[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Viðtal Hólmfríður Gísladóttir holmfridur@mbl.

Viðtal

Hólmfríður Gísladóttir

holmfridur@mbl.is

„Ég fór ekki að sækja kirkju fyrr en ég var komin yfir þrítugt og það var mjög margt í helgihaldinu sem mér fannst framandi, ekki bara það að það var bara verið að tala til karla heldur líka að sá orðaforði sem var verið að nota var pínulítið úreltur og þá verður messan kannski ekki sérlega merkingabær, því þú skilur ekkert alltaf hvað verið er að tala um.“ Þetta segir Arndís G. Bernhardsdóttir Linn, sem var vígð til þjónustu í Kvennakirkjunni í júlí í fyrra. Kvennakirkjan starfar innan þjóðkirkjunnar en guðsþjónustur kirkjunnar taka mið af kvennaguðfræði og eru um margt ólíkar því sem flestir eiga að venjast.

„Ég kynntist kvennaguðfræði og Kvennakirkjunni á meðan ég var í guðfræðideildinni,“ segir Arndís, sem útskrifaðist 2008. „Ég hafði farið í nokkrar messur hjá Kvennakirkjunni og fannst þær heillandi, og kvennaguðfræðin öll; hvort sem við köllum hana kvennaguðfræði eða femíníska guðfræði. Mér fannst hún frelsandi og opnari, jákvæðari og skemmtilegri í alla staði,“ segir hún.

Óhefðbundnar guðsþjónustur

Í Kvennakirkjunni er guð „hún“ og Arndís viðurkennir að vissulega hafi verið ögrandi í fyrstu að heyra talað um guð í kvenkyni. Hún segir guðsþjónusturnar, sem haldnar eru einu sinni í mánuði, ólíkar hefðbundnum messum að því leyti að presturinn er ekki í aðalhlutverki, heldur situr hann úti í sal meðal fólksins. Þá taka sóknarbörnin virkan þátt: Lesa texta og bænir, leggja fram eigin bænarefni og segja frá trú sinni.

Starfsemi Kvennakirkjunnar felst einnig í námskeiðahaldi og þátttöku í guðfræðilegri umræðu. Almennt séð segir Arndís að guðsþjónustur á vegum þjóðkirkjunnar séu frjálslegri í dag en þær voru og það sé að einhverju leyti Kvennakirkjunni að þakka. Þá hafi kirkjan átt stóran þátt í því að breyta málfari þannig að það útilokaði ekki konur.

„Ég held að Kvennakirkjan, og femínískir prestar og guðfræðingar, hafi átt stóran þátt í því að í síðustu þýðingu á Biblíunni er talað til beggja kynja,“ segir Arndís og bendir á að nú sé talað um „bræður og systur“ þar sem áður stóð einungis „bræður“. „Kvennakirkjan gaf út bók árið 1999 sem heitir Vinkonur og vinir Jesú og þar eru valdir Biblíutextar á máli beggja kynja. Þannig að það var Kvennakirkjan sem gerði þær breytingar á prenti sem skiluðu sér inn í Biblíuna 2007.“

Prestar Kvennakirkjunnar eru tveir, Arndís og Auður Eir Vilhjálmsdóttir, sem var vígð til prests fyrir 40 árum, fyrst íslenskra kvenna. Báðar sinna starfinu í sjálfboðavinnu. „Ég bauð mig fram til að vinna með Kvennakirkjunni því ég vil gjarnan taka þátt í því sem Kvennakirkjan hefur verið að gera; breyta hlutunum, gera þá opnari og léttari,“ segir Arndís.

Byggist ekki á abstrakt heimspekilegum vangaveltum

Arndís segir kvennaguðfræðina, eða femíníska guðfræði, ávallt hafa höfðað mjög sterkt til sín, en útgangspunktur hennar sé mjög frábrugðinn hefðbundinni guðfræði. „Hún byrjar í reynslu fólks af guði. Hún byrjar ekki í einhverjum heimspekihugsunum eða kerfum heldur er hún að skoða hvernig einstaklingurinn upplifir guð. Það eru ekki fræðimenn sem sitja og spekúlera og velta því fyrir sér hvernig guð er eða hvað guð er á einhvern abstrakt hátt. Og þess vegna fannst mér hún mjög heillandi.“

