin en greining á aldri réttlætir ekki notkun á hættulegum röntgengeislum. Þá á aðeins að nota í læknisfræðilegum tilgangi og það er álitamál hvort að greining á aldri réttlæti slíkt inngrip.“

Að mati Guðríðar þarf að grípa til nútímalegri aðferða og nefndi að Bretar og Írar hafi hörfað frá röntgenskoðunum og nú sé verið að þróa aðferð þar sem litið er til fleiri þátta. „Trúverðugleikinn skiptir líka máli, maður á ekki að gefa sér það í upphafi að það sé verið að ljúga til um aldur bara því viðkomandi er hælisleitandi.“

Kvótaflóttabörn fá allt önnur tækifæri

Guðríður fór einnig yfir aðstöðumuninn á milli barna í hælisleit og svokallaðra kvótaflóttabarna. „Það er mikil samstaða um það að við viljum taka rausnarlega á móti börnum á flótta,“ sagði Guðríður. „Börn sem koma hingað í hælisleit, ein eða ekki, fá allt aðrar móttökur og tækifæri en kvótaflóttafólk.“

Nefndi Guðríður hópinn sem kom hingað til lands sem kvótaflóttamenn í síðasta mánuði. Börnin í þeim hópi eru öll búin að fara í læknisskoðun, þeirra biðu fullkomnar íbúðir með leikföngum og þeim hefur þegar verið tryggt pláss í leikskóla eða skóla. „Við þessum börnum blasir allt annar raunveruleiki.“

Guðríður flytur erindi sitt.
Guðríður flytur erindi sitt. Ljósmynd/Unicef
Útlendingastofnun
Útlendingastofnun mbl.is/Kristinn Ingvarsson
Móttökustöðin stendur við Bæjarhraun 16.
Móttökustöðin stendur við Bæjarhraun 16. mbl.is/Styrmir Kári
Sýrlensk flóttabörn. Mynd úr safni.
Sýrlensk flóttabörn. Mynd úr safni. AFP
AFP
Þessi sýrlensku börn sem komu hingað til lands í janúar ...
Þessi sýrlensku börn sem komu hingað til lands í janúar sem kvótaflóttamenn. Þeirra bíður allt annar raunveruleiki en hælisleitenda. mbl.is/Eggert Jóhannesson
mbl.is

Bloggað um fréttina

Innlent »

Kjörsókn frá 10% upp í 70%

16:23 Kjörsókn vegna atkvæðagreiðslu um nýjan samning sjómanna er mjög breytileg eftir stéttarfélögum, en um eina heildarkosningu er að ræða. Hjá Sjómanna- og vélstjórafélagi Grindavíkur var um 35% kjörsókn þegar mbl.is náði tali af formanni félagsins rétt fyrir fjögur í dag. Meira »

„Þetta verður tvísýnt“

15:46 Atkvæðagreiðsla um nýjan kjarasamning sjómanna gæti orðið mjög tvísýn. Það virðist skiptast nokkuð eftir verkalýðsfélögum hvort félagsmenn séu jákvæðir eða neikvæðir í garð samningsins og á sumum stöðum er hörð andstaða við samninginn. Þetta segir Aðalsteinn Baldursson hjá Framsýn á Húsavík. Meira »

Atkvæðagreiðslu sjómanna að ljúka

15:42 Atkvæðagreiðslu sjómanna um kjarasamning, sem samninganefndir þeirra og SFS náðu saman um aðfaranótt laugardags, lýkur víða nú síðdegis. Ljóst er að útgerðarfélög eru vongóð um að sjómenn samþykki samninginn, en skipum hefur verið siglt austur á firði og áhafnir þeirra verða sendar þangað með flugi fari svo að samningarnir verði samþykktir. Meira »

Varar við spilliforritum

14:54 „Því miður hefur borið á því að fólk hér á landi, líkt og annars staðar í heiminum, er að lenda í klóm glæpamanna sem eru að ráðast gegn tölvum þeirra. Síðustu ár hefur þróun spilli- og gagnagíslatökuforrita tekið kipp í útbreiðslu og þróun.“ Meira »

Lokakvöld Sónar-hátíðarinnar í myndum

14:53 Sónar-hátíðinni lauk í gærkvöldi í Hörpu en meðal aðalatriða kvöldsins voru næntís-stjörnurnar De La Soul og Fatboy Slim. Íslenska rappið var einnig áberandi en fram komu meðal annars Alvia Islandia, Aron Can, Kött Grá Pjé og Shades of Reykjavik. Meira »

Átta tíma seinkun vegna veikinda

13:49 Tæplega átta tíma seinkun varð á flugi flugfélagsins Primera Air frá Keflavík til Tenerife. Áætluð brottför var 8:15 í morgun en vélin fer ekki í loftið fyrr en klukkan 15:00 og fengu farþegar að vita af seinkuninni um klukkan 6:30. Meira »

