Ragnheiður Davíðsdóttir
Ragnheiður Davíðsdóttir
Eftir Ragnheiði Davíðsdóttur: "Til þess að koma böndum á þá dugar fátt annað en öflugt lögreglueftirlit og haldlagning á ökutækinu í verstu tilfellunum."

Á ÁRUNUM 1998-2008 voru 36 banaslys í umferðinni rakin til ölvunaraksturs. Ölvunarakstur er þriðja algengasta orsök banaslysa í umferðinni á Íslandi á eftir hraðakstri og vanrækslu á notkun bílbelta. Árin 2005-2007 fórust 6 í banaslysum þar sem orsökin var ólögleg fíkniefni. Önnur „lögleg“ lyf koma einnig við sögu í banaslysum, þá helst slævandi verkjalyf sem fólk misneytir eða varar sig ekki á. Hliðarverkun ölvunar- og fíkniefnaaksturs er sú staðreynd að oft eru ökumenn í andlegu ójafnvægi sem leiðir til þess að þeir rjúka af stað eftir rifrildi eða deilur við annað fólk. Af því leiðir að dómgreindin skerðist sem verður m.a. til þess að fólk notar ekki bílbelti og ekur hratt og glæfralega. Um leið setur það sig og aðra í hættu í umferðinni eins og slysin sanna. Rannsóknarnefnd umferðarslysa hefur rannsakað 1-2 svona slys á hverju ári. Þau verða gjarnan að næturlagi eða undir morgun á sumrin. Nýlegar tölur frá Umferðarstofu vekja einnig ugg. Á síðustu tveimur árum hefur umferðarslysum, þar sem ölvun við akstur kemur við sögu, fjölgað um helming. Á sama tíma berast tölur frá lögreglunni um fækkun kæra vegna ölvunaraksturs. Af því mætti ætla að ölvunarakstur væri á undanhaldi – en svo er því miður ekki miðað við þann mikla fjölda sem lendir í umferðarslysi undir áhrifum áfengis. Ég hef lengi haldið því fram að umferðarlöggæsla á Íslandi sé engan veginn viðunandi miðað við fjölda umferðarslysa og ökutækja. Ástæða þess að kærum vegna ölvunaraksturs fækkar er augljóslega sú að umferðarlöggæslan er ekki nægilega mikil. Menn komast einfaldlega upp með að aka undir áhrifum áfengis eða fíkniefna. Að undanförnu hef ég í starfi mínu sem forvarnafulltrúi VÍS heimsótt fjölda grunnskóla með fræðslu um afleiðingar umferðarslysa. Í samtali við nemendur hef ég orðið vör við að akstur án ökuréttinda virðist vera allt of algengur í aldurshópnum 15-16 ára. Börnin segja að bílar foreldra eða systkina séu „fengnir að láni“ – oft að nóttu til þegar enginn verður þess var. Í mörgum tilfellum eru börnin einnig skilin eftir ein heima á meðan foreldrar eða aðrir forráðamenn eru að heiman í lengri eða skemmri tíma, e.t.v. erlendis, og þá nota börnin tækifærið og aka heimilisbílnum. Nú kann margur að ætla að þetta sé orðum aukið en því miður hef ég ástæðu til að ætla að svo sé ekki. Þegar ég spyr hvort þau óttist ekki að verða stöðvuð af lögreglunni er svarið einfalt: „Maður er aldrei stoppaður og svo eru heldur engir löggubílar á ferðinni.“

Varla þarf að taka fram hversu varhugavert það er fyrir barn að aka vélknúnu ökutæki án þess að hafa hlotið lögbundna ökukennslu. Ég vil hvetja foreldra til þess að vera vel á verði gagnvart þessu og skilja bíllyklana sína ekki eftir á glámbekk. Best af öllu er þó að gera börnunum grein fyrir þeirri hættu sem af slíkum háskaakstri getur hlotist. Þá vil ég vara eindregið við niðurskurði á löggæslu og þá sérstaklega umferðarlöggæslu. Enginn einn þáttur í samfélaginu er eins hættulegur og akstur vélknúinna ökutækja. Árlega deyja að meðaltali 24 í umferðarslysum á Íslandi og hundruð slasast alvarlega. Á síðustu fimm árum hafa 9 ungmenni látist af völdum ofsaaksturs en sá hraði sem skilgreindur er sem „ofsaakstur“ er kominn langt yfir öll mörk og ávísun á örkuml eða dauða ef eitthvað út af ber. Slíkt háttarlag í umferðinni er hægt að fyrirbyggja með forvörnum sem ná til mjög margra en alltaf eru til einstaklingar sem láta sér ekki segjast. Til þess að koma böndum á þá dugar fátt annað en öflugt lögreglueftirlit og haldlagning á ökutækinu í verstu tilfellunum. Svo virðist sem þeirri heimild hafi ekki enn verið beitt þótt margir einstaklingar hafi ítrekað brotið gróflega af sér í umferðinni og ættu alls ekki að hafa forráð yfir vélknúnu ökutæki. Hert viðurlög við alvarlegum umferðarlagabrotum og hækkun sekta eru ekki til neins ef þeim meðulum er ekki beitt til þess að uppræta ökuníðinghátt í umferðinni.

Í hönd fer líklega eitt mesta ferðasumar í langan tíma. Landinn virðist ætla að flykkjast út á þjóðvegina í sumar og því hefur oft verið þörf en nú er nauðsyn. Við sem förum að reglum í umferðinni, og það gerum við flest, eigum skýlausan rétt á að ferðast um vegi þessa lands án þess að við og ástvinir okkar séu í bráðri lífshættu vegna þeirra sem beita ofbeldi í umferðinni með ofsaakstri, ölvunar- eða fíkniefnaakstri eða bara vegna þess að þeir álíta sig ódauðlega einræðisherra á vegum landsins. Þá ber að stöðva með öllum tiltækum, löglegum ráðum. Hremmingar undanfarinna mánuða hafa reynt á þolrif almennings svo ekki sé harmleikjum umferðarinnar bætt við. Nóg er nú samt.

Höfundur er forvarnafulltrúi hjá VÍS.