Minning: Einar J. Skúlason Þeim fækkar nú brautryðjendunum á hinum ýmsu sviðum þjóðlífsins sem settu svip sinn á fyrri hlutaog miðbik þessarar aldar. Einn af þeim er nú kvaddur frá Dómkirkjunni í Reykjavík í dag, Einar J. Skúlason, stofnandi og eigandi samnefnds fyrirtækis um langtárabil.

Einar J. Skúlason fæddist 13. janúar 1918 á Söndum í Miðfirði í Vestur-Húnavatnssýslu. Einar átti ættir sínar að rekja til dugandi bænda og sjómanna í Húnaþingi.

Einar var sonur hjónanna Jóns J. Skúlasonar bónda á Söndum og Salome Jóhannesdóttur, konu hans, frá Útibleiksstöðum í sömu sveit.

Föðurafi Jóns var Jón Skúlason óðalsbóndi á Söndum sem var kunnur búhöldur á sinni tíð og forgöngumaður í nýjum búnaðarháttum og í verslunarmálum Vestur Húnvetninga. Jón Skúlason var fæddur að Tannstaðabakka í Vestur-Húna vatnssýslu 14. ágúst 1836 og voru foreldrar hans Skúli silfursmiður og bóndi á Tannstaðabakka Einarsson og kona hans, Magdalena Jónsdóttir bónda á Ánastöðum.

Bróðir Jóns var Einar bóndi á Tannstaðabakka en hann var dverghagur á tré og alla málma og lærður gullsmiður.

Móðir Jóns andaðist sama sólarhringinn og hún ól hann. Fárra daga gamall var hann fluttur að Söndum til fósturforeldra sinna, Jóns móðurbróður síns og konu hans, Ingibjargar Brynjólfsdóttur, er þar bjuggu mestan sinn búskap. Þar ólst hann upp og brátt komu í ljós framúrskarandi atorka og hagsýni. Árið 1879 breyttist mjög hagur Jóns til frambúðar er honum buðust Sandar til kaups. Um vorið flytur hann að Söndum og gengur að eiga Steinunni Davíðsdóttur frá Þorgautsstöðum í Hvítársíðu.

Foreldrar hennar voru Davíð bóndi á Þorgautsstöðum og Málfríður Þorsteinsdóttir frá Hurðarbaki í Borgarfirði.

Þau Davíð og Málfríður áttu fjóra syni og þrjár dætur. Er fólk komið frá þeim öllum. Þorgautsstaða systkinin auk Steinunnar voru þessi: Ólafur á Hvítárvöllum, Þorsteinn á Arnbjargarlæk, Davíð bóndi í Örnólfsdal, Ingibjörg húsfreyja á Grjóti, Þorbjörn bóndi í Ásgarði og Málfríður húsfreyja að Uppsölum.

Steinunni Davíðsdóttur er svo lýst að hún hafi verið umhyggjusöm og stjórnsöm húsmóðir, elskuð og virt af hjúum sínum og nágrönnum.

Þau Steinunn og Jón eignuðust sex börn. Þrjú þeirra munu hafa dáið í fæðingu, eitt náði þriggja áraaldri, en tveir synir komust til fullorðinsára, Jón faðir Einars og Ólafur bóndi á Stóru-Ásgeirsá í Víðidal í Vestur-Húnavatnssýslu.

Í samtímaheimildum segir að fljótlega eftir að þau setjast að á Söndum hafi þau hafist handa um svo miklar búnaðarframkvæmdir að einsdæmi mun hafa verið í allri Húnavatnssýslu og þó víðar hafiverið leitað. Jón beitti sér einnig öðrum fremur fyrir samtökum bænda í viðskiptasviðinu í vesturhluta Húnavatnssýslu frá því um 1880 og fram yfir aldamótin.

En þeirra hjóna mun ekki síst verða minnst fyrir hjálpfýsi þeirra og greiðasemi.

