Hinn 25. desember 2016 er réttur aldarfjórðungur frá því að Ráðstjórnarríkin geispuðu golunni. Þann dag vék Míkhaíl Gorbatsjov úr stöðu sinni og daginn eftir var hinn rauði fáni með hamar og sigð í horni dreginn niður í Kremlkastala.
Hinn 25. desember 2016 er réttur aldarfjórðungur frá því að Ráðstjórnarríkin geispuðu golunni. Þann dag vék Míkhaíl Gorbatsjov úr stöðu sinni og daginn eftir var hinn rauði fáni með hamar og sigð í horni dreginn niður í Kremlkastala. Ráðstjórnarríkin leiddu ógæfu yfir tugmilljónir manna, aftökur, hungurdauða, þrælkun, kúgun, fátækt.

Í tilefni dagsins endurútgefur Almenna bókafélagið bókina Þjónusta, þrælkun, flótti eftir Aatami Kuortti. Hún kom fyrst út á vegum Kristilegs bókmenntafélags haustið 1938 í þýðingu séra Gunnars Jóhannessonar. Höfundur var prestur, finnskumælandi Ingríumaður, en Ingría eða Ingermanland er svæðið við Kirjálabotn milli Finnlands og Eistlands. Þjónaði séra Aatami þremur lúterskum söfnuðum í Ingríu 1927-1930. Hann var handtekinn fyrir að neita að veita leynilögreglu ráðstjórnarinnar upplýsingar um sóknarbörn sín og sendur í tíu ára þrælkunarvinnu í Kirjálalandi, Karelíu.

Eftir nokkurra mánaða vist í vinnubúðum tókst Kuortti að flýja og gekk hann dag og nótt í átt til Finnlands, var tekinn höndum einu sinni en slapp úr klóm leynilögreglunnar og eftir tólf sólarhringa ferð um skóga og vötn Kirjálalands komst hann til Finnlands. Þar setti hann saman lýsingu á lífinu undir ráðstjórn, fangavist sinni og flótta í einföldu og látlausu máli og því áhrifamiklu. Kom bók hans út á finnsku 1934, sænsku 1935, dönsku 1937 og hollensku 1940. Hún var fyrsta bókin á íslensku eftir fanga í þrælkunarbúðum ráðstjórnarinnar, Gúlaginu.

Svo vill til að haustið 1938 komu út í Reykjavík tvær bækur um Ráðstjórnarríkin, bók Kuorttis og Gerska æfintýrið eftir Halldór Kiljan Laxness. Höfundarnir voru nálægt því að vera samtímamenn. Kuortti fæddist 1903, ári á eftir Laxness, og lést 1997, ári á undan skáldinu. Bók Kuorttis hefur staðist tímans tönn. En Gerska æfintýrið hlýtur að vera siðfræðingum áleitið rannsóknarefni. Hvernig stóð á því að skáldið sem kvað samlíðunina, samlíðunina með Ástu Sóllilju á jörðinni vera uppsprettu „hins æðsta saungs“ skyldi réttlæta fjöldaaftökur ráðstjórnarinnar?

Athugasemdir og leiðréttingar vel þegnar

Hannes H. Gissurarson

hannesgi@hi.is