Bræðurnir Ágúst og Lýður Guðmundssynir stofnuðu Bakkavör hf. í litlu húsnæðí í Garði árið 1986. Í dag rekur fyrirtækið dótturfélög víðsvegar í  Evrópu með áætlaða veltu upp á 3 milljarða króna á þessu ári.
Bræðurnir Ágúst og Lýður Guðmundssynir stofnuðu Bakkavör hf. í litlu húsnæðí í Garði árið 1986. Í dag rekur fyrirtækið dótturfélög víðsvegar í Evrópu með áætlaða veltu upp á 3 milljarða króna á þessu ári.
[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Ágúst Guðmundsson stjórnarformaður er 35 ára. Hann stundaði nám við Fjölbrautaskólann í Ármúla og nam frönsku við Université de Pau et des pays de L´Adour í Frakklandi. Ágúst lauk prófi við leiðsögumannaskóla Ferðamálaráðs og stundaði ýmis störf uns hann stóð að stofnun Bakkavarar hf. Lýður Guðmundsson forstjóri er 32 ára. Lýður lauk stúdentsprófi frá Verslunarskóla Íslands 1987 og hefur helgað sig fyrirtækinu frá upphafi.

ÞAÐ hefur margoft sannast að hugvit og áræðni getur skilað miklum árangri. Árið 1986 stofnuðu bræðurnir Ágúst og Lýður Guðmundssynir lítið fyrirtæki í Garði á Reykjanesi. Reksturinn snerist um að framleiða og selja sjávarafurðir á erlenda markaði. Nú 14 árum síðar er þessi litli heimilisiðnaður orðinn að alþjóðlegri fyrirtækjasamstæðu sem veltir rúmum þremur milljörðum á ári og fer ört vaxandi. Síðar í þessum mánuði stendur til að bjóða út hlutafé í fyrirtækinu að nafnverði 105 milljónir króna og í kjölfarið verður sótt um skráningu á Aðallista Verðbréfaþings Íslands.

Þrátt fyrir að fyrirtækið Bakkavör Group hf. sérhæfi sig í rótgróinni atvinnugrein þ.e. framleiðslu, sölu og dreifingu sjávarafurða, þá hljóta forsvarsmenn þess engu að síður að teljast til frumkvöðla í íslensku atvinnulífi. Bræðurnir Ágúst og Lýður Guðmundssynir voru aðeins 22 og 19 ára gamlir, er þeir settu félagið á laggirnar í litlu húsnæði í Garði. Upphaflega var tilgangurinn að vinna þorskhrogn til útflutnings en fljótlega fór fyrirtækið að vinna og selja aðrar tegundir hrogna, s.s. loðnu-, grásleppu-, ufsa-, og ýsuhrogn. Í dag rekur félagið umfangsmikla starfsemi í sex þjóðlöndum víðsvegar í Evrópu.

Þrátt fyrir öran vöxt, hefur félagið ávallt skilað hagnaði frá 1992, að árinu 1996 undanskildu. Á síðasta ári nam hagnaður samstæðunnar 157 milljónum króna eftir skatta sem er 695% aukning frá árinu 1998 þegar hagnaðurinn var 20 milljónir. Samkvæmt rekstraráætlun yfirstandandi árs er gert ráð fyrir að velta verði um 3 milljarðar króna og hagnaður fyrir skatta 185 milljónir. Ónýtt skattalegt tap samstæðunnar nemur 105 milljónum króna.

Hlutafé félagsins samkvæmt samþykktum þess er 449.470.002 krónur. Á aðalfundi 2. mars sl. var samþykkt að auka hlutafé fyrirtækisins um 50 milljónir króna og sækja um skráningu alls útgefins hlutafjár félagsins á Aðallista Verðbréfaþings Íslands. Aðalfundur samþykkti jafnframt að falla frá forkaupsrétti vegna hlutafjáraukningarinnar og verður öll upphæðin því seld í útboðinu ásamt 55 milljóna króna nafnverðshlut í eigu Kaupþings þannig að heildarnafnverð hlutafjár í útboðinu verður 105 milljónir króna á genginu 5,5.

Umsvifin aukist verulega

Eins og ofangreindar hagnaðartölur bera með sér hafa umsvif félagsins aukist verulega undanfarin misseri. Á síðasta ári var ráðist í kaup á sænska fyrirtækinu Lysekils Havsdelikatesser AB (nú Bakkavör Sweden AB) sem er annar stærsti framleiðandi kældra sjávarafurða í landinu og leiðandi í sölu lútfisks og matjesíldar á sænska markaðnum. Þá var jafnframt ráðist í að kaupa upp 80% hlutafjár í franska félaginu Comptoir Du Caviar (nú Bakkavör France) en þar átti Bakkavör fyrir 20%. Framleiðsla félagsins byggist aðallega á Tarama sem er viðbit, laxakavíar og kóngskrabba, auk sölu og dreifingar á styrjukavíar, grásleppukavíar og reyktum hrognum.

