16. janúar 1994 | Sunnudagsblað | 1712 orð

HEIMTIR ÚR HELJU HELSTU BJÖRGUNARAFREK SÍÐUSTU ÁRA RIFUÐ UPP eftir Guðmund

HEIMTIR ÚR HELJU HELSTU BJÖRGUNARAFREK SÍÐUSTU ÁRA RIFUÐ UPP eftir Guðmund Guðjónsson BJÖRGUNARAFREK þyrlusveitar varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli austur í Vöðlavík á dögunum var hetjudáð og mun seint líða mönnum úr minni.

HEIMTIR ÚR HELJU HELSTU BJÖRGUNARAFREK SÍÐUSTU ÁRA RIFUÐ UPP eftir Guðmund Guðjónsson

BJÖRGUNARAFREK þyrlusveitar varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli austur í Vöðlavík á dögunum var hetjudáð og mun seint líða mönnum úr minni. Það rifjar upp að björgunarafrek, hetjudáðir, mega heita hlutar af daglegu lífi hér á landi þar sem óblíð náttúran lætur til sín taka og gerir mennina, tól þeirra og tæki lítilvæg. Það er ekki oft að svo giftusamlega tekst til við jafn erfiðar aðstæður, "skelfilegar" aðstæður eins og einn nærstaddur orðaði það. En ef litið er um öxl kemur þó í ljós að þótt hafið taki marga, þá tekst fræknum björgunarmönnum að ná mun fleirum úr klóm Ægis. Hér verður stiklað á því stærsta sem drifið hefur á daganna í björgunarafrekum tengdum sjóslysum á síðustu 15 árum.

Nokkuð var um skipsströnd framan af árinu 1980, en öll án mannskaða og fremur tíðindalítil fram á vordaga. Í Árbók SVFÍ stendur: Þann 9. maí strandaði vélbáturinn Nökkvi VE 65, 53 tonna eikarbátur frá Vestmannaeyjum, á Svínafellsfjöru um 3 til 4 sjómílur vestan Ingólfshöfða. Versta veður var á þessum slóðum, ANA 9 vindstig, hríðarkóf og sandfok, svo vart sást út úr augum og mikið brim við ströndina. Þegar báturinn kenndi grunns, reið ólag yfir hann er hreinsaði allt af þilfarinu. Voru þá báðir gúmbjörgunarbátarnir sjósettir og tilbúnir til notkunar ef Nökkvi legðist á hliðina. Tvö önnur grunnbrot riðu yfir bátinn er færðu hann inn yfir grynningarnar og upp í sand. Björgunarsveitir SVFÍ í Öræfum og á Höfn voru þegar kvaddar út er fréttist um strandið og sendar á vettvang. Klukkan rúmlega 13.00 var björgunarsveitin úr Öræfum komin á strandstað og var báturinn þá um 30 metra frá landi. Skutu skipverjar línu í land og voru þeir síðan dregnir í land í björgunarstól. Gekk það greiðlega og var lokið um klukkan 14. Áhöfn Nökkva var fjórir menn og hafði enginn þeirra slasast.

Heimaey og Sigurbára

Talsvert var um skipströnd árið 1981 og Landhelgisgæslan og þyrlusveit varnarliðsins sóttu nokkra sjúka sjómenn á haf út. 16. febrúar hraktist vélskipið Heimaey VE 1, 250 tonna stálskip frá Vestmannaeyjum, í ofsaveðri að Þykkvabæjarfjöru og strandaði. Skipið hafði verið að netaveiðum, en trossa flækst í skrúfunni með þeim afleiðingum að það rak stjórnlaust undan óveðrinu. Margar tilraunir voru gerðar til að koma taug í skipið, en þær mistókust vegna óveðursins. Tíu manna áhöfn var um borð og þarna varð harmleikur er tveir skipverjar sópuðust frá borði og hurfu í hafið er brotsjór reið yfir rétt áður en skipið kenndi grunns. Björgunarsveitir SVFÍ, Dagrenning á Hvolsvelli og FBS á Hellu fóru á strandstað og björguðu eftirlifandi átta áhafnarmeðlimum til lands. Síðar náðist skipið á flot.

Um klukkan 11 að morgni 6. febrúar strandaði Sigurbára VE 249, 127 tonna stálskip frá Vestmannaeyjum, rétt vestan ósa Jökulsár á Sólheimasandi. Björgunarsveit SVFÍ, Víkverji, Vík í Mýrdal, bjargaði allri áhöfninni, alls sjö mönnum, í hinu versta veðri. Norðaustan hvassviðri með hríð og sandbyl. Skipið náðist síðar á flot.