Móðurafi Einars J. Skúlasonar var Jóhannes bóndi á Útibleiksstöð um. Hann var sonur Jóhannesar ráðsmanns í Múla í Línakradal. Kona Jóhannesar á Útibleiksstöðum var Margrét Björnsdóttir bónda á Kolugili í Víðidal. Jóhannes og Margrét voru greiðasöm og vel látin. Jóhannes stundaði sjóinn og ferjaði margan ferðamanninn yfir Miðfjörð að Hvammstanga.

Þau Útibleiksstaðahjónin, Jó hannes og Margrét, áttu 12 börn, en fimm þeirra létust í bernsku. Þau voru þessi auk Salome, móður Einars: Ingibjörg, lengi bústýra hjá Hirti Líndal á Efra-Núpi í Miðfirði, Björn Líndal lögfræðingur, bóndi og alþingismaður á Svalbarði við Eyjafjörð, Guðmundur Theódór á Hvammstanga, Guðrún Jakobína á Akureyri, Elínborg húsfreyja á Dúki í Sæmundarhlíð og Margrét, kona Ólafs Jónssonar á StóruÁsgeirsá í Víðidal.

Auk systkinanna sjö voru alin upp fjögur fósturbörn. Eitt af þeimvar Sigurður Jónasson, en hann varum skeið mikill atkvæðamaður í atvinnulífi og stjórnmálum og færði m.a. íslenska ríkinu Bessastaði að gjöf.

Jón yntri á Söndum og Salome frá Útibleiksstöðum giftust 18. júlí 1908 og setjast að á Söndum. Einar var yngsta barn þeirra hjóna en systkini hans voru í aldursröð þessi: Margrét sem dó ung, um tvítugt, Jónína Steinunn gift Guðmundi Al bertssyni póstafgreiðslumanni, dá inn 1989, og eignuðust þau þrjúbörn, Málfríður Nanna, dáin 1972, gift Haraldi Z. Guðmundssyni verslunarmanni og áttu þau tvö börn, Björn Baldur, kaupmaður, en kona hans er Herdís Steinsdóttir og eiga þau tvö börn og næst yngst var Jóhanna Ingibjörg sem lést aðeins tveggja ára.

Guðmundur Jónsson, fyrrverandi skólastjóri, segir m.a. svo um bú skap þeirra Sandahjóna:

"Ég tel það ekki orka tvímælis, að þau 63 ár sem Sandafeðgar bjuggu á Söndum í Vestur-Húna vatnssýslu hafi ekki í þeirri sýslu, og þótt víðar væri leitað, verið önnur heimili, er stóðu Söndum framar að snyrtimennsku, myndarskap, gestrisni og möguleikum á því að taka vel á móti þeim, sem að garði bar. Þessu til staðfestingar skal minnst á það, hvernig eldri Sanda hjónin tóku á móti skipbrotsmönnum af Pólstjórnunni frá Dalvík sem bar þar að landi í ofviðri í apríl 1887."

Um búskap Sandahjónanna yngri segir Guðmundur m.a. að búhygg indi og forsjálni einkenndu mjög búskap þeirra hjóna.

Það var í þessum jarðvegi semað Einar ólst upp og það er ekki nokkur vafi á því að arfleifðin frá forfeðrunum og æskuheimilinu sem hér hefur verið nokkuð lýst hefurhaft mikil áhrif á hann og mótað mjög allan hans starfs- og lífsferil.

Það kom fljótt í ljós að Einar var mjög hagur og sýnt um að gera við tæki og vélar. Öllum stundum dvaldist honum við smíðar úti í smiðjunni á Söndum og ef hann var sendur á bæi í einhverjum erindagjörðum var hann, unglingurinn, gjarnan fenginn til að lagfæra ýmislegt eins og saumavélar hús freyjanna og var alls staðar aufúsugestur.

Snemma hneigðist þannig hugurinn að því sem síðar varð að lífsstarfi hans.

