Ævintýrið í Borgarleikhúsinu gæti svo sannarlega fengið farsælt framhald.
Ævintýrið í Borgarleikhúsinu gæti svo sannarlega fengið farsælt framhald.
Nýafstaðinn aðalfundur Leikfélags Reykjavíkur, þar sem reyndar fátt bar til tíðinda, vakti undirritaðan enn á ný til umhugsunar um þátt félagsins að fornu og nýju í leikhúsrekstri og hlutverk þess í Borgarleikhúsinu.

Nýafstaðinn aðalfundur Leikfélags Reykjavíkur, þar sem reyndar fátt bar til tíðinda, vakti undirritaðan enn á ný til umhugsunar um þátt félagsins að fornu og nýju í leikhúsrekstri og hlutverk þess í Borgarleikhúsinu.

Það hafa lengst af verið helgispjöll að tala um Borgarleikhúsið án þess að nefna Leikfélag Reykjavíkur í sömu andránni, þetta tvennt hefur orðið jafn óaðskiljanlegt í huga fólks og LR og Iðnó var í rúma níu áratugi; Iðnó var í huga fólks samnefnari við Leikfélag Reykjavíkur og eftir að LR fluttist þaðan hefur Iðnó einna helst minnt á ráðvilltan leikara þar sem skipst hefur á að hlutverkin hafa ekki hentað honum eða hann ekki hentað hlutverkinu. Í Borgarleikhúsinu hefur Leikfélagið undanfarin þrettán ár barist í bökkum við að halda úti starfsemi af viðunandi umfangi sem sæmir leikhúsi af þessari stærð og mætt furðulitlum skilningi á því hlutverki sínu, þrátt fyrir fögur orð þar að lútandi og ýmsar tilfæringar á pappírunum. Þar til fyrir hálfu öðru ári var LR eigandi að leikhúsbyggingunni á móti Reykjavíkurborg en um áramótin 2000/2001 keypti borgin hlut félagsins og samtímis var gerður samningur milli þessara aðila þar sem LR tekur að sér rekstur leikhússins gegn árlegu fjárframlagi borgarinnar og skuldbindur sig til að sviðsetja sjö leiksýningar í húsinu og ennfremur efna til samstarfs við leikhópa um sýningar í því. Með söluandvirði eignarhluta síns í byggingunni tókst félaginu (væntanlega) að greiða upp skuldahala sem fljótlega varð til eftir að ævintýrið í Borgarleikhúsinu hófst haustið 1989.

Nú er hins vegar svo komið að skuldir félagsins eru orðnar 50 milljónir eftir eitt og hálft ár og þrátt fyrir ýmsar aðgerðir stjórnenda hússins - miður vinsælar sumar hverjar - hefur ekki tekist að snúa þessari óheillaþróun við. Fyrr í vetur sagði leikhússtjórinn í viðtali við Morgunblaðið að ekki væri um annað að ræða en haga rekstrinum í samræmi við þá fjármuni sem fengjust og borgarstjóri hefur sagt af og frá að Reykjavíkurborg hlaupi undir bagga með niðurgreiðslur á nýjum skuldahala.

Leikfélag Reykjavíkur, með leikhússtjórann og/eða formann félagsins í fararbroddi, hefur gert virðingarverðar tilraunir til að halda haus í því botnlausa feni sem Borgarleikhúsið hefur reynst því. Vandinn er ekki flókinn en hann hefur samt reynst erfiður úrlausnar. Það er ekki hægt að reka leikhúsið fyrir þá fjármuni sem til þess eru ætlaðir. Hetjuleg orð leikhússtjórans um að rekstri leikhússins verði að haga í samræmi við peningana eru ekkert annað en það, hetjuleg. Hann hefur áreiðanlega vonað að einhver (lesist stjórn borgarinnar) myndi átta sig á því að hann væri að mæla af hetjuskap sprottnum úr örvæntingu. Staðreyndin er sú að það er ekki hægt að reka Borgarleikhúsið með lágmarksstarfsemi á þremur leiksviðum, sviðsetja þar sjö leiksýningar á ári með sterkum kjarna lista-, tækni- og annars starfsfólks sem alltaf er tiltækt (lesist fastráðið) fyrir þær 200 milljónir sem borgin leggur því til.

Vissulega er hægt að reka leikhús fyrir 200 milljónir en misskilningurinn er sá að alltaf þegar beinharðar tölur ber á góma er gerður rangur samanburður. Möguleikhúsið rekur sína starfsemi fyrir svo litla peninga að engum hefur enn dottið í hug að spyrja hvernig það sé yfirhöfuð hægt. Hafnarfjarðarleikhúsið hefur dafnað fyrir 25 milljónir á ári. Leikfélag Akureyrar hefur það ágætt með 50 milljónir og þrjár frumsýningar.

En samanburður við þessi leikhús er út í hött. Í Hafnarfirðinum eru settar upp 1-2 sýningar á ári, Möguleikhúsið sérhæfir sig í einföldum ferðasýningum með 1-3 leikara innanborðs hverju sinni og hinir aðskiljanlegustu atvinnuleikhópar telja vel sloppið ef hægt er að greiða útlagðan kostnað þótt ekki sé borið í þann lúxus að greiða sjálfum sér laun.