Smökkuðu þorramat (myndskeið)

13:01 Starfsmenn í bandaríska sendiráðinu héldu þorrann hátíðlegan og smökkuðu matinn sem fylgir þessum gamla mánuði. Viðbrögðin voru mismunandi. Meira »

Sandra Rán nýr formaður SUF

13:28 Sandra Rán Ásgrímsdóttir, 26 ára sjálfbærniverkfræðingur, er nýr formaður Sambands ungra framsóknarmanna (SUF).  Meira »

Þingmaður á ekki fyrir íbúð

12:21 „Ég er af þessari hrunkynslóð og held að sú kynslóð hafi aðra sýn á gæði lífsins. Það að eiga húsnæði er ekki forgangsatriði en mörg okkar hafa séð hús tekin af okkur af bönkunum,“ sagði Píratinn Ásta Guðrún Helgadóttir í Silfrinu á Rúv í morgun. Meira »

Vonandi verður samningurinn samþykktur

11:56 Teitur Björn Einarsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, sagði að það væri mjög gleðilegt að skrifað hefði verið undir samning í kjaradeilu sjómanna. Að vísu þyrfti að sjá til hvort sjómenn samþykki samninga en atkvæðagreiðslu um þá lýkur í dag. Meira »

Kalt að búa í áætlunum

11:12 Verið er að byggja 1500 íbúðir í Reykjavík og 3500 til viðbótar eru komnar í deiliskipulag, segir Hjálmar Sveinsson formaður umhverfis- og skipulagssviðs Reykjavíkurborgar. Halldór Halldórsson, oddviti Sjálfstæðismanna, segir að það sé kalt að gista í áætlunum og það vanti einfaldlega íbúðir núna. Meira »

Rætt um vegtolla

10:52 Jón Gunnarsson, samgöngu- og sveitarstjórnaráðherra, fjallaði um mögulega skattlagningu á umferð inn á höfuðborgarsvæðið í þættinum Sprengisandi við litla hrifningu Loga Einarssonar og Katrínar Jakobsdóttur, formanna Samfylkingar og VG. Meira »

Ósáttir vilja til Íslands

10:50 Ísland er vinsælasti áfangastaður þeirra sem vilja flytja vegna samfélagsviðhorfs eða stjórnmálaskoðana. Eftir kosningaúrslit síðustu missera, sér í lagi í Bretlandi og Bandaríkjunum, íhuga fleiri að flytja sig um set. Meira »

Reyndi að stinga af á hlaupum

10:18 Átta ökumenn voru handteknir grunaðir um ölvunar- og/eða fíkniefnaakstur á höfuðborgarsvæðinu í nótt Öllum var sleppt að loknum sýnatökum nema einum. Sá reyndi að stinga lögreglu af og ók meðal annars á lögreglubíl með þeim afleiðingum að lögreglumaður slasaðist. Meira »

Kári er fundinn

09:03 Kári Siggeirsson sem lýst var eftir á föstudag er fundinn, samkvæmt upplýsingum frá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu. Meira »

Lagði íbúð í rúst

10:30 Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu handtók tvo menn vegna kvartana sem bárust um hávaða í fjölbýlishúsum í nótt. Í öðru tilvikinu hafði maðurinn lagt leiguíbúð, sem hann var gestkomandi í, gjörsamlega í rúst. Meira »

Ausandi rigning í Bláfjöllum

09:36 Ausandi rigning er í Bláfjöllum og ljóst að skíðasvæðið þar verður ekki opnað á næstunni. Hægt er að skíða í Tindastól og Hlíðarfjalli. Meira »

Snjór á Holtavörðuheiði

08:17 Vegir eru að mestu greiðfærir á Suður- og Vesturlandi. Þoka er á Hellisheiði. Snjóþekja er á Holtavörðuheiði. Á Vestfjörðum er snjóþekja eða hálka, þæfingur er á Steingrímsfjarðarheiði. Meira »
HARMONIKKUHURÐIR SPARA MIKIÐ PLÁSS
Margar gerðir eftir máli, verð frá kr. 13.900,- Sími 848 3215 Svörum 9 - 21 all...
LOFTASTIGAR _ LÚGUSTIGAR _ LÍKA EFTIR MÁLI
Vel einangraðir lofta/lúgu stigar: 68x85 og 55x113. Smíðum líka eftir máli. Álst...
Húsasmiður
Tek að mér smíðavinnu fyrir einstaklinga og fyrirtæki. Hef langa og fjölbreytt...
 
M helgafell 6017021519 iv/v
Félagsstarf
? HELGAFELL 6017021519 IV/V Mynd af a...
Framhald uppboðs
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...
Félagsstarf
Staður og stund
Aflagrandi 40 Opin vinnustofa kl. 9, mor...
Framhald uppboðs
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...