PORTÚGAL gat lengi vel einungis státað af tvennu er vín voru annars vegar þrátt fyrir að vera sjöunda mikilvægasta vínframleiðsluríki veraldar þegar magn er annars vegar. Í fyrsta lagi hinum einstöku púrtvínum landsins og í öðru lagi Mateus, sem lengi vel var mest selda víntegund í heimi. Önnur vín Portúgals vöktu litla athygli utan heimahaganna enda framleiðslan yfirleitt ekki ýkja spennandi.
PORTÚGAL

ekki bara púrtvín

Portúgölsk vín hafa vakið stöðugt meiri athygli á alþjóðlegum markaði síðustu árin. Steingrímur Sigurgeirsson segir að Portúgal bjóði upp á fjölbreytt úrval vína er hafi mikla sérstöðu.

PORTÚGAL gat lengi vel einungis státað af tvennu er vín voru annars vegar þrátt fyrir að vera sjöunda mikilvægasta vínframleiðsluríki veraldar þegar magn er annars vegar. Í fyrsta lagi hinum einstöku púrtvínum landsins og í öðru lagi Mateus, sem lengi vel var mest selda víntegund í heimi. Önnur vín Portúgals vöktu litla athygli utan heimahaganna enda framleiðslan yfirleitt ekki ýkja spennandi.

Þetta hefur gjörbreyst á undanförnum áratug og að mörgu leyti er Portúgal nú eitthvert athyglisverðasta víngerðarland Evrópu. Hinar stórstígu framfarir tengjast að miklu leyti inngöngu Portúgala í Evrópusambandið árið 1986. Hún hefur ekki einungis orðið til að fjármagna glæsilegar hraðbrautir um landið þvert og endilangt heldur hefur aðildin einnig verið hreinræktuð vítamínsprauta fyrir víniðnaðinn. Sá tími er löngu liðinn að portúgölsk vín séu samnefnari fyrir þunglamaleg, óspennandi og yfirleitt oxideruð vín er einungis höfða til Portúgala.

Ný tækni hefur hafið innreið sína í Portúgal, sem gert hefur vínframleiðendum kleift að nýta þá sérstöðu sem landið hefur á sviði víniðnaðar. Hún felst ekki síst í þeirri fjölbreyttu flóru vínþrúgna er Portúgalar hafa yfir að ráða. Portúgölsk vín eru ekki einn ein útgáfan af hinum alþjóðlegu Chardonnay- og Cabernet- vínum heldur heimur út af fyrir sig. Þau eru því tilvalin tilbreyting auk þess sem margar hinna portúgölsku þrúgna eru vel þess virði að þeim sé gefinn gaumur og má nefna sem dæmi hina rauðu þrúgu Touriga Nacional, en úr henni eru framleidd mörg af bestu vínum landsins. Aðrar athyglisverðar og algengar þrúgur eru til dæmis hinar svörtu Touriga Francesa, Tinto Roriz (sem raunar er algeng á Spáni undir nafninu Tempranillo) og Tinto Barroca.

Fortíð og nútíð

En þrátt fyrir hina nýju tækni og almennar framfarir er fortíðin aldrei langt undan í sveitum Portúgals. Það þarf ekki að fara langt út fyrir hraðbrautirnar til að vera kominn inn í sveitir þar sem svartklæddar konur ganga á milli húsa teymandi múlasna um þrönga vegaslóðana eða til að rekast á tannlausa fjárhirða syngjandi úti í haga fyrir rollurnar sínar.

Portúgölsk vín eru yfirleitt einföld vín. Þægileg og aðlaðandi, full af ávexti en einnig með góða tanníska undirstöðu, en ekki ýkja djúp. Að sama skapi eru þau ekki dýr á alþjóðlegan mælikvarða. Undantekningin á þessu eru auðvitað púrtvínin, stórbrotin og margþætt þegar best lætur og að sama skapi dýr. Og vissulega eru framleiddir einstaka rauðir risar í Portúgal og ber þar hæst Barca Velha frá Douro-dalnum. En jafnvel það vín er ekki dýrt í samanburði við dýr vín annarra ríkja.