Kampen ferst

Þann 1. nóvember 1983 fórst þýska skipið Kampen er það átti eftir um 16 stunda siglingu til Vestmannaeyja. Í fyrstu taldi skipstjóri Kampens að stórfelld hætta væri ekki yfirvofandi og skipið myndi halda áætlun. En klukkustund síðar var komið annað hljóð í strokkinn, neyðarkall hefði borist frá skipinu og áhöfnin væri að yfirgefa það. Fjöldi fiskiskipa í námunda við slysstaðinn fór á vettvang, auk þess sem þess var óskað að varnarliðið sendi tvær þyrlur og C-130 Hercules leitarvél. Aðstæður voru erfiðar, illviðri og myrkur. Nokkrir skipbrotsmenn voru hífðir úr sjónum upp í fiskiskip og var veður svo slæmt að beiðni um að fá þá hífða upp í leitarþyrlurnar var hafnað. Frá því að fyrsti skipbrotsmaðurinn fannst í sjónum og þar til sá síðasti var hífður upp í skip liðu rúmar tvær klukkustundir. Alls voru þeir 13 talsins, en aðeins 6 þeirra lifðu slysið af.

31. október þetta sama ár hafði TF-Rán bjargað þremur skipbrotsmönnum af Haferninum frá Stykkishólmi í Bjarnareyjum á Breiðafirði í vonskuveðri. Þrír menn fórust með Haferninum. Ótal björgunarsveitarmenn auk þyrlu frá varnarliðinu tóku þátt í leitinni.

Sæbjörgin strandar

17. desember 1984 strandaði Sæbjörgin VE 56 í Hornvík austan Stokksness. Vélarbilun hafði orðið og hraktist skipið um stund, eða uns Erling KE 45 hafði komið taug milli skipana. En taugin slitnaði í haugasjó og 9 vindstigum og ekki reyndist gerlegt að koma taug á milli á ný. Fór því svo að Sæbjörgin hraktist í strand. Allt var þetta að eiga sér stað fram eftir nóttu. Björgunarsveitir voru komnar á strandstað mjög tímanlega og varð úr að bíða birtingar. Enn var þó myrkur er sjór var farinn að streyma inn í skipið og því ákveðið að hefja björgunarstörf. Var það gert með hefðbundum hætti og 14 manna áhöfn var bjargað í land án teljandi erfiðleika.

Ekkert lífsmark í fyrstu

Við stöldrum ekki við á ný fyrr en 14. mars árið 1987, er 9 manns björguðust af Barðanum GK 475, 131 tonna skipi sem strandaði við Dritvík á Snæfellsnesi. Í Árbók SVFÍ stendur: Tilkynning um strandið barst til Tilkynningaskyldu ísl. skipa klukkan 6.40 og voru allar björgunarsveitir SVFÍ á því svæði kallaðar út. Voru þær komnar á strandstað hálftíma síðar og voru allar aðstæður til björgunar hinar erfiðustu. Þyrla Landhelgisgæslunnar, TF-SIF, var kölluð út og var komin á strandstað klukkan 8.13. Sáu þyrlumenn ekkert lífsmark í fyrstu, en gátu síðan bjargað allri áhöfninni og fluttu til lands þar sem hlúð var að þeim af björgunarsveitarmönnum."

Síðar á árinu, 3. október, fórst Birgir RE 323, 11 tonna trébátur, í innsiglingunni til Sandgerðis. Brjálað veður var og reið hvert brotið af öðru yfir bátinn og skipverjanna tvo sem mönnuðu hann. Í MOrgunblaðinu sagði m.a. á sínum tíma: Skipstjóri og áhöfn Reynis GK 177 unnu þrekvirki aðfaranótt föstudagsins þegar þeir björguðu tveim skipverjum af Birgi RE 323, þegar Birgi hvolfdi í foráttubrimi og ofsaroki í innsiglingunni í Sandgerði, en þar er skerjagarður á bæði borð. Skipstjórinn á Reyni, Sævar Ólafsson, varð að sigla skipi sínu inn á grynningar í skerjagarðinum til þess að ná mönnunum tveimur af Birgi. Á útleið frá skerjunum eftir að Reynismenn höfðu náð skipbrotsmönnunum tveimur um borð, tók Reynir tvívegis niðri. Reynir GK er 104 tonn, en Birgir tæp 10 tonn. Vegna veðurofsans hafði skipstjórinn á Reyni tekið það upp hjá sjálfum sér að fylgja Birgi eftir í liðlega klukkustund, áður en bátarnir komu að innsiglingunni, og það var þessi aðgæsla skipstjórans, sem hefur ráðið úrslitum um að mönnunum tveimur var bjargað..." Haft var og eftir Sævari Ólafssyni skipstjóra á Reyni, að hann hefði metið stöðuna svo, að þó hann hefði strandað sínu skipi hefði verið unnt að bjarga áhöfninni. Hann hefði því lagt allt í sölurnar til að ná skipverjunum tveimur á Birgi.

