„Þetta ætti ekki að vera okkur ofviða“

Sýrlenskir drengir á flótta.
Sýrlenskir drengir á flótta. AFP

Kerfið hér á landi þegar það kemur að kemur að móttöku hælisleitenda er of flókið og ekki hannað með hagsmuni barna að leiðarljósi. 79 börn komu hingað til lands á síðasta ári í hælisleit. Þar af voru sjö þeirra fylgdarlaus, þ.e. undir átján ára aldri og án fylgdar foreldris eða fjölskyldu.

Þetta er meðal þess sem kom fram í erindi Guðríðar Láru Þrastardóttur, héraðsdómslögmanns og talsmanns hælisleitenda hjá Rauða krossi Íslands á málþingi UNICEF á Íslandi og lög­fræðisvið Há­skól­ans á Bif­röst um flótta­börn sem koma til Íslands og stöðu þeirra sam­kvæmt Barna­sátt­mála Sam­einuðu þjóðanna sem fram fór í gær. 

Fyrri frétt mbl.is: Brotið á réttindum fylgdarlausra barna

„Þetta ætti ekki að vera okkur ofviða. Jafnvel þó að þetta hafi verið metár í fyrra er þetta enginn gríðarlegur fjöldi,“ sagði Guðríður og nefndi að fyrstu tíu mánuði síðasta árs hafi 23.300 börn sótt um hæli í Svíþjóð.

Vandamál kerfisins þrískipt

Þeir sem fara með málefni barna í hælisleit eru Útlendingastofnun, sveitarfélögin, barnaverndaryfirvöld og Rauði krossinn. Að mati Guðríðar eru vandamál kerfisins þegar það kemur að móttöku barna í hælisleit þrískipt, þ.e. óskýr verkaskipting, skortur á samhæfingu og skortur á þekkingu og reynslu.

Að sögn Guðríðar átti skipulagið upphaflega að vera þannig að Útlendingastofnun ætti að veita neyðarþjónustu þegar fólk kemur hingað til lands í 10 til 15 daga. Síðan myndu sveitarfélögin taka við. „En það eru til dæmi þar sem að mál fólks eru hjá Útlendingastofnun á annað ár,“ sagði Guðríður. Hún sagðist með þessu ekki vera að gagnrýna Útlendingastofnun en sagði að vandamálið væri að hjá sveitarfélögunum þar sem væri ákveðin tregða að taka á móti fleira fólki.

„Raunveruleikinn er sá að Útlendingastofnun skaffar ekki félagsþjónustu eins og sveitarfélög,“ sagði Guðríður og bætti við að starfsmenn Útlendingastofnunnar væru oft í erfiðri stöðu þegar þeir þurfa að skipa sveitarfélögum að taka á móti fólki.

„Þetta er stjórnsýslulega flókið kerfi og ekki hannað með hagsmuni barna að leiðarljósi,“ sagði Guðríður og bætti við að hennar tilfinning væri að fólk væri almennt ánægðara með þjónustu frá sveitarfélögunum en Útlendingastofnun. „En biðin eftir því að komast í þjónustu hjá sveitarfélögunum er alltof löng.“

„Dreift tilviljanakennt út um allt“

Þegar að fylgdarlaus börn koma hingað til lands er það barnaverndaryfirvöld þess sveitarfélags sem viðkomandi barn sækir um hæli í sem tekur við máli þess. „Ef þau óska til dæmis eftir hæli strax á Keflavíkurflugvelli er það barnaverndaryfirvöld á Suðurnesjum sem taka við þeim,“ útskýrði Guðríður.

„Þar sem að þetta voru bara sjö börn á síðasta ári sjá það allir að sérhæfingin og reynslan verður engin ef þetta er hjá mögum stofnunum. Það væri betra ef aðeins ein barnaverndaryfirvöld sæju um þetta heldur en að þessu sé dreift tilviljanakennt út um allt,“ sagði Guðríður og bætti við að það komi verulega niður á börnunum hvað verkaskipting barnaverndaryfirvalda og Útlendingastofnunnar er óskýr. „Hvor sem ber ábyrgð þá verður að útvega barninu öruggan stað, liðveislu og stuðning strax frá fyrsta degi. En það er því miður ekki þannig.“

Búa við aðstöðuleysi á mörkum iðnaðarhverfis

Nefndi Guðríður sem dæmi að þrjú fylgdarlaus ungmenni hafi dvalið í móttökumiðstöð í Bæjarhrauni frá áramótum, innan við fullorðið fólk í hælisleit. „Við skynjum það vandamál enn og aftur að verkaskipting milli barnaverndaryfirvalda og Útlendingastofnunnar er ekki skýr og enginn tekur ábyrgð á þessu. Biðin eftir húsnæði, skólavist og heilbrigðisþjónustu er of löng.“

