Húsin of há og höfundur loftdreifispár á huldu

Verksmiðja United Silicon í Helguvík.
Verksmiðja United Silicon í Helguvík. Rax / Ragnar Axelsson

Dönsk verkfræðistofa sem í umhverfismati kísilvers United Silicon var sögð hafa gert loftdreifingarspá fyrir verksmiðjuna bað Skipulagsstofnun um að fjarlægja nafn sitt úr henni þar sem ekkert benti til þess að hún hefði unnið það. Á þetta féllst stofnunin sem nú er með í athugun að endurskoða umhverfismatið vegna fjölda frávika sem komið hafa upp bæði hvað varðar hönnun og fyrirkomulag mannvirkja og einnig loftmengun frá rekstrinum. 

Verksmiðjan í Helguvík var gangsett í nóvember á síðasta ári og hefur rekstur ofns hennar, þess fyrsta af fjórum sem fyrirhugaðir eru, frá byrjun gengið erfiðlega með tilheyrandi lyktarmengun og hundruðum kvartana. Íbúar í Reykjanesbæ hafa ítrekað lýst líkamlegum einkennum, s.s. þurrki og roða í augum og ertingu í öndunarfærum. Enn hefur ekki verið staðfest hvaða efni gætu leynst í loftinu sem valda einkennunum.

Fyrir utan þessi endurteknu frávik frá starfseminni, sem eru að minnsta kosti á þriðja tug að mati Umhverfisstofnunar, hefur Skipulagsstofnun gert athugasemdir við mannvirkin sem hún segir ekki samræmi við það sem kynnt var í matsskýrslu.

Þrettán metra hærra hús en ráð var fyrir gert

Þegar verksmiðjuhús United Silicon hófu að rísa í Helguvík fóru að renna tvær grímur á íbúa Reykjanesbæjar. Áttu þau virkilega að vera svona stór? Svona áberandi?

„Sjónmengun frá kísilverksmiðjunni i Helguvík verður mjög lítil þar sem flest hærri mannvirki verksmiðjunnar verða byggð á neðra svæði lóðarinnar. Verksmiðjan mun varla verða sjáanleg frá Keflavík …“ segir m.a. í matsskýrslunni. Í henni voru svo birtar afstöðumyndir frá nokkrum sjónarhornum en þær eru ekki í takt við þann raunveruleika sem blasti við er byggingarnar höfðu risið.

Verksmiðjan séð frá Garðskagavegi. Á efri myndinni má sjá verksmiðjuna ...
Verksmiðjan séð frá Garðskagavegi. Á efri myndinni má sjá verksmiðjuna í dag og á neðri myndinni eins og hún var sett inn í matsskýrsluna. Samsett mynd/mbl.is

Þegar farið var að grafast fyrir um málið kom í ljós að hluti verksmiðjuhúsanna er 13 metrum hærri en matsskýrsla frá árinu 2013 og deiliskipulag svæðisins gerði upprunalega ráð fyrir. Aðrir hlutar voru allt að átta metrum hærri. Mannleg mistök eru sögð hafa orðið til þess að teikningar sem verksmiðjuhúsin voru svo byggð eftir voru stimplaðar og þar með samþykktar hjá starfsmanni Reykjanesbæjar. Svo virðist sem þær séu miðaðar við drög að deiliskipulagi sem hafði á síðari stigum verið breytt. Kísilver United Silicon var því byggt eftir teikningu sem var ekki í takt við það sem fram kom í matsskýrslunni sem hafði verið kynnt almenningi.

Skipulagsstofnun gerði athugasemd við þetta í upphafi árs og fékk þau svör frá Reykjanesbæ að mannvirkin væru í samræmi við gildandi deiliskipulag sem hafði verið breytt árið 2015. Á það féllst Skipulagsstofnun ekki og vísaði m.a. í svarbréfi sínu til fréttaflutnings þar sem bærinn viðurkenndi að hluti mannvirkjanna væri ekki í samræmi við skipulagið. Stofnunin áréttaði að byggingar á hluta lóðarinnar væru ekki í samræmi við það sem kynnt var í matsskýrslunni, hvorki hvað varðaði umfang, gerð eða ásýnd. 