Fyrst og fremst eru vínin frá Portúgal matarvín, vín sem falla fullkomlega að matargerð heimamanna. Hún kann að vera einfaldari en sú spænska en er engu að síður ljúffeng þegar vel lætur. Grillaðir mjólkurgrísir, saltfiskur í fjölbreytilegum útgáfum, súpur og bragðmiklar pylsur. Einstaklega vel útfærðir pottréttir eru einnig eitt af einkennum portúgalskrar matargerðar að ekki sé minnst á hið ferska sjávarfang, sem gjarnan er grillað.

Vinho Verde

Portúgal býr yfir miklum fjölbreytileika hvað ræktunaraðstæður varðar, loftslag og jarðveg og hafa jafnt Miðjarðar- sem Atlantshafið áhrif á loftslag á hinum skilgreindu vínræktarsvæðum er falla undir D.O.C.-löggjöfina, sem byggist á svipuðum forsendum og Appelation Controlée-löggjöfin í Frakklandi.

Norður af borginni Oporto í norðurhluta landsins í áttina að Galisíu og spænsku landamærunum er að finna héraðið Minho en þar eru framleidd vínin Vinho Verde.

Nafnið er ekki eingöngu tilkomið vegna þess að vín héraðsins séu græn, þótt vissulega megi stundum finna græna bragðtóna í hinum léttu hvítvínum héraðsins, sem best eru nokkurra mánaða gömul. Ekki síður vísar nafnið til héraðsins sígræna. Loftslag er mjög rakt og hlýtt á þessum slóðum og landslagið grænt árið um kring og gróið og vínviður spenntur upp á víra setur sterkan svip á umhverfið.

Meirihluti framleiðslunnar er rauðvín en flestir þekkja þó Vinho Verde sem hvítvínssvæði þar sem framleidd eru létt og lipur vín, allt að því perlandi, er ber að drekka vel kæld og ung, helst í sumarhitum. Þau eru lág í áfengi, yfirleitt ekki nema um 9% og sýrumikil. Margar þrúgur eru notaðar við framleiðsluna og ekki gilda strangar reglur um að tilteknar þrúgur verði að nota í ákveðnum hlutföllum.

Bestu vínin eru framleidd úr þrúgunni Alvarinho og minna um margt á vín úr sömu þrúgu frá Galisíu á Spáni, þar sem þrúgan heitir Albarino, enda yfirleitt hærri í áfengi en hin einfaldari Vinho Verde. Alvarinho-vínin frá Vinho Verde eru einu vín héraðsins sem sú regla heimamanna, að best sé að drekka vínin fyrir næstu uppskeru, á ekki við. Þau þola vel 2­3 ára geymslu.

Rauðvín Vinho Verde sjást nær aldrei utan héraðsins.

Bairrada og Douro

Sé ekið suður af Oporto í áttina að Lissabon er komið að héruðunum Bairrada og Dao. Hið fyrrnefnda er yngra og hefur einungis verið skilgreint D.O.C.-víngerðarsvæði frá því árið 1979 þótt þegar í byrjun aldarinnar hafi það komið til greina sem afmarkað svæði. Bairrada er ekki síst þekkt fyrir einhver bestu freyðivín Portúgals þótt rauðvínin þaðan séu einnig góð kaup.

Austur af Bairrada er að finna eitthvert þekktasta vínræktarsvæði Portúgals, Dao. Það var þegar orðið að afmörkuðu víngerðarsvæði á fjórtándu öld og voru sett um það lög árið 1907. Héraðið teygir sig yfir töluvert landsvæði og er einungis brot þess lagt undir vínrækt. Þetta er hæðótt svæði þar sem lítil þorp leynast í dalverpum og vínekrurnar breiða sig yfirleitt ekki yfir stór svæði í einu heldur eru bundnar við litla skika hér og þar.

Dao er öðru fremur rauðvínshérað og var lengi þekkt fyrir þung og gömul vín í þeim stíl, sem lengi voru helsta tákn portúgalskrar víngerðar. Breytingarnar hafa hins vegar verið miklar í Dao á síðastliðnum áratug og ekki síst eru stöðugt fleiri vínræktendur að átta sig á möguleikum þrúgunnar Touriga Nacional.