Ungur heldur hann til náms til Danmerkur og Svíþjóðar og lýkur prófi frá Iðnskóla í Kaupmannahöfn árið 1939. Einnig sótti hann námskeið í Teknologisk Institut í Kaupmannahöfn.

Fljótlega eftir að hann kemur heim eða á árinu 1939 stofnar hann eigin skrifstofuvélaverslun og vinnustofu í Reykjavík.

Einar var einn af fyrstu Íslendingunum til að leggja fyrir sig skrif stofuvélaviðgerðir.

Hann stundaði bæði innflutning og rak samhliða viðgerðarverkstæði og fékk ýmis þekkt umboð á þessusviði og það eitt sýnir það traust sem erlendir framleiðendur höfðu á honum og fyrirtæki hans.

Fyrst var fyrirtækið til húsa í Veltusundinu en eftir fá ár kaupir hann og flytur fyrirtækið og heimili sitt í Bröttugötu 3b þar til hann flytur fyrirtækið að Hverfisgötu 89. Í janúar 1984 er fyrirtækinu breytt í hlutafélag og gerast þá hluthafar ásamt Einari fjórir starfsmenn fyrirtækisins og á því ári eru fest kaupá húseigninni Grensásvegi 10 þarsem Einar J. Skúlason hf. er til húsa nú. Í júlí 1985 selur Einar hinum hluthöfunum eignarhluta sinn í fyrirtækinu.

Það gladdi hann að sjá fyrirtækið sem hann hafði byggt upp af eigin rammleik og helgað alla sína starfskrafta eflast og dafna í höndum nýrra eigenda.

Alla tíð vakti Einar yfir velferð fyrirtækis síns og eyddi öllum stundum við vinnu eftir því sem tími vannst til. Í öllum sínum rekstri og við uppbyggingu fyrirtækisins sýndi hann forsjálni og aðhaldssemi sem eru dyggðir sem fleiri mættu sýna í dag. Fyrirtækið var alla tíð traust og hann hafði trúnað samferðamanna sinna.

Einar kvæntist 22. maí 1943 Kristjönu Þorkelsdóttur Ottesen prentara á Akureyri. Móðir Kristjönu var Hólmfríður Kristjánsdóttir frá Úlfsbæ í Bárðardal í SuðurÞingeyjarsýslu.

Kristjana reyndist manni sínum góður lífsförunautur, og það voru fáir dagarnir er þau bjuggu í Bröttugötunni sem ekki voru einhverjir viðskiptamenn eða þá vinir og vandamenn inni á heimili þeirra og nutu þar veitinga. Í hennar hlut kom að sinna meira og minna innlendum og erlendum viðskiptavinunum.

Einar lagði sig alltaf fram viðað hjálpa gömlum sveitungum sínum og margir litu inn hjá þeim hjónum og eiga góðar minningar frá þeim heimsóknum.

Hlutur Kristjönu í lífsstarfi Einars er mikill.

Gestrisni var þeim báðum í blóð borin og mér er bæði ljúft og skylt að þakka fyrir hönd fjölskyldunnar fyrir allar ánægjustundirnar og móttökurnar á heimili þeirra í gegnum árin. Ég veit að ég mæli fyrirhönd margra fleiri. Þau hafa alla tíð verið raungóð vinum sínum og vandamönnum.

Móðir mín og við systkinin munum alla tíð minnast hjálpsemi Einars og þeirra hjóna í alvarlegum veikindum föður okkar og síðar við fráfall hans.

Einar tók sér fáar frístundir og lítið var um sumarfrí. Sem ungur maður eða á árunum 1944-1945 lærði hann að fljúga og þó svo að hann beitti ekki frekari þessari kunnáttu sinni hafði hann alla tíð áhuga á flugi og flugvélum.

Á árum áður hafði Einar gaman af stangveiði og fyrst og fremst voru það árnar í Húnaþingi semáttu hug hans allan og hann naut þess að dvelja þar í æskubyggð sinnií fylgd góðra vina.