Skipulagsstofnun minnti Reykjanesbæ á þá skyldu samkvæmt lögum að ganga úr skugga um að framkvæmdir séu bæði í samræmi við þau gögn sem álit stofnunarinnar um mat á umhverfisáhrifum byggir á og gildandi skipulagsáætlanir. „Stofnunin fær ekki annað séð en að sveitarfélagið hafi vanrækt þessa skyldu og gefið út leyfi sem uppfylla ekki skilyrði framangreindra laga. Það er ámælisvert.“

Skipulagsstofnun hefur hins vegar engin lagaleg úrræði til að bregðast frekar við málum af þessu tagi. Niðurstaðan var sú að húsin risu og voru hærri en kynnt hafði verið fyrir íbúum.

Umhverfismat mögulega endurskoðað

Í skýrslu um mat á umhverfisáhrifum United Silicon, sem staðfest var með áliti Skipulagsstofnunar í maí 2013, var ekki fjallað um frávik í rekstri eða sett fram viðbragðsáætlun vegna þeirra. Í ljósi vandamála sem komið hafa upp hefur Skipulagsstofnun tilkynnt fyrirtækinu að því beri að leggja fram erindi þar sem gerð er grein fyrir frávikunum. Í kjölfarið verður tekin ákvörðun um hvort endurskoða þurfi umhverfismatið. Endurskoðað umhverfismat gæti leitt til þess að endurskoða þurfi starfsleyfi verksmiðjunnar, að því er fram kemur í skriflegu svari Ásdísar Hlakkar Theodórsdóttur, forstjóra Skipulagsstofnunar, við spurningum mbl.is.

Í bréfi Umhverfisstofnunar til Skipulagsstofnunar í mars á þessu ári var vakin athygli á „ýmsum annmörkum“ á matsskýrslu United Silicon. „Það sem fyrst ber að benda á er að allt matið og öll losun mengunarefna miðast við að rekstur verkmiðjunnar gangi eins og best verður á kosið,“ segir í bréfinu. Við þær aðstæður er ofninn keyrður á kjörhita sem tryggir að lítið sem ekkert myndast af þeim snefilefnum sem nú er verið að skoða hvort séu að valda lyktarmengun og  líkamlegum einkennum hjá íbúum Reykjanesbæjar.

Ekki var gert ráð fyrir að mæla flest þeirra efna sem geta myndast ef hitastig ofnsins er of lágt „enda ekki gert ráð fyrir því í upphafi, hvorki í mati á umhverfisáhrifum né við starfsleyfisvinnslu, að þessi efni væru að myndast í mælanlegum styrk,“ segir m.a. í bréfi Umhverfisstofnunar.

Þá hefur stofnunin bent á að ekki hafi verið fjallað um lyktarmengun í mati á umhverfisáhrifum og hefur minnt á að ólykt teljist til mengunar samkvæmt skilgreiningu í lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir.

Verksmiðjan séð frá Innri-Njarðvík. Á eftir myndinni má sjá verksmiðjuna ...
Verksmiðjan séð frá Innri-Njarðvík. Á eftir myndinni má sjá verksmiðjuna í dag og á neðri myndinni eins og hún var sett inn í matsskýrsluna. Samsett mynd/mbl.is

Ekki gert ráð fyrir mengunarslysum

Ásdís Hlökk segir í svari sínu að ekki hafi komið fram ábendingar í umhverfismatsferlinu, svo sem frá leyfisveitendum og öðrum umsagnaraðilum, um að þörf væri á sérstakri umfjöllun í matsskýrslunni um frávik af því eðli og stærðargráðu sem reynst hafa viðvarandi í rekstri verksmiðju United Silicon. Efnistök og nálgun í umhverfismati United Silicon hafi verið sambærileg hvað þetta varðar við það sem hefur verið í umhverfismati fyrir annan verksmiðjurekstur í málmiðnaði.

