Á mörkunum „Þrátt fyrir ýmis sterk verk fer sýningin því á köflum nærri mörkum þar sem við taka sniðugheit og kæruleysi – í samræmi við yfirskriftina.“
Á mörkunum „Þrátt fyrir ýmis sterk verk fer sýningin því á köflum nærri mörkum þar sem við taka sniðugheit og kæruleysi – í samræmi við yfirskriftina.“
Til 11. maí 2008. Opið þri.-su. kl. 12-17. Aðgangur 400 kr. Ókeypis fyrir eldri borgara og börn, og á fimmtudögum. Sýningarstjóri: Hannes Sigurðsson

„Við erum öll hræsnarar“ hefur verið krotað með úðabrúsa á vegginn við inngang Listasafnsins á Akureyri við Kaupvangsstræti. Yfirlýsingin er á nokkrum tungumálum og minnir þannig á slagorð í ferðamannabransanum jafnframt því að líkjast graffitíi eða götulist. Hér reynist vera um listrænan gjörning að ræða eftir Hlyn Hallsson, einn af 23 listamönnum sem eiga verk á sýningunni „Bæ bæ Ísland – uppgjör við gamalt konsept“ sem nú stendur yfir í safninu.

Sýningunni er ætlað að hrista upp í landsmönnum og þar kennir ýmissa grasa í víðtækri gagnrýni á samfélagið. Yfirskrift sýningarinnar gefur til kynna að landið hafi verið selt, eða sé ofurselt, markaðsöflunum með einum eða öðrum hætti. Raunar segir í sýningarskrá, sem hönnuð er í markaðsvænum stíl, að hér sé á ferðinni nokkurs konar útför „19. og 20. aldar hugmyndarinnar um Ísland“ og sem m.a. felist í tungumálinu sem undirstöðu þjóðarvitundarinnar.

Verk Þorvaldar Þorsteinssonar fjallar um náttúruna sem þungamiðju í menningarlegri sjálfsmynd þjóðarinnar – ekki síst eins og hún birtist í landslagsmálverkum. Í verkinu Íslensk myndlist (2008), sem minnir á eldra verk listamannsins, sést hvernig landslagsmálverk nýtast sem bakgrunnur sjónvarpsviðtala á RÚV þar sem þau eru sennilega notuð til að auka á trúverðugleika og bæta ímynd. Jafnframt skírskotar verkið til mikilvægis náttúrunnar/landslagsins í mótun myndlistar hér á landi á tímum nútímavæðingar, borgarmyndunar og tilurðar myndlistarmarkaðs.

Þorvaldur bendir í öðru verki á að náttúrunni sjálfri megi hins vegar fórna, enda hún kirfilega varðveitt í formi málverka/táknmynda á þjóðarlistasafninu (sem og í túristabæklingum og víðar í myndrænu formi). Listamaðurinn fjallar um dofna tilfinningu fyrir raunveruleikanum í beinskeyttu verki sem nýtur sín vel á sýningunni.

Hagnýting náttúrunnar verður Rúrí að yrkisefni í áleitnu verki, Tortími : þar lendir tákngerving náttúrunnar, í líki ljósmyndastrimils, í vélrænum tætara en form verksins skírskotar til þeirra fossa sem nú hverfa hægt en örugglega undir uppistöðulón virkjana. Verkið vísar einnig til ákveðins gangvirkis eða eyðileggjandi afls sem knýr heiminn með arðsemi eina að leiðarljósi.

Slíkt afl býr í hnattvæðingunni: alþjóðavæðingu risafyrirtækja og markaðsafla sem má út landamæri þjóðríkja eins og rætt hefur verið undanfarna áratugi. Myndbandsverk Ólafs Sveins Gíslasonar Fiskidrama , sem fjallar um hið viðtekna lífsviðurværi þjóðarinnar, sjávarútveginn, hefur áleitinn og jarðbundinn slagkraft í þessu samhengi. Libia Pérez de Siles de Castro og Ólafur Árni Ólafsson undirstrika umræðuna um upplausn landamæra í röð verka/gjörninga víða um lönd og skrifa m.a. á húsveggi: „Landið þitt er ekki til“ á ýmsum tungumálum. Mun frumlegri er gjörningur þeirra sem fluttur var við opnun sýningarinnar í Ketilhúsinu á Akureyri í samstarfi við tónskáldið Karólínu Eiríksdóttur. Þar var stjórnarskrá lýðveldisins Íslands sungin í flutningi valinkunnra tónlistarmanna. Gjörningurinn, í senn háalvarlegur og bráðfyndinn, er til þess fallinn að fanga athygli fólks og vekja til umhugsunar.