Þá er framleiðslan í auknum mæli að færast á hendur einstakra framleiðenda en lengi vel voru flest vín framleidd af vínsamlögum, sem bændur afhentu þrúgurnar. Stöðugt fjölgar hins vegar svokölluðum vinhos de Quinta eða sjálfstæðum víngerðarhúsum. Þá hefur víngerðarrisinn Sogrape einnig haft mikil áhrif á framþróun á svæðinu með því að reisa risastóra og hátæknivædda víngerð, Quinta dos Carvalhais, í héraðinu miðju, einhverja þá fullkomnustu í öllu Portúgal, þar sem m.a. eru framleidd vín á borð við Duque de Viseu, nýtískulegur Dao þar sem Touriga Nacional gegnir lykilhlutverki.

Öll þessi fjárfesting og hugarfarsbreyting í héraðinu er farin að skila sér í mun betri vínum en áður og Dao-vínin eru nú orðið vel þess virði að þeim sé gefinn gaumur.

Douro og Alentejo

Norður af Dao er hins vegar Douro-dalurinn, sem þekktastur er sem uppspretta púrtvínsframleiðslunnar. Douro er hins vegar einnig eitthvert forvitnilegasta víngerðarsvæði Portúgals. Það er ekki langt síðan það var talið allt að því óviðeigandi að rækta þrúgur á þessu svæði til framleiðslu á "venjulegum" vínum en ekki púrtvínum einvörðungu og hálfgerð helgispjöll að nota þrúguna Touriga Nacional í "óæðri" vín. Það var ekki fyrr en 1982 að Douro varð að skilgreindu D.O.C.-svæði fyrir léttvín.

Staðreyndin er hins vegar sú að fá önnur svæði Portúgals henta jafnvel til framleiðslu rauðvína og Douro, líkt og sífellt fleiri dæmi sanna. Héðan kemur til að mynda hið fyrrnefnda Barca Velha, sem púrtvínsframleiðandinn Ferreira framleiðir úr Touriga Nacional. Aðrar þrúgur sem yfirleitt koma við sögu í rauðvínum á þessu svæði eru Touriga Francesa, Tinta Roriz, Tinta Barroco og Bastardo. Loftslagið einkennist af andstæðum, kaldir, rakir vetur og funheit og þurr sumur.

Douro er einstaklega tilkomumikið vínhérað er teygir sig um Douro-dalinn frá spænsku landamærunum vestur að Oporto. Tignarleg áin rennur í bugðum á milli brattra hæðanna þar sem vínekrurnar eru gróðursettar á endalausum stöllum. Áður fyrr var áin mikilvæg samgönguleið fyrir víniðnaðinn og voru vínámurnar með púrtvíninu ferjaðar til stóru púrtvínshúsanna í Oporto við mynni Douro, þar sem það var síðan látið eldast í púrtvínsgeymslum þeirra, hinum sk. Port Lodges.

Syðsta vínræktarhérað Portúgals er Alentejo, sem ekki síður en önnur héruð landsins hefur vakið stöðugt aukna athygli og er farið að senda frá sér æ fleiri vönduð og athyglisverð vín. Á sléttum Alentejo hafa til að mynda ástralskir víngerðarmenn reynt fyrir sér með góðum árangri og nokkrir portúgalskir framleiðendur hafa tekið upp þann forna sið, með góðum árangri, að láta hluta framleiðslunnar gerjast í stórum leirkerjum.

QUINTA de Azevedo, eitt elsta og glæsilegasta óðalssetur Vinho Verde, hýsir nú eitt besta víngerðarhús svæðisins.

Morgunblaðið/Steingrímur DOURO-dalurinn er tignarlegt vínræktarsvæði er minnir um margt á suðræna útgáfu af Rínardalnum.



HÁTÆKNIN hefur hafið innreið sína í víngerð Portúgala og er víngerðarhúsið Quinta dos Carvalhais í Dao eitt gleggsta dæmið þar um.



OPORTO, miðstöð portúgalska víniðnaðarins, er litskrúðug og falleg borg.