Í umsögn Umhverfisstofnunar um tillögu að matsáætlun vegna kísilvers United Silicon sagði þó: „Umhverfisstofnun telur að í frummatsskýrslunni ætti einnig að vera umfjöllun um viðbragðsáætlanir vegna mengunarslysa eða óhappa, bæði á framkvæmdar- og rekstartíma verksmiðjunnar.“

Almennt er í mati á umhverfisáhrifum ekki fjallað um annars konar frávik frá starfsemi nema vegna náttúruvár eða slysa eins og t.d. bruna, óhappa við flutning og þess háttar. Í svari Skipulagsstofnunar við spurningum mbl.is segir að vandséð sé hvernig væri unnt að fjalla um ófyrirséð vandamál við gangsetningu og rekstur. „Þess vegna er nauðsynlegt að í starfsleyfi séu ákvæði til að bregðast við því óvænta, þ.e. að forsenda sé til að endurskoða starfsleyfi ef mengun af völdum rekstrarins er meiri en búast mátti við þegar starfsleyfið var gefið út eða ef vart verður mengunar sem ekki var gert ráð fyrir við útgáfu leyfisins.“

Skipulagsstofnun gaf út álit í maí 2013 um mat á umhverfisáhrifum verksmiðju United Silicon sem er lokahnykkur umhverfisferlisins og undanfari þess að framkvæmdaraðili geti sótt um tilskilin leyfi til framkvæmda og rekstrar. Þann 3. júlí 2014 veitti Umhverfisstofnun Stakksbraut 9 ehf. starfsleyfi fyrir starfseminni. Það leyfi var svo fært yfir á Sameinað Sílikon hf. í september árið 2015.

COWI kannast ekki við spána

Í febrúar 2015, nær tveimur árum eftir að álit Skipulagsstofnunar lá fyrir, barst stofnuninni erindi frá verkfræðistofunni COWI þar sem fram kom að athygli COWI hafi verið vakin á að í matsskýrslu United Silicon sé loftdreifingarspá (minnisblað) auðkennd með nafni og merki stofunnar. Í skjalavistunarkerfi fyrirtækisins finnist hins vegar ekkert sem bendi til þess að spáin hafi verið unnin af COWI. Í ljósi þessa óskaði COWI eftir því að minnisblaðið yrði fjarlægt af vef Skipulagsstofnunar eða nafn og merki fyrirtækisins fjarlægt úr skjalinu.

Á þessum tíma var mat á umhverfisáhrifum kísilvers Thorsil í Helguvík til umfjöllunar sem og samlegðaráhrif kísilveranna tveggja og álvers Norðuráls. Skipulagsstofnun óskaði því eftir sérfræðiáliti Sigurðar Magnúsar Garðarssonar, prófessors við Háskóla Íslands. Álitið byggði á loftdreifingarskýrslum sem lágu til grundvallar umhverfismati fyrirtækjanna þriggja ásamt frekari upplýsingum sem Skipulagsstofnun aflaði frá United Silicon og Thorsil um loftdreifingarspár.

Á efri myndinni má sjá verksmiðjuna í dag, en á ...
Á efri myndinni má sjá verksmiðjuna í dag, en á neðri myndinni eins og gert var ráð fyrir henni í matsskýrslunni. Samsett mynd/mbl.is

Á grundvelli sérfræðiálits Sigurðar Magnúsar og nýrra upplýsinga frá United Silicon taldi Skipulagsstofnun hafa verið sýnt fram á að að mat á umhverfisáhrifum fyrirhugaðra framkvæmda byggðu á áreiðanlegum líkönum og þeim hefði verið beitt á á réttan hátt. Stofnunin taldi því að loftdreifingarspá í matsskýrslu af öðrum aðila en COWI ekki hafa áhrif á matsferli verksmiðjunnar og niðurstöðu þess.