Líkt og Hlynur Hallsson starfa Libia og Ólafur (í fyrrnefnda verkinu) á mörkum myndlistar og graffitís, en hið síðarnefnda er notað talsvert á þessari sýningu. Graffitíið, eins og við þekkjum það, er upprunalega nátengt samfélagslegu andófi og borgarvæðingu – og er kannski einmitt eitt menningareinkenni hnattvæðingarinnar. Á sýningunni nú er andófsafli þess gefinn gaumur í opinberu listsamhengi. Graffari (Margeir) hefur verið fenginn til að úða á veggina innandyra eins og til að árétta róttækni sýningarhugmyndarinnar. Líklega hefði „krot“ hans, ásamt textaverkum Hlyns, þó notið sín betur eitt og sér í rýminu. Skilaboðum Hlyns á borð við „meira, meira, meira, kaupa, kaupa, kaupa“ er ofaukið innan um fjölda annarra verka sem gagnrýna neysluvæðingu.

Veggjakrotið ýtir undir kraðakkennt heildarútlit sýningarinnar þar sem kennir ýmissa grasa. Kannski er það framkallað af ásettu ráði, í þeim tilgangi að endurspegla hamaganginn og æsinginn í þjóðfélagi gegndarlausrar efnishyggju þar sem keppst er við að hagnast sem mest á sem stystum tíma. Brenglað gildismat neyslusamfélagsins birtist í ýmsum verkum, svo sem í ljósmyndatengdum málverkum Óskar Vilhjálmsdóttur þar sem bernskt yfirbragðið er í andstöðu við firrtan veruleikann sem þau lýsa. Önnur verk verða eins og hluti af síbyljunni – sem „kórinn“ í útfærslu Hallgríms Helgasonar tekur undir sem og jábræður Óskar – en ná ekki að skera sig úr sem gagnrýni. Þannig spegla útkrassaðar DV -síður Unnars Arnar Auðarsonar og Hugins Þórs Arasonar óvönduð vinnubrögð sem einkenna æsifréttamennsku – en ekki verður listamönnunum mikill matur úr þessu viðfangsefni. Kolbeinn Hugi Höskuldsson er á svipuðum nótum í myndbandsverki þar sem kunnir stjórnmálamenn sjást riðlast á að því er virðist listamanninum sjálfum í afbökuðum klámmyndum við tilheyrandi tónlistarundirleik. Kannski býr hér undir gagnrýni á markaðsvæðingu listarinnar en þó virðist í þessum verkum helst birtast sjálfsfróun allsnægtaþjóðfélagsins.

Í verki Berglindar Jónu Hlynsdóttur er fólgin lúmsk ádeila, sem skírskotar í margar „áttir“ í útsýnisturni sem þó neyðir sýningargesti til að lúta fram og virða fyrir sér fagurfræði fasteignaheimsins og byggingariðnaðarins. Þar ræður einsleitnin og meðalmennskan ríkjum sem og græðgi og gróðavon. Slíkt mótar sýn okkar á umhverfið – og umhverfið sjálft – nú um stundir. Berglind nýtir hér rýmið á hugvitssaman hátt – og það gerir Þórdís Alda Sigurðardóttir einnig í verkinu Hreint og hvítt þar sem þvotturinn fer eins og Ajax -stormsveipur um rýmið, kannski eins og neyslu- og framkvæmdaglöð þjóðin: sjálfsmyndin grundvallast á því að hafa nóg að gera og helst að „gleyma“ fortíðinni.

Ólöf Nordal beinir hins vegar sjónum að menningararfleifðinni, ekki síst eins og hún birtist í tungumálinu, sem mótvægi við þau hnattvæddu bandarísku menningaráhrif sem Steingrímur Eyfjörð gerir að sannkölluðu umræðuefni í skondnum „talblöðru“-verkum. Skoffínið í verki Ólafar horfir raunalega í átt til sýningargesta – eins og aftan úr óljósri, dulvitaðri fortíð og hvítur hrafn, skammt þar frá, krunkar honum til samlætis. Aðrir íslenskir fuglar sjást uppstoppaðir sem sýningargripir í verki Bryndísar Snæbjörnsdóttur og Marks Wilsons í verki sem fjallar um „náttúru“ andspænis „menningu“ þar sem hið síðarnefnda hefur yfirhöndina. Veggspjald með myndum af fleiri „íslenskum“ fuglum beinist að hinu yfirlætisfulla vestræna sjónarhorni og nýlendustefnu, sem Ísland hefur ekki farið varhluta af og er mótandi þáttur í sögu þess og „19. og 20. aldar hugmyndinni“ um það.

Hér er samankominn stór hópur listamanna, sem sumir eru ónefndir hér, og mikill fjöldi verka sem eru misjöfn að gæðum eins og gefur að skilja á slíkri sýningu. Þessi fjöldi verka og viðfangsefna, í ekki stærra sýningarrými, dregur þó úr áhrifamættinum. Þrátt fyrir ýmis sterk verk fer sýningin því á köflum nærri mörkum þar sem við taka sniðugheit og kæruleysi – í samræmi við yfirskriftina.

Anna Jóa