Að sögn Guðríðar er engin aðstaða fyrir börn í móttökustöðinni á Bæjarhrauni. Herbergin eru ekki slæm en þar er ekkert leiksvæði og er Bæjarhraunið á mörkum iðnaðarhverfis. „Það er ekki hægt að fara út í garð að leika eða ganga í skóla í nágrenninu. Það var alvarlegt í ljósi þess að þau eru sjaldan í skóla og þetta verður eini staðurinn sem þau geta verið á. Þetta veldur gríðarlegu álagi á börn og foreldra og ekki síst aðra hælisleitendur.“

Að mati Guðríðar eiga fylgdarlaus börn ekki að deila húsnæði með fullorðnu fólki en það gerist því að það er ekkert fyrirfram mótað úrræði þegar það kemur að fylgdarlausum börnum í hælisleit hér á landi. Sagði hún að frekar þyrfti að útvega fylgdarlausum börnum fósturfjölskyldu eða sjálfstæða búsetu með stuðningi.

Börn sem koma hingað til lands til að sækja um vernd þurfa að fara í sóttvarnarskoðun en það er skilyrði skólavistar. Biðin eftir því er fjórar til sex vikur en það er aðeins einn barnalæknir hér á landi sem framkvæmir sóttvarnarskoðanir. „Þetta er ekki í lag, biðin er of löng,“ sagði Guðríður og bætti við að eftir sóttvarnarskoðunina þurfi síðan að bíða í aðrar fjórar til sex vikur til þess að fá skólavist.

Eiga að fá að njóta vafans

Algengt er að börn komin hingað til lands án skilríkja og vita sum þeirra ekki hvenær þau eru fædd. Þá eru svokallaðar aldursgreiningar yfirleitt framkvæmdar, en ættu aðeins að vera gerðar í brýnni nauðsyn að mati Guðríðar. „Þýðingin fyrir einstakling hvort að hann telst barn eða ekki er augljós. Það hefur áhrif á öll réttindi, einnig varðandi hælismeðferð, Dyflinnarreglugerðina og annað. En það er mjög mikilvægt að barnið fái að njóta vafans sé ekki hægt að vita nákvæman aldur þess,“ sagði hún og bætti við að hverfa ætti frá líkamsrannsóknum við aldursgreiningu en hingað til hafa tennur barna verið skoðaðar og röntgenmyndir teknar. Rauði krossinn hefur gagnrýnt þetta fyrirkomulag og telur að það eigi að beita öðrum og fjölbreyttari aðferðum til að meta aldur.

Að mati Guðríðar á einnig að takmarka notkun aldursgreininga og að það eigi ekki að vera almenna reglan ef barn kemur hingað án skilríkja. „Það á alltaf að meta vafa viðkomandi einstaklings í hag.“

Nefndi hún jafnframt að Barnaréttarnefnd Sameinuðu þjóðanna hafi gefið út tilmæli vegna aldursgreiningar og lagt áherslu að aðeins séu notaðar öruggar og vísindalegar aðgerðir sem brjóta ekki gegn mannréttindum barna og sú grundvallaregla að leyfa barni að njóta vafans ítrekuð.

Þurfum að grípa til nútímalegri aðferða

Að sögn Guðríðar eru aldursgreiningar með röntgenmyndatökum og tannskoðun einnig mjög ónákvæmar og eru staðalfrávikin allt upp í fimm ár. „Það er aldrei hægt að segja kristalstært hversu gamalt hvert barn er. Þetta er aldrei það nákvæmt. Svo eru auðvitað líka siðferðislegu sjónarmiðin en greining á aldri réttlætir ekki notkun á hættulegum röntgengeislum. Þá á aðeins að nota í læknisfræðilegum tilgangi og það er álitamál hvort að greining á aldri réttlæti slíkt inngrip.“

Að mati Guðríðar þarf að grípa til nútímalegri aðferða og nefndi að Bretar og Írar hafi hörfað frá röntgenskoðunum og nú sé verið að þróa aðferð þar sem litið er til fleiri þátta. „Trúverðugleikinn skiptir líka máli, maður á ekki að gefa sér það í upphafi að það sé verið að ljúga til um aldur bara því viðkomandi er hælisleitandi.“