Í ljósi þessa féllst Skipulagsstofnun á að taka út af vef sínum matsskýrslu United Silicon, með minnisblaðinu sem merkt var COWI, og setja þess í stað skýrsluna með sömu upplýsingum, án nafns eða merkis COWI. Í skýrslunni er þó enn kafli þar sem segir: Alþjóðlega verkfræðistofan COWI í Danmörku gerði árið 2008 loftdreifingarlíkan fyrir Helguvíkursvæðið.“

Stofnandi fyrrverandi starfsmaður COWI

Í ítarlegri fréttaskýringu Stundarinnar frá því í ágúst í fyrra kemur fram að Magnús Ólafur Garðarsson, einn stofnenda United Silicon, hafi verið starfsmaður COWI til ársins 2009. Magnús var áður eigandi Icelandic Silicon Corporation, forvera United Silicon, sem lét gera matsskýrslu á fyrirhuguðu kísilveri í Helguvík árið 2008. Þá skýrslu er enn að finna á vef Skipulagsstofnunar og er hún í mörgum atriðum sambærileg þeirri sem liggur nú til grundvallar starfsleyfi United Silicon. Í þessari fyrri skýrslu kemur nafn COWI ítrekað fram, m.a. er þar að finna umrætt minnisblað sem COWI fór síðar fram á að yrði fjarlægt. 

Í viðtali við DV á síðasta ári fullyrti Magnús að COWI hefði gert loftdreifispána. Hana hefði fyrrverandi starfsmaður stofunnar unnið og því undraðist hann bréf COWI til íslenskra skipulagsyfirvalda. 

Forsvarsmenn COWI vildu ekki tjá sig um málið þegar mbl.is leitaði eftir því og vísuðu á stjórnendur United Silicon og skipulagsyfirvöld á Íslandi.

mbl.is

Innlent »

Dílum við það sem gerist

08:18 „Í rauninni breytir þetta engu. Við tökum því sem að höndum ber,“ segir Arnór Pálmi Arnarson, leikstjóri Áramótaskaups Sjónvarpsins. Meira »

Augun eins og krækiber

07:57 „Augun eru nú ekki á stærð við krækiber, þó þau líkist þeim í útliti,“ segir Erling Ólafsson skordýrafræðingur, sem heldur úti Facebook-síðunni „Heimur smádýranna“. Meira »

Parhús fyrir starfsmenn

07:37 Fyrstu parhúsin sem verið er að reisa á Húsavík til að tryggja starfsmönnum kísilverksmiðju PCC á Bakka húsnæði eru langt komin í byggingu í Holtahverfi. Meira »

Eldur kviknaði í bát

06:52 Eldur kom upp í vélarrúmi Bjargeyjar ÍS 41 er verið var að landa úr bátnum í Ísafjarðarhöfn skömmu fyrir sex í morgun. Greiðlega gekk að slökkva eldinn og varð skipsverjum ekki meint af. Meira »

Um 40 metrar í hviðum

06:45 Veðurstofan varar við hvössu og hviðóttu veðri á Suðausturlandi en í Öræfum gæti meðalvindur náð 25 m/s og í hviðum nærri 40 m/s. Talsverð rigning er austantil á landinu og á köflum mikil rigning á Suðausturlandi og Austfjörðum fram yfir hádegi. Meira »

Stjórnlaus í stigaganginum

05:55 Óskað var eftir aðstoð lögreglu í fjölbýlishús í austurborginni skömmu fyrir klukkan tvö í nótt en var var stúlka í mjög annarlegu ástandi í stigaganginum. Stúlkan var algjörlega stjórnlaus, argaði og lamdi á hurðir íbúa í stigaganginum. Meira »

Eru ekki hætt við áformin

05:30 Silicor Materials er ekki hætt við áform um uppbyggingu kísilverksmiðju á Grundartanga þrátt fyrir að fyrirtækið hafi fallið frá samningum við Faxaflóahafnir um lóð og hafnaraðstöðu. Meira »

Bátsverjar vistaðir í fangaklefa

05:52 Neyðarlínunni barst tilkynning um lítinn bát í einhverjum vandræðum, flautar í sífellu og siglir í hringi, er sagður á móts við Borgartún um klukkan 22 í gærkvöldi. Meira »

Sala á rafbílum eykst mikið

05:30 Um sjötti hver fólksbíll sem seldur var til almennra nota á fyrstu átta mánuðum ársins var að hluta eða öllu leyti knúinn rafmagni. Til samanburðar var hlutfall slíkra bíla samtals 2% sömu mánuði 2014. Meira »

Misjöfn viðbrögð við tillögu

05:30 Forsætisráðherra kynnti í gær minnisblað með tillögum er miða að því að heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar fari fram í áföngum á næstu þremur kjörtímabilum. Meira »