Á þessu ári hafa síðan bæst við tvær einingar til viðbótar á meginlandinu. Í þýsku borginni Hamborg var fyrirtækið Bakkavör Germany stofnað í febrúar og er félaginu ætlað að sjá um markaðsmál og dreifingu á afurðum samstæðunnar á þýskum markaði.

Í mars sl. var síðan ráðist í enn eina fjárfestinguna er gengið var frá kaupum á 75% hlutafjár í pólska sölu- og dreifingarfyrirtækinu Norpol Sp. Z.o.o. (nú Bakkavör Polska). Þar er um að ræða sérhæfðan sölu- og dreifingaraðila á kældum sjávarafurðum, s.s. kavíar.

Af öðrum rekstrareiningum innan samstæðunnar ber fyrst að nefna Bakkavör Ísland hf. sem hefur aðsetur í 3.500 fm húsnæði í Reykjanesbæ. Starfsemi félagsins byggist einkum á söfnun, úrvinnslu og sölu á öllum helstu tegundum hrogna. Áætluð velta verksmiðjunnar í Reykjanesbæ á þessu ári er um 5-600 milljónir króna.

Í Reykjanesbæ er jafnframt starfrækt sérstök vöruþróunardeild sem vinnur að því að auka vöruúrval og verðmæti söluafurða fyrirtækisins, jafnframt því að auka þekkingu á hrávöruvinnslu og fullvinnslu innan félagsins. Þess má einnig geta að síðastliðin tvö ár hefur deildin unnið að þróun nýrra afurða, m.a. vöruþróun og framleiðslu á kavíar og smyrjum í samstarfi við norska matvælafyrirtækið Mills.

Frá árinu 1994 hefur verið rekin söluskrifstofa í Bretlandi sem selur aðallega hráefni til flugfélaga og veisluþjónusta.

Móðurfélag stofnað um reksturinn

Það hefur margoft sýnt sig að fyrirtæki eru misvel í stakk búin til að mæta velgengni og örum vexti á stuttum tíma. Aðspurður hvort forsvarsmenn Bakkavarar hafi ekki fundið fyrir slíkum vaxtaverkjum í kjölfar aukinna umsvifa erlendis, svarar Ágúst Guðmundsson neitandi. "Í ljósi þeirra öru breytinga sem hafa verið að eiga sér stað á liðnu ári, var ákveðið að taka upp nýtt skipurit og stofna nýtt móðurfélag, Bakkavör Group hf., utan um allan reksturinn. Skipuritið er svokallað "matrixu" skipurit sem gengur út á það að starfsemi hvers aðildarfélags í hverju landi er sjálfstætt fyrirtæki. Dótturfélögin eru þ.a.l. sjálfstæðar rekstrareiningar en öll hlutabréf í þeim eru í eigu Bakkavör Group hf. Í kjölfarið var starfseminni á Íslandi skipt upp í annars vegar Bakkavör Group hf. sem sér um yfirstjórnun samstæðunnar og hins vegar í Bakkavör Ísland sem sér um starfsemina hér heima."

Hann segir hugmyndafræðina að baki þessari útfærslu snúa að því að viðhalda þeirri skilvirkni sem minni einingar ráða yfir en jafnframt að ná fram samlegð á milli félaganna á sviði innkaupa, fjármála, flutninga, vöruþróunar og framleiðslu. "Í krafti stærðarinnar getum við boðið lægri verð á afurðum okkar en á sama tíma starfa dótturfélögin með sjálfstæðum hætti, hvert á sínum markaði með tilheyrandi sveigjanleika. Með þessu fyrirkomulagi náum við því fram að vera bæði stórir og litlir á sama tíma með öllum þeim eiginleikum og kostum sem einkenna hvort rekstrarform um sig."

Annar mikilvægur styrkur samstæðunnar sem þeir nefna felst í auðveldu aðgengi að fjármagni miðað við erlenda samkeppnisaðila. Það útskýra þeir með því að benda á að íslenskir fjárfestar hafi verið áhugasamir um að fjárfesta í sjávarútvegi og í matvælavinnslu sem byggist á úrvinnslu sjávarafurða, sem hafi veitt félaginu tækifæri til að vaxa með fyrirtækjakaupum. Í öðrum Evrópulöndum hafi fjármálamarkaðir hins vegar mjög takmarkaðan áhuga á fyrirtækjum í sjávarútvegi og vinnslu sjávarafurða.

Megináherslan á Evrópu

Allt frá því að fyrirtækið hóf rekstur árið 1986 hefur stærstur hluti afurða þess verið seldur á erlendum mörkuðum en einungis lítill hluti hér á Íslandi. Mikilvægasta markaðssvæðið er í Norður-Evrópu en gert er ráð fyrir að vægi markaðanna í eystri og syðri hluta álfunnar muni fara vaxandi.