Kvótaflóttabörn fá allt önnur tækifæri

Guðríður fór einnig yfir aðstöðumuninn á milli barna í hælisleit og svokallaðra kvótaflóttabarna. „Það er mikil samstaða um það að við viljum taka rausnarlega á móti börnum á flótta,“ sagði Guðríður. „Börn sem koma hingað í hælisleit, ein eða ekki, fá allt aðrar móttökur og tækifæri en kvótaflóttafólk.“

Nefndi Guðríður hópinn sem kom hingað til lands sem kvótaflóttamenn í síðasta mánuði. Börnin í þeim hópi eru öll búin að fara í læknisskoðun, þeirra biðu fullkomnar íbúðir með leikföngum og þeim hefur þegar verið tryggt pláss í leikskóla eða skóla. „Við þessum börnum blasir allt annar raunveruleiki.“

Guðríður flytur erindi sitt.
Guðríður flytur erindi sitt. Ljósmynd/Unicef
Útlendingastofnun
Útlendingastofnun mbl.is/Kristinn Ingvarsson
Móttökustöðin stendur við Bæjarhraun 16.
Móttökustöðin stendur við Bæjarhraun 16. mbl.is/Styrmir Kári
Sýrlensk flóttabörn. Mynd úr safni.
Sýrlensk flóttabörn. Mynd úr safni. AFP
AFP
Þessi sýrlensku börn sem komu hingað til lands í janúar ...
Þessi sýrlensku börn sem komu hingað til lands í janúar sem kvótaflóttamenn. Þeirra bíður allt annar raunveruleiki en hælisleitenda. mbl.is/Eggert Jóhannesson
mbl.is

Bloggað um fréttina

Innlent »

Hefjast handa við mislæg gatnamót

13:59 Fyrsta skóflustungan að framkvæmdum við ný mislæg gatnamót Reykjanesbrautar og Krýsuvíkurvegar var tekin í dag.  Meira »

Myndsímasamband fyrir ferðamenn

13:59 Beint myndsímasamband er komið á milli upplýsingamiðstöðvar ferðamála í menningarhúsinu Hofi á Akureyri og Safetravel verkefnisins sem Slysavarnafélagið Landsbjörg hefur umsjón með í Reykjavík. Með þessu er ætlunin að auðvelda ferðafólki á Akureyri að nálgast margvíslegar og mikilvægar upplýsingar. Meira »

Fólk vart um sig eftir árásina

13:25 „Fólk er slegið og í neðanjarðarlestinni í morgun þá var þögn,“ segir Atli Már Sigurðsson, staðgengill sendiherra Íslands í Bretlandi. Sendiráð Íslands er ekki langt frá Westminster, þar sem fjórir léstust og yfir 40 slösuðust er maður ók inn í hóp fólks Meira »

Eldur í svölum við Langholtsveg

13:01 Slökkviliðið á höfuðborgarsvæðinu var kallað út um níuleytið í morgun eftir að eldur kom upp á svölum húss við Langholtsveg.  Meira »

„Þyngra en tárum taki“

12:12 Tekist var á um samgönguáætlun á Alþingi í dag en þingmenn stjórnarandstöðunnar lýstu mikilli óánægju með niðurskurð á þeirri áætlun sem samþykkt var á þingi í október síðastliðnum. Meira »

Óvissuástand í Ólafsfjarðarmúla

12:03 Lýst hefur verið yfir óvissuástandi í Ólafsfjarðarmúla að sögn lögreglunnar á Siglufirði. Á vef Vegagerðarinnar segir að vegna hlýnandi veðurs sé aukin snjóflóðahætta á Sigurfjarðarvegi og í Ólafsfjarðarmúla. Meira »

Farbann vegna meintra skattabrota

11:20 Karlmaður hefur verið úrskurðaður í farbann til 14. apríl vegna rannsóknar héraðssaksóknara á meintu skattalagabroti hans. Hefur embættið kyrrsett eignir í eigu mannsins, móður hans og fyrirtækis sem er í rannsókn upp á um 180 milljónir króna. Meira »

Stefnir ekki að einkavæðingu

11:31 Óttarr Proppé heilbrigðisráðherra fullyrti í óundirbúnum fyrirspurnum á Alþingi í morgun að hann væri ekki búinn að skrifa undir leyfi til Klíníkurinnar um sjúkrahúsrekstur. Meira »

