Grænni Nýju Komatsu ECOT3-dísilvélarnar eru ,,grænni" og því hægt að tala um að gröfurnar sé grænni eða umhverfisvænni en áður.
Grænni Nýju Komatsu ECOT3-dísilvélarnar eru ,,grænni" og því hægt að tala um að gröfurnar sé grænni eða umhverfisvænni en áður.
[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Eftir Leó M. Jónsson leómmm@simnet.is Fyrsta Komatsu-tækið sem tekið var í notkun á Íslandi var jarðýta sem Guðmundur Einarsson verkfræðingur keypti fyrir verktakafyrirtæki sitt, Aðalbraut hf., um miðjan 8. áratug síðustu aldar.
Eftir Leó M. Jónsson

leómmm@simnet.is

Fyrsta Komatsu-tækið sem tekið var í notkun á Íslandi var jarðýta sem Guðmundur Einarsson verkfræðingur keypti fyrir verktakafyrirtæki sitt, Aðalbraut hf., um miðjan 8. áratug síðustu aldar. Þótt Komatsu væri nánast óþekkt merki hérlendis um þær mundir stóð þetta japanska fyrirtæki á gömlum merg. Það hafði framleitt námavinnslutæki frá stofnun 1917. Beltadráttarvélar frá Komatsu voru algengar í Japan og víðar á 4. áratugnum en um það leyti hóf Komatsu framleiðslu eigin dísilvéla. Sú þróun og framleiðsla hefur nú staðið yfir í rúm 70 ár.

Hérlendis varð Komatsu hins vegar landsþekkt í einni svipan, ef svo má segja, þegar þeir Hagvirkismenn ásamt bræðrunum Ellert og Svavari Skúlasonum úr Keflavík höfðu stofnað fyrirtækið Hraunvirki hf. og voru að hefja eitt stærsta jarðvinnsluverk sem fram að því hafði verið unnið hérlendis. Verkið var stór þáttur í Hrauneyjafossvirkjun fyrir Landsvirkjun, en fyrsta áfanga þeirrar framkvæmdar hafði lokið 1978. Þá keypti Hraunvirki stærstu jarðýtu sem fram að því hafði sést á Íslandi, ef ekki í Evrópu. Hún var af gerðinni Komatsu og innflytjandinn Bílaborg hf.

Stóra Komatsu-jarðýtan, sem þeir Hraunvirkismenn nefndu „Ömmu gömlu'' – því hún var fyrsta nýja tækið sem þeir keyptu, reyndist vel þrátt fyrir hrakspár: Það var ekki fyrr en eftir 11 þúsund vinnutíma sem jarðýtan þarfnaðist viðgerðar en þá þurfti einungis að yfirfara og stilla hliðardrifin.

Síðan 1980 hefur Komatsu-tækjum fjölgað með hverju árinu. Og nú, árið 2008, er ein af hverjum 4 gröfum í heiminum af gerðinni Komatsu!

„Grænni gröfur''

Komatsu hefur lagt sérstaka áherslu á að minnka neikvæð áhrif vinnutækja á umhverfið. Til þess beitir Komatsu fyrst og fremst tvenns konar tækni: Annars vegar nýrri tækni í glussaknúnum drifbúnaði, sem gerir hann mun hljóðlátari en hefðbundinn, og hins vegar tæknilega fullkomnari dísilvélum. Aukin afköst og sparneytni fara þannig saman með umhverfisvænni áhrifum: Vinnustaðurinn verður þægilegri fyrir starfsmenn og vinnutækin raska síður ró þeirra sem búa eða starfa í næsta nágrenni.

ECOT3 er ný gerð af dísilvélum sem Komatsu hefur þróað og sérstaklega eru gerðar fyrir vinnutæki. Komatsu ECOT3-vélarnar eru túrbódísilvélar með forkældu inntakslofti (millikæli) og búnar nýjustu tækni í eldsneytisinnsprautun; – tölvustýrðri innsprautun beint í brunahólf frá háþrýsti-forðagrein (common rail). Í stað þess að nota hefðbundið olíuverk og spíssa úða rafstýrðir lokar eldsneytinu í allt að 5 þrepum inn í hvern sílindra eftir að aflslag er hafið. Innsprautunin er 3. kynslóðar tölvustýrt kerfi með mismunandi álagsforritum, verkkerfum sem tækjastjóri getur valið. Með því að nota sameiginlega forðagrein með áföstum rafstýrðum spíssum í stað olíuverks, gormaspíssa og spíssaröra vinnst margt í senn.

