Borgarfjörður í allri sinni vetrardýrð.
Borgarfjörður í allri sinni vetrardýrð.
[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Nú um helgina verður opnuð sýning á ljósmyndum Jóhanns Páls Valdimarssonar, útgáfustjóra JPV-útgáfu, í Safni íslenskrar menningararfleifðar á Gimli. Fallvaltleiki tilverunnar er Jóhanni Páli hugleikinn þegar hann mundar vélina. Pétur Blöndal pebl@mbl.is
Ég hef haft áhuga á ljósmyndun frá því í barnaskóla og eignaðist á einhverjum tíma agnarsmáa og ófullkomna myndavél sem ég fann í ljósmyndavöruverslun efst á Skólavörðustíg. Notaði hana m.a. til að taka myndir af skólafélögunum. Því miður eru þær myndir flestar glataðar,“ segir Jóhann Páll Valdimarsson sem fleiri tengja við bókaútgáfu en ljósmyndun.

„Um sextán ára aldurinn eignaðist ég þokkalega myndavél og tæki til framköllunar og stækkunar á svarthvítum myndum sem ég notaði óspart. Svo hef ég smám saman fikrað mig áfram og keypt fullkomnari myndavélar eftir því sem þekking mín hefur aukist og ljósmyndaáhuginn vaxið.

Það voru tíðindi í bókaútgáfu þegar Setberg gaf út mjög vandaða og mikla bók um ljósmyndun á íslensku eftir John Hedgecoe 1982. Þetta var vitaskuld fyrir tíma stafrænnar ljósmyndunar. Þessa bók las ég ótal oft spjaldanna á milli og hún var hrein gullnáma um öll grundvallaratriði ljósmyndunar. Hún varð grunnurinn að faglegri myndatöku minni. Síðan hef ég lesið aragrúa bóka um efnið, ekki síst eftir stafrænu byltinguna. En það gilda öll sömu grundvallaratriðin hvort heldur notuð er filmu- eða stafræn vél. Það er mikilvægt að kunna skil á grunnatriðunum í ljósmyndun og framköllun þó unnið sé í stafrænu umhverfi. Það er fátt hættulegra en að skella sér beint í Photoshop og ýta þar á alla mögulega hnappa ef grunnþekkinguna vantar.“

Hvað myndarðu helst?

„Ég mynda svo sem allt milli himins og jarðar. Það fer mest eftir því hvar ég er staddur í veröldinni á hvað ég legg áherslu. Á Íslandi er það fyrst og fremst höfundar og landslag og svo eru barnabörnin í miklu uppáhaldi.

Ég veit ekki hvað veldur því en ég er mjög upptekinn af fallvaltleika tilverunnar í ljósmyndun. Þegar ég eignaðist góða filmuvél og framkallaði sjálfur myndaði ég til dæmis talsvert á öskuhaugunum í Gufunesi. Man vel eftir myndum af hestum að éta úrganginn á snæviþöktum haugunum. Yfirgefnar síldarverksmiðjur og fallin mannanna verk draga mig til sín. Svo er ég mikið gefinn fyrir drama og nota skýjafarið óspart til að ná því fram.

Erlendis sækist ég eftir að mynda utangarðsfólk og þá sem hafa orðið undir í lífsbaráttunni og kjör þeirra. En landslag og dýr skipa alltaf stóran sess líka.

Sennilega er eftirminnilegasta ljósmyndarispan frá síðasta ári þegar ég heimsótti gettó með milljónum íbúa í Höfðaborg í Suður-Afríku. Það var mikil reynsla og erfið ljósmyndun. Var þarna einn eftirmiðdag og myndaði eins og ég mögulega gat enda var ég örmagna eftir ferðina. Lykillinn að því að fá að mynda utangarðsfólk er að ná vinsamlegu sambandi við það svo það forðist ekki vélina. Myndir mega heldur ekki verða of uppstilltar. Ég vil ná fólki eðlilegu.

Iðulega þegar ég er í formlegum myndatökum eins og af höfundum þá tek ég í gríð og erg áður en viðkomandi nær að slaka á og ég veit allan tímann að þetta eru ekki réttu myndirnar. Svo segi ég eftir dálítinn tíma að myndatökunni sé lokið og þá slappar myndefnið af en þá tek ég vélina fram aftur og segist ætla skjóta nokkrum myndum til viðbótar til gamans. Þá fyrst er ég virkilega að reyna að ná réttu myndinni og fyrirsætan orðin slök.“

Fer þetta vel saman við starf forleggjarans?

„Það gerði það ekki áður enda starf forleggjarans meira en full vinna og erfitt að finna stund til að sinna áhugamálinu. Á síðustu árum hefur mér hins vegar tekist að sameina þetta og tek mikið af höfundamyndum og myndir fyrir bækur og einstaka bókakápur. Þá er samviskan góð og mér líður ekki eins og ég sé að svíkjast um. Ég var dauðfeiminn við þetta til að byrja með og fannst eins og ég væri að troða mér að og hefði kannski enga hæfileika til að standa í þessu en viðbrögðin hafa glatt mig þannig að sjálfstraustið er betra.“

Hvernig kom það til að efnt er til sýningar í Gimli?

„Hugmyndin kviknaði í samtali Guðrúnar konu minnar og Birnu Bjarnadóttur sem leiðir íslenskudeild Manitoba-háskóla sem er einmitt 60 ára í ár. Birna kynnti þetta fyrir Tammy Axelsson, bæjarstjóra í Gimli, sem er jafnframt framkvæmdastjóri myndarlegs safns í Gimli, The New Iceland Heritage Museum. Tammy fékk síðan fleiri myndir til að skoða og hrósaði mér óspart og vildi ólm fá mig með sýningu. Mér líður eins og Bítlunum hlýtur að hafa liðið þegar þeir fóru vestur um haf. Tammy lofaði að stúlkurnar tækju á móti mér á flugvellinum og rifu hár sitt í fögnuði.“

Það hafa myndir eftir þig birst á prenti í gegnum tíðina!

„Það hafa einhverjar myndir birst í bókum og á kápum. Annars hef ég ekki verið að halda myndunum mikið fram nema kannski á Facebook í von um að fá eitthvert klapp á bakið og fá staðfestingu á að það væri einhver ástæða fyrir mig til að ljósmynda af alvöru.

Ljósmyndun og vinnsla þeirra er reyndar það eina sem fær mig til að gleyma vinnunni. Ég get horfið inn í þennan heim og tæpast vitað af mér á meðan. Í kvikmyndahúsi eða við hvaða aðra iðju sem er skýtur útgefandinn stöðugt upp kollinum.“