Bjarni Harðarson
Bjarni Harðarson
Bjarni Harðarson skrifar um efnahagsmál: "Ef ekki er gripið skjótt til aðgerða getur snjóbolti óðaverðbólgu oltið af stað á næstu vikum og þá verður mun dýrara að kveða þann draug niður."

FRAMSÓKNARFLOKKURINN lagði í vikunni fram heildstæðar tillögur um efnahagsaðgerðir sem miða m.a. að 3-5% verðhjöðnun með beinum aðgerðum ríkissjóðs samhliða því sem hrint verði í framkvæmd þjóðarsátt þar sem allir leggjast á eitt um að hrinda af þjóðinni verðbólguógninni.

Á sama tíma tilkynnti forsætisráðherra í fjórtánda sinn að stjórnarflokkarnir væru að tala saman og myndu standa vaktina. Eftir sameiginlegan fund fjárlaga- og efnahagsnefnda Alþingis tilkynnti fulltrúi stjórnarmeirihlutans að Ingibjörg Sólrún velti efnahagsvandanum fyrir sér í félagi við Geir H. Haarde.

Vandamálið er tvíþætt. Annarsvegar ein dýpsta og alvarlegasta efnahagskreppa sem Ísland hefur staðið frammi fyrir og hinsvegar ein ráðlausasta ríkisstjórn sem setið hefur á lýðveldistímanum. Saman myndar þetta afar óhollan kokkteil. Kreppuboðar hafa nú verið öllum ljósir frá síðastliðnu sumri en ennþá hefur ríkisstjórnin ekkert gert.

Ef ekki er gripið skjótt til aðgerða getur snjóbolti óðaverðbólgu oltið af stað á næstu vikum og þá verður mun dýrara að kveða þann draug niður.

Ríkissjóð gegn verðbólgunni

Ríkissjóður er ekki sjálfstæður lögaðili í eigu Sjálfstæðisflokksins eða sitjandi ríkisstjórnar. Kannski heldur það einhver en það er þá misskilningur. Það rétta er að ríkissjóður er sameign íslensku þjóðarinnar. Þegar svo er komið að efnahagsleg kreppa, óðaverðbólga og mögulegt hrun vegna skuldasöfnunar vofir yfir er algerlega óviðunandi að yfirvöld geri það eitt að metast við þegnana um það að þau hafi nú staðið sig betur en hinir skuldsettu.

Ríkið hefur tekið aðra hverja krónu af veltufé landsmanna í sinn vasa og ekki skapað verðmæti með öðrum hætti. Þó landsmenn hafi margir bruðlað hefur ríkið samt gengið á undan í flottræfilshætti og bruðli á liðnum árum.

Og það er fólkið sem skapar verðmætin, ekki stjórnmálamenn eða ríkið. Meðal heimila og fyrirtækja er skuldsetning nú sligandi og því er jafnvel haldið fram að bankarisar landsmanna riði til falls. Hér er ekki mælt með að innistæðu ríkissjóðs sé deilt út til þeirra sem mesta óráðsíu hafa stundað. En það er full ástæða til að létta skattheimtu á almenning. Einkum ef það má verða til að bæta hina efnahagslegu stöðu þjóðarbúsins.

Bensín- og olíulítrar kosta nú um 150 krónur en þar af fer um helmingur þess fjár beint í ríkissjóð í formi vörugjalda og virðisaukaskatts. Framsóknarmenn hafa lagt til að fella helming af vörugjaldinu niður sem þýðir þá liðlega 20 króna verðlækkun á lítra. Eftir sem áður færu um 40% af verðinu beint í ríkissjóð en verðhjöðnunaráhrif væru veruleg. Reiknað tekjutap ríkissjóðs vegna þessa getur numið 6-8 milljörðum króna.

Þá hefur Framsóknarflokkurinn lagt til að samhliða þjóðarsátt þar sem allir taka höndum saman um að sporna við verðhækkunum leggi ríkið þar fram niðurfellingu á matarskatti sem er aðgerð sem getur numið liðlega 3% í neysluverðsvísitölu. Kostnaður er rétt um 6 milljarðar en um leið er hægt að gera þá kröfu til verslunarinnar að hún leggi ekki minna til verðhjöðnunar og hækki þar af leiðandi ekki verð vegna þeirrar gengisfellingar sem orðið hefur að undanförnu.

Verðbólga og okurvextir eru óráð

Seðlabankinn hefur einn tekið sér vald til að stjórna efnahagskerfi landsmanna og raunar hrifsað til sín meiri völd í stjórn landsins en dæmi eru um í sögu þeirrar stofnunar. Það er fljótsagt að peningastefna bankans hefur ekki virkað sem skyldi og raunar verið farin sú óheillaleið um mörg misseri að halda genginu í hæstu hæðum með hávaxtastefnu. Þetta hefur haft í för með sér langvarandi útsölu og niðurgreiðslu á innfluttum varningi sem kostuð er af atvinnulífinu. Um leið vex viðskiptahalli og bruðl.

Nú þegar svo ber við að ekki tekst lengur að handstýra genginu með þessum hætti dregur að vonum úr neyslu enda einnig þurrð á alþjóðlegum lánamörkuðum. Þá ber svo við að menn hreykja sér af að stefna Seðlabankans virki og því sé rétt að okra enn meira á vöxtum samhliða því að ná neyslunni niður með verðbólgu. Handfylli bankamanna og hagfræðinga hafa nú af flokkshollustunni einni lýst yfir stuðningi við þessa stefnu sem alþjóðleg greiningarfyrirtæki klóra sér í hausnum yfir.

Ráð væri þvert á móti að snúa þegar af hávaxtastefnunni en styrkja bankann verulega með lántökum ríkissjóðs líkt og forsætisráðherra boðaði á aðalfundi bankans. Meinið er að það er ekki nóg að boða slíka lántöku, hér er löngu orðið tímabært að orðum fylgi athafnir.

Í tillögum okkar framsóknarmanna sem eru settar saman í samráði við hinna færustu sérfræðinga er gerð ítarlegri grein fyrir því hvernig við teljum að megi með þjóðarsátt og samverkandi aðgerðum forða íslensku þjóðarbúi frá verðbólgubáli, atvinnuleysi og bankahruni.

Höfundur er alþingismaður.