Arndís er eina nýlega dæmið um prest sem er vígður til sjálfboðinnar þjónustu en sá síðasti á undan henni var Jón Helgason, síðar biskp, sem var vígður 1895. Hún gerir þó lítið úr þessari staðreynd. „Það er mjög mikið af sjálfboðaþjónustu sem fólk er að vinna alls staðar alla daga á Íslandi. Í öllum íþróttafélögum, Rauða krossinum, Kiwanis og Lions; þetta er allt meira og minna sjálfboðavinna í þágu einhvers málstaðar,“ segir Arndís, sem er í launuðu starfi hjá Lágafellskirkju í Mosfellsbæ.

Hún segir Kvennakirkjuna afar mikilvæga. „Hún hefur þegar lagt þónokkuð til kirkjunnar og þessar breyttu áherslur, eins og hvernig talað er í helgihaldinu varðandi kynin, það hefur skipt máli. Og ég held að jafnrétti kynjana sé ekki, frá mínum bæjardyrum séð, útkljáð mál.“

Á það við innan þjóðkirkjunnar?

„Já líka,“ segir Arndís. „Ég held að kirkjan þurfi að velta fyrir sér hvernig hún talar til fólks og hvernig guðsþjónusturnar eru. Við verðum að ná til fólks,“ segir hún.

Fermingar og námskeiðahald

Kvennakirkjan var stofnuð af konum sem sóttu námskeið í kvennaguðfræði vorið 1991 hjá Auði Eiri Vilhjálmsdóttur. Fyrsta messan var haldin 14. febrúar 1993 í Kópavogskirkju en það var sr. Agnes Sigurðardóttir, nú biskup, sem predikaði. Samkvæmt söguágripi á vefsvæði Kvennakirkjunnar, kvennakirkjan.is, fór fyrsta fermingin í kirkjunni fram árið 2001 en eftir það hefur kirkjan fermt nokkur börn á ári hverju og veitt þeim fermingarfræðslu.

Í október munu námskeið kirkjunnar fjalla um önnur trúarbrögð en þau verða haldin á mánudagskvöldum frá kl. 20-21.30 í Þingholtsstræti 17.

Arndís segir erfitt að henda reiður á fjölda þeirra sem taka þátt í starfi Kvennakirkjunnar en segir guðsþjónusturnar mjög vel sóttar.

Margir vita ekki af Kvennakirkjunni

• Femínisk guðfræði frelsandi og litrík Arndís, sem hefur nú starfað hjá Kvennakirkjunni í rúmt ár, segist ekki hafa orðið vör við fordóma í garð kirkjunnar, en hins vegar séu þeir fjölmargir sem vita ekki að hún er til. Hún bendir hins vegar á að um leið og eitthvað sé kallað „femínískt“ fái það á sig neikvæðan stimpil.

En er Kvennakirkjan femínísk kirkja?

„Já, ég myndi ætla það. Femínismi er ekki einhver ein meginstefnulína. Í femínískri guðfræði er að finna mjög róttæka guðfræði og mjög frjálslynda, þetta er svo breiður straumur. Það er ekki bara ein femínísk leið.

Þær konur sem gengu lengst í kvennaguðfræðinni, eða femínískri guðfræði, þá er ég að tala um erlendis, kölluðu sig „post-christian“. Hættu að vera „kristnar“, af því að þær sögðu að kirkjan væri svo gölluð að henni væri ekki við bjargandi. En svo er miklu stærri hópur sem ákvað að halda áfram að vera femínistar en starfa innan kirkjunnar til að reyna að breyta henni. Þannig að þegar maður segir „femínisti“ þá erum við að tala um alveg rosalegt litróf,“ segir Arndís.

Arndís segir kvennaguðfræðina mjög frelsandi en í dag sé hún skrifuð bæði af konum og körlum. Hún segir að í Kvennakirkjunni sé lögð mikil áhersla á að trúin nýist fólki í daglegu lífi og sé hluti af veruleika fólks í hversdeginum.

Með hvaða hætti þá?

„Ja, við tölum um guð sem vinkonu okkar sem gengur með okkur. Slæst í för með okkur og er til staðar og hlustar. Og það verður svona allt önnur nálgun,“ svarar Arndís.