Þjóðleikhúsið aftur á móti rekur hliðstæða starfsemi í sambærilegu húsi og Leikfélagi Reykjavíkur er ætlað að gera í Borgarleikhúsinu og hefur það (Þjóðleikhúsið) nær 500 milljónir til þess frá ríkinu. Þar eru settar upp 10-12 leiksýningar á ári á þremur sviðum þannig að einfaldur samanburður sýnir að á meðan munar aðeins 30-40 % á framleiðslunni munar vel yfir 100% á fjárveitingum. Enginn skyldi þó ætla að Þjóðleikhúsið sé ofhaldið af sínum fjármunum og að hér eigi að leggja til að peningunum sé jafnað á milli leikhúsanna tveggja. Alls ekki. Það er hins vegar skrýtið að allt annar reikningur skuli eiga við Þjóðleikhúsið en Borgarleikhúsið ef á annað borð er gerð krafa um að starfsemin sé hliðstæð að umfangi. Ekki verður heldur séð að Þjóðleikhúsinu hafi tekist að reka sína starfsemi hallalausa á milli ára því ríkið hefur þurft að hlaupa undir bagga og afgreiða aukafjárveitingar til stofnunarinnar til að staðið sé við allar skuldbindingar hennar. Þetta hafa yfirvöld í borginni aftekið gagnvart LR.

Það er reyndar tabú meðal listamanna að tala upphátt um tilfærslu á peningum innan geirans, heldur er þegjandi samkomulag um að gagnvart fjárveitingavaldinu skuli allir snúa bökum saman í baráttunni fyrir aukningu heildartölunnar; einbeita sér að því að fá meira án þess að nokkur fái minna. Það er auðvelt að benda á fjáraustur og sóun í ýmsum greinum opinbers atvinnulífs og færa ýmis rök fyrir því að þeim peningum væri væri betur varið til uppbyggingar listalífsins í landinu. Fáir fara jafnvel með peninga og listamenn og óvíða er jafnmikið gert fyrir jafnlítið. Um þetta eru allir listamenn sammála enda er ábyrgð og samkennd hvað sterkust í hópi þeirra.

Ábyrgðartilfinning og samkennd innan Leikfélags Reykjavíkur hefur á umliðnum misserum birst hvað sterkast í því að gæta hagsmuna félagsmanna gagnvart leikhússtjóranum og verja þá lítilmagna sem hafa unnið félaginu um árabil en lagt minna af mörkum til listrænnar framleiðslu leikhússins. Leikhússtjórinn hefur með höndum það vanþakkláta hlutverk að reka leikhúsið samkvæmt þeim samningi sem félagið hefur gert við húseigandann (Reykjavíkurborg) en ítrekað rekið sig á að helsti dragbíturinn í þeim rekstri er ekki utan við húsið heldur innan þess; til að reka leikhúsið þarf að ganga á hagsmuni félagsins, til að reka félagið þarf að ganga á hagsmuni leikhússins. Sumum þykir hér eflaust ómaklega að LR vegið en það er skoðun undirritaðs að til að koma rekstri Borgarleikhússins í nútímalegt og skilvirkt horf þurfi tvennt að koma til. Annars vegar að auka fjárveitingu til leikhússins um minnst 50% og hins vegar að skilja algjörlega á milli Leikfélags Reykjavíkur og rekstrar Borgarleikhússins. Það gæti eflaust haft í för með sér að tilgangur félagsins væri í uppnámi en tímabært er að velta alvarlega fyrir sér hvort sá tími sé einfaldlega ekki liðinn að rekstur leikhúss á nútímavísu sé í höndum félagsskapar á borð við LR. Það er grundvallarmótsögn fólgin í því að Leikfélagið skuli ráða leikhússtjóra að húsinu sem síðan getur ekki skipulegt listrænt starf þess án þess að sækja leyfi um allar ákvarðanir til stjórnar félagsins. Hlutverk formanns LR í þessu samhengi gagnvart leikhússtjóra er sérstaklega viðkvæmt þar sem erfitt er að fá nákvæm svör við því hver tekur hinar endanlega fjárhagslegu og listrænu ákvarðanir. Við ráðningu leikhússtjórans þarf stjórn félagsins að reyna að finna þann sem þægilegastur verður í samstarfi og leikhússtjórinn getur hæglega lent í þeim sporum - og það hefur sannarlega gerst - að reyna að finna stefnu sinni leið með eilífum málamiðlunum svo stjórnin samþykki tillögur hans, fremur en móta ákveðna stefnu og fylgja henni eftir í krafti þess trausts sem honum er sýnt með ráðningu hans í upphafi.

Ævintýrið í Borgarleikhúsinu gæti svo sannarlega fengið farsælt framhald ef Leikfélag Reykjavíkur ber gæfu til að þekkja sinn vitjunartíma og yfirvöld í borginni leggja metnað sinn í að skapa listamönnum leikhússins viðunandi forsendur til að einbeita kröftum sínum að ferskri frumsköpun.

Hávar Sigurjónsson havar@mbl.is