Sjöstjarnan ferst

20. mars 1990 sökk vélbáturinn Sjöstjarnan VE 92 frá Vestmannaeyjum er hann var staddur norður af Elliðaey. Einn maður úr sex manna áhöfn drukknaði, en hinir fimm komust í gúmbát. Eftir rúmlega þriggja stunda volk fann Lóðsinn frá Eyjum skipbrotsmennina og bjargaði þeim.

20. febrúar 1991 strandaði Steindór GK 101 frá Garði við Krísuvíkurberg. Leiðindaveður var, éljagangur og hvöss norðvestanátt. Björgunarsveitin Þorbjörn var kölluð á vettvang auk þess þyrlur Landhelgisgæslunnar og varnarliðsins. Þegar björgunarsveitirnar komu á vettvang voru skipverjarnir allir komnir í flotgalla og búnir að setja út gúmbáta. Gæsluþyrlan náði skipbrotsmönnunum öllum og þurfti til þess þrjár ferðir. Færði hún þá jafn harðan upp á bjargið þar sem varnarliðsþyrlan beið þeirra og flutti til Reykjavíkur til aðhlynningar. Tókst björgun þarna giftusamlega þrátt fyrir erfiðar aðstæður. Sem betur fer tekst mjög oft að bjarga skipbrotsmönnum úr klóm hafsins, en vel heppnuð björgun skipbrotsmanna af Steindóri leiðir hugann að strandi Eldhamars við Hópsnes nærri Grindavík þetta sama ár, nánar tiltekið 22. nóvember. Þar voru aðstæður hrikalegar, en þó hafði skipbrotsmönnum tekist að koma skotlínu í land og björgunasveitarmenn línu á móti. Um framhaldið segir í Árbók SVFÍ: Brotsjór gekk yfir áður en tækist að koma líflínu um borð og færðist báturinn við það austar og festist í gjótu. Annað brot gekk yfir bátinn og við við það tók þrjá skipverja fyrir borð. Einn þeirra komst lífs af. Skipverjar voru allir í björgunarflotgöllum og er talið að það hafi bjargað lífi mannsins sem komst lífs af. Fimm skipverjar fórust."

6. september 1992 var verið að lóðsa tvo færeyska handfærabáta inn um Hornafjarðarós við Hvanney. Gríðarlegir straumar eru í ósnum og svo virðist sem annar bátanna, Guliklettur, hafi dregist aftur úr. Þarna var vonskuveður, 8 til 9 vindstig og rigning. Strandaði báturinn á svokallaðri Hlein og brotnaði í spón. Vitnum í Árbók SVFÍ: Fjórir menn voru á bátnum þegar hann strandaði. Tveir þeirra, Marne Hansen, 32 ára stýrimaður, og Hanus Sjúrðaberg, 18 ára háseti, voru dregnir á land með línu, en skipstjórinn var tekinn upp í bát eftir að hafa rekið inn í ósinn. Johann Magnus Justinsen, skipstjóri á Gulakletti, horfði á bróður sinn hverfa í særokið, en björgunarvesti bjargaði Johanni. Honum sagðist svo frá í viðtali í Morgunblaðinu: "Bróðir minn sagði að hann væri að missa takið og skömmu síðar fórum við báðir í sjóinn. Hann sást ekki aftur. Ég saup mikinn sjó og var orðinn rænulaus af kulda. Þegar þeir komu á bátnum til að taka mig upp var mér það þvert um geð. Það var eins og mig væri að dreyma."

Lokaorð

Eins og sjá má, hefur verið stuðst að miklu leyti við Árbækur SVFÍ í samantekt þessari. Þeir sem gerlega þekkja sjóslysasöguna munu án vafa sakna einhverra atvika, en hér stóð aldrei til að nefna til allt það sem komið hefur upp á. Var til þessarar samantektar stofnað í tilefni af björgunarafrekinu í Vöðlavík á dögunum. Tilgangurinn að rifja upp helstu björgunarafrek þar sem skip og bátar hafa farist eða strandað hin seinni ár. Við skoðun umræddra bóka kemur á daginn að í flestum tilvika leysast mál farsællega og er þá átt við að áhafnir eru ekki í bráðri hættu. Hitt kemur þó fyrir að aðstæður eru erfiðar og þá standa menn þeim mun betur að vígi að þeir sem eru í aðstöðu til að koma til bjargar séu vel tækjum búnir og skipulagðir svo af ber. Í síðast nefnda atvikinu í Hornafjarðarósi voru björgunarsveitarmenn komnir á staðinn aðeins tuttugu mínútum eftir að neyðarkallið barst. Hefðu þeir verið 21 mínútu á leiðinni hefði skipstjórinn farist. Já, hver mínúta er dýrmæt.

Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.