24. ágúst 2013 | Innlendar fréttir | 620 orð | 3 myndir

Um þriðjungur fanga hefur reynt sjálfsvíg

• Rúmur helmingur glímir við þunglyndi • Skortur á samstarfi Litla-Hrauns og Fangelsismálastofnunar hamlar þjónustu

Rannsókn Lagður var spurningalista fyrir alla íslenska fanga í fangelsum árið 2007, 2009 og 2011.
Rannsókn Lagður var spurningalista fyrir alla íslenska fanga í fangelsum árið 2007, 2009 og 2011.
[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Viðar Guðjónsson vidar@mbl.is Um þriðjungur íslenskra fanga hefur reynt sjálfsvíg á lífsleiðinni, að eigin sögn. Þá segjast á bilinu 54-69% fanga glíma við þunglyndi.
Viðar Guðjónsson

vidar@mbl.is

Um þriðjungur íslenskra fanga hefur reynt sjálfsvíg á lífsleiðinni, að eigin sögn. Þá segjast á bilinu 54-69% fanga glíma við þunglyndi. Þetta er meðal þess sem kemur fram í rannsókn doktorsnemans Boga Ragnarssonar sem nemur félagsfræði við Háskóla Íslands. Niðurstöður rannsóknarinnar fékk Bogi með því að leggja spurningalista fyrir alla íslenska fanga í fangelsum í maí og júní árið 2007, í október árið 2009, og í apríl árið 2011.

Í tölunum kemur einnig fram að á bilinu 6-14% fanga telji sig haldin geðklofa og um þriðjungur telur sig glíma við geðhvörf.

Ekki raunveruleikinn

Kjartan Kjartansson var eini starfandi geðlæknir í um 20% starfi á Litla-Hrauni á árunum 2009-2013. Hann lét af því starfi fyrir tveimur vikum. Kjartan hefur ekki trú á því að tölur um geðhvörf og geðklofa í rannsókninni endurspegli raunveruleikann. „Sem betur fer er þetta ekki svona hátt hlutfall, því þá væri ástandið ansi slæmt í fangelsum. Um 1% fólks á við geðklofa stríða og 5-10% glíma við geðhvörf ef týpa 2 er meðtekin. Það er innan við þriðjungur af því sem segir í niðurstöðum,“ segir Kjartan.

Hann segir að engu að síður sé fróðlegt að heyra af því hvernig fangar upplifi geðheilbrigði sitt.

Hann bendir á að menn í neyslu geti sýnt einkenni geðklofa og geðhvarfa án þess að þessir geðsjúkdómar hrjái þá. „Sumir heyra einhverjar raddir eins og geðklofasjúklingar þegar þeir eru í neyslu. Aðrir upplifa geðheilsu sína upp og niður eins og þeir sem glíma við geðhvörf. En það sýnir í raun bara stærsta vandann sem er fíkniefnaneyslan,“ segir Kjartan.

Hann segir að niðurstöður um hátt hlutfall þunglyndra fanga komi sér ekki á óvart. „Menn telja sig þunglynda af ýmsum ástæðum. Það segir sig svolítið sjálft þegar menn eru í þessum aðstæðum,“ segir Kjartan. Hann segir að menn hafi gjarnan leitað til hans vegna þunglyndiseinkenna. Hann telur að tölur um sjálfsvígstilraunir fanga á lífsleiðinni geti staðist. „En þetta er skilgreiningaratriði. Hátt hlutfall þeirra sem koma inn á fíknigeðdeild eru búnir að ofskammta sig eða skera sig. En það getur verið munur á því hvort að það sé sjálfsskaði eða sjálfsvígstilraun, það er munur þar á,“ segir Kjartan en bendir á að fangar geri ekki endilega greinarmun á þessum skilgreiningum. Sjö fangar hafa tekið eigið líf í íslenskum fangelsum frá árinu 1983 samkvæmt upplýsingum frá Fangelsismálastofnun.

Bæta þarf þjónustuna

Auk geðlæknis í 20% starfi þjónusta tveir sálfræðingar frá Fangelsismálastofnun fanga á Litla-Hrauni. Kjartan telur brýna þörf á að bæta geðheilbrigðisþjónustuna. „Ég kom t.d. þarna tvisvar í mánuði og hefði viljað koma oftar,“ segir Kjartan. Hann telur að bæði þurfi meira vilja og fjármagn í málaflokkinn. Aðspurður hvort eitthvað standi upp úr sem betur megi fara telur hann að bæta þurfi samstarfið við fangelsismálayfirvöld. „Kerfið er þannig að Heilbrigðisstofnun Suðurlands veitir geðheilbrigðisþjónustu með geðhjúkrunarfólki og geðlæknum. Á hinn bóginn starfa sálfræðingar og félagsráðgjafar frá Fangelsismálastofnun í fangelsinu. Það er svolítill múr þarna á milli. Við erum ekki að vinna inni í sama kerfi og ég sé ekki hvað sálfræðingurinn er að gera og hann sér ekki hvað ég er að gera. Að auki hittumst við ekkert. Með þessu er hætta á að menn tvívinni hlutina,“ segir Kjartan.

Varpar ljósi á líðan fanga

Bogi Ragnarsson tekur undir með Kjartani um að ekki eigi að taka niðurstöður rannsóknarinnar of bókstaflega þegar kemur að geðheilbrigðismálum. „Þó að útskýringar hafi verið með á þeim hugtökum sem spurt er um í spurningalistanum eins og á geðhvörfum, svo dæmi sé nefnt, þá eru þetta hugtök sem leikmenn hafa kannski ekki algeran skilning á. Engu að síður varpa niðurstöðurnar ákveðnu ljósi á líðan fanganna og gefur tilefni fyrir frekari rannsókna, t.a.m. fyrir geðlækna eða sálfræðinga,“ segir Bogi. Hann segir þó að niðurstöður um þunglyndi og algengi sjálfsvígstilrauna gefi nokkuð skýra mynd.

Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.