Að sögn Lýðs Guðmundssonar, forstjóra, á félagið einkum viðskipti við alþjóðlegar verslanakeðjur s.s. Carrefour, Auchan, ICA, Tesco og Casino, auk veitingaþjónusta og annarra fyrirtækja í matvælasölu.

Hann telur það ekki áhættusamt að beina viðskiptum að svo fáum stórum aðilum. Hann vísar til þeirrar samþjöppunar sem átt hefur sér stað í verslun í Evrópu á undanförnum árum og fyrirsjáanlegt er að muni aukast enn frekar í framtíðinni. "Þetta knýr á samþjöpppun hjá birgjum sem verða sífellt að bjóða betri verð, meiri áreiðanleika og aukið öryggi í dreifingu. Þetta er það umhverfi sem við höfum náð að fótfesta okkur í með góðum árangri. Ætlunin er að halda áfram að vaxa og fjárfesta í fleiri fyrirtækjum sem falla að okkar starfsemi með það fyrir augum að styrkja stöðu okkar enn frekar."

Markmiðið að auka hagnað

Lýður segir stefnu félagsins snúa að því að viðhalda þeirri uppbyggingu sem átt hefur sér stað á evrópskum mörkuðum. Hann leggur þó áherslu á að stefnan sé ekki að stækka og auka umsvifin eingöngu stærðarinnar vegna heldur sé markmiðið fyrst og fremst að skila hagnaði. "Hvað framtíðaruppbyggingu varðar, þá horfum við aðallega á þá markaði þar sem erlendu stórmarkaðskeðjurnar eru að byggja upp sína starfsemi og að sjálfsögðu þeirra svæða þar sem neysla á okkar vörum er fyrir hendi."

Þeir bræður segjast fullvissir um að frekari sóknarfæri séu til staðar í framleiðslu og sölu kældra sjávarafurða. Ágúst segir stefnu félagsins miða að 20-30% vexti árlega á næstu árum. Hann bendir í því sambandi á að í Frakklandi, einum sterkasta markaði félagsins, selji samstæðan vörur sínar í einungis fimm af tíu stærstu verslanakeðjunum. Þá séu einnig miklar vonir bundnar við markaðinn í Póllandi og raunar fleiri löndum Austur-Evrópu en þar er mikil hefð fyrir kældum sjávarafurðum. "Við sjáum framá að sú samþjöppun sem átt hefur sér stað í verslun í Evrópu á undanförnum árum muni aukast enn frekar og við því verðum við að bregðast. Með því að fjölga framleiðslueiningum og söluskrifstofum með þeim markvissa hætti sem unnið hefur verið að á liðnum árum, náum við að auka stærðarhagkvæmni í framleiðslu auk þess sem það styrkir stöðu fyrirtækisins að vera birgir alþjóðlegra verslanakeðja á sem flestum landssvæðum sem þær starfa á."

Áhættuþættir í lágmarki

Gæði og öryggi afurða er nokkuð sem matvælaframleiðendur á samkeppnismarkaði leggja mikla áherslu á að hafa í lagi enda neytendur fljótir að snúa baki við vöruflokkum sem hafa reynst "vafasamir". Með því að halda utan um öll stig framleiðslunnar, þ.e.vinnslu, pökkun og dreifingu, nær Bakkavör að lágmarka þessa áhættuþætti.

Aðspurðir um áhættu og áhrif sveiflna í veiði á reksturinn, segja þeir bræður óveruleg. Að sögn Lýðs er ekki hægt að flokka Bakkavör Group hf. með hefðbundnum íslenskum sjávarútvegs- og fiskvinnslufyrirtækjum sem eru að miklu leyti háð veiðum, kvótum og veðrum. "Fyrirtækið sem við starfrækjum er fyrst og síðast matvælavinnslufyrirtæki sem framleiðir tilbúnar neytendavörur. Fyrirtækið kaupir inn hráefni í framleiðslu sína á alþjóðlegum mörkuðum og því ekki háð þeim sveiflum sem annars einkenna gjarnan afkomu íslenskra sjávarútvegsfyrirtækja.

Það vekur athygli að fyrirtækið er komið í hóp stærri sjávarútvegsfyrirtækja á Íslandi en hefur samt sem áður aldrei átt kvóta. Ágúst segir þá staðreynd vissulega veita þeim nokkra sérstöðu í greininni. "Við erum ánægðir með að hafa náð að byggja okkur framtíð með aðgangi að mörkuðum og þeirri þekkingu sem við höfum öðlast í gegnum árin. Þá er sú mikla tækniþekking sem við búum yfir á framleiðsluvörum okkar afar mikilvægur þáttur í frekari uppbyggingu og framgöngu félagsins á alþjóðlegum mörkuðum sem við hlökkum til við að takast á við í framtíðinni," að sögn Ágústs.

Eftir Elmar Gíslason