Góður gangur í viðræðum

05:30 Maríanna H. Helgadóttir, formaður Félags íslenskra náttúrufræðinga, telur ekki að ríkisstjórnarslitin þurfi að hafa áhrif á yfirstandandi kjaraviðræður félagsins við samninganefnd ríkisins (SNR) um gerð kjarasamnings. Meira »

Tvöfalt fleiri sækja um hæli

05:30 Það sem af er ári hafa 779 manns sótt um alþjóðlega vernd hér á landi. Ríflega tvöfalt fleiri hafa sótt um hæli á fyrstu átta mánuðum ársins samanborið við sama tímabil á síðasta ári þegar umsækjendur voru 385 talsins. Meira »

„Ríkisráðstaskan“ var óþörf

05:30 Þegar Bjarni Benediktsson kom til Bessastaða á mánudaginn með þingrofsbréfið var það í venjulegri möppu en ekki í „ríkisráðstöskunni“ sem Ólafur Ragnar Grímsson gerði fræga þegar Sigmundur Davíð Gunnlaugsson kom til Bessastaða í apríl 2016. Meira »

Gæti dregið úr hagvexti

05:30 Óvissa um stjórn efnahagsmála gæti bitnað á erlendri fjárfestingu. Um þetta eru greinendur sem Morgunblaðið ræddi við sammála. Meira »

Bátur í vanda úti fyrir Kirkjusandi

Í gær, 22:30 Skip, bátar og kafarar frá björgunarsveitum á höfuðborgarsveitinni voru boðuð út um tíuleytið í kvöld vegna báts sem mögulega er í vanda nálægt Kirkjusandi í Reykjavík. Tilkynning um málið barst frá sjónvarvottum sem voru á gangi við Sæbraut og töldu þeir sig hafa séð lítinn bát í vanda. Meira »

Málum fjölgar hjá ákæruvaldi

05:30 Fleiri brot voru afgreidd af ákæruvaldinu á síðasta ári en árin þar á undan. Fjöldi brota sem afgreidd voru árið 2016 voru alls 6.777 en til samanburðar voru aðeins afgreidd 5.111 brot árið 2015, samkvæmt samantekt embættis ríkissaksóknara um tölfræði ákæruvaldsins fyrir árið 2016. Meira »

Aldrei fundið fyrir neinu svona sterku

Í gær, 23:52 Elín Emilsson Ingvarsdóttir sem er búsett í Mexíkóborg, segir jarðskjálftann í kvöld hafa verið hryllilega upplifun. Vitað er til að rúmlega 100 manns hafi látið lífið í jarðskjálftanum sem mældist 7,1. Hún segir vera í góðu lagi með þá Íslendinga sem hún þekki í borginni þó þeir séu í áfalli. Meira »

Óábyrgt að ákveða lokun flugvallar 2024

Í gær, 22:24 „Athuganir og áætlanir varðandi byggingu flugvallar í Hvassahrauni eru ófullkomnar og byggjast á frumgreiningu á mörgum þáttum.“ Þetta er meðal þess sem kemur fram í bókun sem Framsókn og flugvallarvinir lögðu fram á fundi borgarstjórnar í dag. Óábyrgt sé að taka ákvörðun um lokun Reykjavíkurflugvallar 2024. Meira »
BMW klossar, olíusía og olíusíuverkfæri
BMW bremsuklossa sett framan Báðum megin framan. Passar á eftirfarandi hjól ...
NUDD- LÁTTU DEKRA VIÐ ÞIG.
HEITIR STEINAR OG OLIA- STURTA OG HANDKLÆÐI Á STAÐNUM NUDD GEFUR SLÖKUN OG...
HÚSAVIÐHALD
Viðgerðir og viðhald fasteigna er okkar fag. Húsaklæðning ehf. hefur í áratugi ...
 
Framhalds uppboð
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...
Framhalds uppboð
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...
Félagsstarf
Staður og stund
Aflagrandi 40 Hjá okkur er opin vinnusto...
Eldri borgarar
Staður og stund
Aflagrandi 40 Það er opin vinnustofa hjá...