Sigurður Ingi og Bjarni tókust á

11:09 Sigurður Ingi Jóhannsson, formaður Framsóknarflokksins, sagði í óundirbúnum fyrirspurnum á Alþingi í dag að það væri athyglisvert að Bjarni Benediktsson hefði fagnað þeim tíðindum að vogunarsjóðir hefðu verið hluti kaupenda í 30% hlut í Arion banka. Meira »

Trans-Atlantic Aviation dæmt til að greiða sænskum sérfræðing 22 milljónir

10:38 Flugrekstarfélagið Trans-Atlantic Aviation ehf. hefur verið dæmt til að greiða sænska félaginu Aeropol AB 189.089 evrur, jafnvirði 22,6 milljóna króna, vegna vinnu Anders Lidman, alþjóðlegs sérfræðings á sviði flugréttar. Meira »

Búið að opna Holtavörðuheiði

10:23 Önnur akreinin er lokuð á hluta af Holtavörðuheiði eftir að vörubíll missti gám af bílnum þar fyrr í morgun. Unnið er að því að koma tækjum á staðinn til að koma gámnum af veginum en mikið rok er á svæðinu. Meira »

Gáfu tvo sjúklingalyftara

10:18 Thorvaldsensfélag hefur fært röntgendeild Landspítala að gjöf tvo sjúklingalyftara. Annar þeirra verður á deildinni við Hringbraut, hinn í Fossvogi. Meira »

Hópur fanga fastur í viðjum fíknar

10:11 Um helmingur fanga á Íslandi lýkur nú afplánun sinni á áfangaheimili Verndar í Reykjavík. Fangar geta verið þar í allt að tólf mánuði. Dæmi eru um að þeir biðji um að vera lengur. Engin önnur sambærileg úrræði eru nú í boði hér á landi. Meira »

Meintur nauðgari áfram í haldi

09:34 Hæstiréttur hefur staðfest úrskurð Héraðsdóms Suðurlands um að maður, sem grunaður er um að hafa nauðgað tveimur konum á hóteli á Selfossi, skuli sæta áframhaldandi gæsluvarðhaldi til 12. apríl. Meira »

Tilvalið að þróa hér líftæknilyf

08:08 Á Íslandi er tilvalið að þróa og framleiða líftæknilyf, meðal annars vegna þess að frumlyfjafyrirtækin hafa ekki sótt um einkaleyfi hér á landi. Meira »

Búast við allt að 30-35 m/s hviðum

10:08 Búast má við vindhviðum allt að 30 m/s á Kjalarnesi og undir Hafnarfjalli fram eftir degi í dag. Þá má búast við stormi eða roki og vindhviðum allt að 35 m/s á norðanverðu Snæfellsnesi og víðar á Norðvesturlandi fram eftir degi. Meira »

Atvinnuleysi í febrúar 3,2%

09:22 Atvinnuleysi í febrúar var 3,2% samkvæmt vinnumarkaðsrannsókn Hagstofu Íslands. Að jafnaði voru 199.300 manns á aldrinum 16–74 ára á vinnumarkaði þann mánuð, sem jafngildir 82,8% atvinnuþátttöku. Af þeim voru 192.900 starfandi og 6.500 án vinnu og í atvinnuleit. Meira »

Hlutfall Reykjavíkur lækkar

07:57 Hlutfall Reykvíkinga af íbúafjölda á höfuðborgarsvæðinu lækkaði tuttugasta árið í röð í fyrra. Hlutfallið var rúm 65% árið 1998 en var komið undir 57% um síðustu áramót. Meira »
Reiðhjólaviðgerðir
Hjólaspítalinn Auðbrekku 4. Viðgerðir á öllum gerðum hjóla, stuttur biðtími, flj...
Zebra GK24D prentari
Zebra GK24D prentari er netur og hraðvirkur límmiðaprentari. Prentarinn er bor...
HÚSAVIÐHALD
Viðgerðir og viðhald fasteigna er okkar fag. Húsaklæðning ehf. hefur í áratugi ...
3ja CANON EOS námskeið 27. - 30. MARS
ÍTARLEGT NÁMSKEIÐ FYRIR EIGENDUR CANON EOS MYNDAVÉLA. Á þessum námskeiðum, ...
 
Onvk-2017-07 hreinsun á inntakslóni
Tilboð - útboð
ONVK-2017-07/ 22.03.2017 Útboð Or...
Samkoma
Félagsstarf
Alþjóðleg samkoma kl. 20 í Kristniboðs...
Félagsstarf
Staður og stund
Aflagrandi 40 Opin vinnustofa kl. 9. Gön...
Félagsstarf
Staður og stund
Aflagrandi 40 Opin vinnustofa kl 9. Morg...