[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Með helstu og vinsælustu höfundum síðustu ára er japanski rithöfundurinn Haruki Murakami. Árni Matthíasson segir frá nýjustu bók Murakamis sem kemur út um þessar mundir.

HARUKI Murakami er með helstu og vinsælustu höfundum síðustu ára eins og hefur áður verið sagt frá á þessum stað. Undanfarin ár hefur hann verið afkastamikill; frá 1998 hafa komið út á Vesturlöndum fjórar nýjar bækur hans, The Wind-Up Bird Chronicle, South of the Border, West of the Sun, Underground og Sputnik Sweetheart, og ein gömul, Norwegian Wood. Í vikunni berst síðan hingað til lands ein bók til, After the Quake, sem hér er gerð að umtalsefni.

Sjálfskipuð útlegð

Murakami var mörg ár í sjálfskipaðri útlegð, fluttist til Bandaríkjanna 1986, ekki síst til að geta skoðað heimaland sitt úr fjarlægð. Jarðskjálftinn mikli í Kobe 17. janúar 1995, en hús foreldra hans hrundi í skjálftanum, og gasárásin í neðanjarðarlestakerfi Tókýó tveimur mánuðum síðar, 20. mars, varð honum mikið umhugsunarefni að því hann hefur sagt, enda þóttist hann sjá að undir niðri japönsku samfélagi byltu sér myrk öfl; undir sléttu og felldu yfirborði kraumaði óánægja og spenna. Báðir atburðirnir áttu síðan eftir að verða honum efni í ritverk, gasárásin var undirstaða bókarinnar Undergound, sem kom út á síðasta ári.

Að sögn Murakamis sjálfs kom lesendabréf honum af stað við Underground, en hann rakst á það í glanstímariti. Í því lýsti eiginkona manns sem lent hafði í gasárásinni hvernig hann naut stuðnings og samúðar fyrst eftir árásina en eftir því sem batinn tók lengri tíma snerist samúðin upp í háð og fyrirlitningu. Murakami dreif í að ræða við sem flest fórnarlambanna eða aðstandenda þeirra og byrjaði með 700 nöfn. Honum tókst að hafa upp á 140, en þegar á reyndi vildu ekki nema 60 segja sögu sína og sumir ekki nema að hluta.

Vonleysi án uppgjafar

Murakami lýsti því í viðtölum vegna útgáfu bókarinnar á sínum tíma að þegar verkið hófst hafi hann verið uppfullur fordóma í garð launaþrælanna sem láta sig hafa það að fara af stað til vinnu eldsnemma á hverjum morgni, vera tvo tíma eða lengur á leið í vinnuna og snúa síðan heim á kvöldin; sjá aldrei börn sín nema um helgar og njóta nánast engra samvista við maka eða aðra ástvini. Hann áttaði sig þó snemma á því að launafólkið var að þrauka við aðstæður sem hann gæti ekki ráðið við; það sætti sig við lífið því það ætti enga möguleika á að breyta því. Minnið um fólk sem situr fast í aðstæðum sem það ekki fær breytt eða vill breyta, hversu óþolandi sem þær eru, er reyndar sterkt í verkum Murakamis; leitun er að annarri eins lýsingu á vonleysi og undir lok Hard Boiled Wonderland and the End of the World, án þess þó að gefist sé upp.

Undir lok Underground ræðir Murakami síðan við liðsmenn Aum Shinri Kyo, "samtaka hins æðsta sannleika", sem stóðu að gasárásinni í Tókýó. Einhverjir þekkja kannski til leiðtoga hreyfingarinnar, Shoko Asahara, sem sauð saman hræru úr búddafræðum, hindúatrú og Kristni, með hann sjálfan sem Krist endurborinn, og kryddaði með Opinberunarbók Jóhannesar og spádómum Nostradamusar (virðist ekki svo ýkja frábrugðinn stofnanda Falun Gong, Li Hongzhi, en það er önnur saga).

Leit að betri og fegurri heimi

Í viðtölunum við félaga úr söfnuðinum, þó ekki þá sem tóku beinan þátt í árásinni, komst Murakami að því að þeir voru ósköp venjulegt fólk, og margir reyndar betur gefnir en gengur og gerist. Allir áttu þeir það þó sameiginlegt að ná ekki að samsama sig japönsku samfélagi, að kunna ekki við neysluhyggjuna sem þem fannst gegnsýra samfélagið; þeir voru í leit að betri og fegurri heimi og í raun á sinn hátt fórnarlömb Shoko Asahara líkt og þeir sem urðu fyrir taugagasinu.

Því er þetta allt rifjað upp að í vikunni kemur út ný bók eftir Murakami, After the Quake, sem getið er í upphafi. Í henni er hann öðrum þræði enn við sama heygarðshornið, að segja sögur af fólki sem er fast í aðstæðum sem það ekki getur breytt, fólki sem á erfitt með að sætta sig við lífið eða fólki sem ekki á heima í þessum heimi. Sögurnar eru sjálfstæðar en þó ekki því jarðskjálftinn í Kobe tengir þær saman aukinheldur sem aðrir þræðir, leyndir og augljósir, tengja það saman, önnur minni og þráhyggja.

Steinhjörtu og Ofurfroskur

Í upphafssögunni verður eiginkona söguhetjunnar, Komura, svo gagntekin af jarðskjálftanum að hún getur ekki slitið sig frá sjónvarpinu, starir án afláts dögum saman þar til hún hverfur á braut og skilur eftir miða þar sem hún segir að það að búa með Komura sé eins og að búa með sneið af lofti, það sé ekkert inni í honum sem hann geti veitt öðrum. Þannig verður skjálftinn til þess að hún breytir lífi sínu vísvitandi og hann, sem er fórnarlamb skjálftans líkt og íbúar Kobe, neyðist til að breyta sínu og sér.

Eins og getið er er skjálftinn mikli í Kobe leiðistef After the Quake, stundum sterkt og áhrifamikið, en einnig veikt og tregafullt. Ýmislegt fleira tengir sögurnar saman, sjá til að mynda söguna af listamanninum sem óttast það helst að lokast inni í ísskáp og deyja þannig, og síðan í lokasögunni þar sem stúlkan óttast að vera sett í lokaðan lítinn kassa, hvort tveggja svo augljósar tilvísanir að ekki þarf að orðlengja það. Sagan af Satsuki sem kemur til Taílands í frí og ber innra með sér hatur svo heitt til manns í Kobe að hún óttast að hafa komið jarðskjálftanum af stað kallast á við söguna af Ofurfroski og hvernig hann bjargaði Tókýó með Katagiri. Hatrið sem er eins og eitraður myrkur steinn innra með Satsuki á sér samsvörun í orðunum sem ljúka sögunni af Yoskiya, sem móðir hans segir getinn af guði og kærasta hans kallar Ofurfrosk: "Hjörtu okkar eru ekki úr steini. Steinn getur eyðst með tímanum og glatað mynd sinni. En hjörtun eyðast aldrei."