Margfalt hærri þrýstingur (1600-2000 bör) gerir úðun virkari og hraðari; eldsneytið brennur því betur en við það verður minna af kolvatnssameindum (sóti) í útblæstrinum. Þar sem háþrýstingur er einungis í forðagreininni, sem er áföst rafstýrðu spíssunum, veldur margfalt hærri þrýstingur ekki hættu á leka (engar háþrýstilagnir – engin spíssarör).

Eldsneyti er úðað beint inn í brunahólf með stöðugum og jöfnum þrýstingi án tillits til snúningshraða vélarinnar og án tillits til þess hvort hún er heit eða köld. Árangur þessarar tækni er auðveldari gangsetning og minna slit vegna gangsetningar í kulda. Bruninn er og verður jafn frá því vél er gangsett köld og þar til drepið er á henni. Allur óþarfa lausagangur er takmarkaður á sjálfvirkan hátt. Í eldri gerðum dísilvéla var eldsneytinu úðað inn í forhólf til að draga úr hávaða. Með margföldum úðaþrýstingi með rafspíssum (3. kynslóðar tölvuinnsprautun) er hægt að sleppa forhólfinu, bæta brunann og jafnframt gera dísilvélina hljóðlátari en áður þekktist.

Betri og jafnari bruni með 3. kynslóðar tækni þýðir að ECOT3-dísilvélarnar eru sparneytnari en dísilvélar með tölvustýrt innsprautukerfi af 2. kynslóð. T.d. eru Komatsu-gröfur af gerðinni Dash 8 (með ECOT3) að jafnaði allt að 10% sparneytnari en gröfur af gerðinni Dash 7. Þessi tækni minnkar viðhaldsþörf, eykur sparneytni, dregur úr hljóðstyrk, minnkar mengun frá útblæstri jafnframt því að minnka reksturskostnað.

Með 3. kynslóðar tækni í innsprautun og ýmsum öðrum aðgerðum, t.d. með hljóðlátara loftinntaki og sjálfvirkri glussaknúinni kæliviftu, er mælanlegur hljóðstyrkur frá dísilvélinni, í fullri vinnslu undir álagi (botngjöf), minni en gengur og gerist. Í næsta nágrenni gröfunnar mælist hljóðstyrkur í fullri vinnslu* 102 dB(A) og einungis 69 dB(A), mælt við eyra tækjastjórans, en það er svipað og mælist í algengum fólksbíl af meðalstærð.

Betri bruni og aukin sparneytni minnka mengun í útblæstri verulega. Komatsu-tæki búin ECOT3-dísilvélum standast ströngustu kröfur nýjustu mengunarvarnarstaðla varðandi útblástur vinnutækja, sem tóku gildi um áramótin 2006/2007, þ.e. EU IIIA** í Evrópu og EPA Tier III í Bandaríkjunum. Nituroxíð í útblæstri (NOX) er um 29% minna og losun koldíoxíðs er sambærileg við það sem gerist hjá bílum.

Lág bilanatíðni

Þar sem Komatsu býr að rúmlega 70 ára reynslu í hönnun og framleiðslu dísilvéla þróar það og framleiðir dísilvélar, svo sem ECOT-3, sérstaklega til að þær henti vinnutækjum, álagi og aðstæðum sem þeim fylgja – hvers konar málamiðlanir eru óþarfar eins og hjá þeim sem framleiða svokallaðar iðnaðardísilvélar, Komatsu-vélarnar eru sniðnar fyrir ákveðið tæki og notkun og þær eru búnar tölvustýrðu vélstýrikerfi, sem má forrrita fyrir ákveðnar aðstæður, inniheldur sjálfvirka bilana- og viðhaldsgát. Árangurinn er m.a. ein lægsta bilanatíðni sem þekkist hjá vinnutækjum. Viðhaldsþörf er að sama skapi lítil og Komatsu-tækin jafnframt sérstaklega hönnuð til að skipulegt eftirlit sé sem auðveldast. Sem dæmi má nefna sjóngler í stað útdraganlegra kvarða til að fylgjast með vökvastöðu.

* Komatsu beltagrafa af gerðinni PC 210-8.

** Sérstakir mengunarvarnarstaðlar gilda í Evrópu (EU) og Bandaríkjunum (EPA) fyrir vinnutæki sem ekki er ekið á vegum. Einkennistala þeirra staðla er einni tölu lægri en staðlar fyrir bíla sem gilda á sama tíma. EU 3 er þannig nýjast staðallinn fyrir vinnutæki en EU 4 sá nýjasti fyrir bíla.