Einar var félagi í Frímúrarareglunni og ábyggilegt er að hann naut þess þar að eiga samleið með góðum félögum þó svo að hann hefði um það engin orð, og þá ekki síst nú hin síðari ár er alvarleg veikindi fóru að gera vart við sig. Einar hafði mikinn áhuga á þjóðmálum og var alla tíð fylgjandi Sjálfstæðisflokknum.

Utanlandsferðir voru yfirleitt hérá árum áður tengdar viðskiptaferðum er þau hjón fóru til innkaupa fyrir fyrirtækið en oft voru þau í fylgd góðra vina. Síðustu árin fóru þau nokkrar ferðir sér til skemmtunar og hvíldar sem þau höfðu mikla ánægju af.

Fyrir um það bil fimm árum komí ljós sá sjúkdómur, krabbamein, sem hann fékk ekki staðist þráttfyrir að læknar gerðu allt sem í þeirra vald stóð.

Í júní sl. héldu afkomendur Jóns Skúlasonar og Steinunnar Davíðsdóttur á Söndum ættarmót norður í Húnaþingi. Meðal annars var farið heim að Söndum og út að Úti bleiksstöðum og þó margt væri nú öðru vísi umhorfs en áður fyrr naut unga fólkið þess að heyra þá eldri rifja upp minningar frá æskuárunum norður í Miðfirði. Við nutum öll þessara tveggja daga og munum geyma þá í minningunni. Það var sérstaklega ánægjulegt að Einar gat tekið þátt í ættarmótinu með okkur og það var augljóst að hann naut þess að vera kominn norður í átthagana og það var eins og hann væri nú að kveðja fyrir fullt og allt gamlar slóðir. Hann var þó manna kátastur miðað við það sem heilsan leyfði. Slóðir feðranna áttu í honum sterk ítök.

Fyrir stuttu átti ég þess kost að dvelja kvöldstund á heimili þessa elskulega frænda míns í Garðastræti. Það var með ólíkindum hvað Einar bar höfuðið hátt þó hann væri sárþjáður og ljóst væri, að það þá ekki síst honum sjálfum, að nú væri farið að draga að leiðarlokum. Af slíku æðruleysi ræddi hann um veikindi sín, sem hann að öðru jöfnu hafði alla tíð verið fámáll um, að hann veitti þeim styrk sem heimsóttu hann, gaf meira en hann tók.

Hann sagðist gjarnan hafa viljað að hann hefði komið meiru í verk síðustu árin en sagðist að öðru leyti vera sáttur við lífið og tilveruna. Það voru kveðjuorð hans þetta kvöld.

Þessi kvöldstund hafði liðið fljótt og móttökurnar eins og áður. Þessa minningu mun ég geyma í huga mér sem eina af þeim dýrmætustu sem ég á um þennan frænda minn.

Ýmsir samferðamenn Einars, innlendir og erlendir, hafa tjáð mér að þeir muni alltaf minnast hans sem trausts vinar og góðs félaga. Þeir muni alltaf minnast glettni hans sem oft brá fyrir í svip hansog brosi.

Einar og Kristjana áttu einn kjör son, Skúla, sem er rafeindavirki, og á hann þrjú börn, Ingifríði Rögnu, f. 4. október 1967, Árna Einar, f. 1. febrúar 1971 og Einar Jón, f. 9. apríl 1975. Ingifríður Ragna hefur alist upp hjá afa sínum og ömmu sem þeirra uppeldisbarn. Dóttir Ingifríðar, Alexia Ýr Magnúsdóttir, sem nú er þriggja ára, hefur dvalist mikið á heimili langafa síns og langömmu og hefur hún verið augasteinn þeirra.

Það er nú komið að leiðarlokum. Við munum sakna góðs frænda og vinar og minnast alls þess sem hann var okkur.

Kristjönu, Skúla og barnabörnunum sendum við okkar innilegustu samúðarkveðjur.

Grétar J. Unnsteinsson

;