10. júní 2005 | Aðsent efni | 836 orð | 1 mynd

Hlutverk umhverfisins í mannrækt

Elín Ebba Ásmundsdóttir
Elín Ebba Ásmundsdóttir
Elín Ebba Ásmundsdóttir skrifar um lífsgæði: "Góð tengsl manna á milli eru ekki eingöngu undirstaða vellíðunar og góðrar heilsu heldur auka þau líka sjálfstraust, persónuþroska og ýta undir getuna til að vegna vel í lífinu."
HAMINGJA byggist að miklu leyti á góðum tengslum við fólk og að vinna og vera í hlutverkum sem skipta okkur máli. Að njóta virðingar er drifkrafturinn og mannskepnan gerir nánast hvað sem er til að öðlast hana eða viðhalda henni. Í nútímasamfélagi tengist virðing æ meira tekjum manna. Vestræn samfélög hafa sannarlega orðið efnaðri, en á kostnað lífshamingjunnar. Auknar tekjur útheimta meiri vinnu sem þá verður á kostnað persónulegra tengsla. Nútíminn byggir á samkeppni; að "sá hæfasti lifir af". Hvorki konur né karlar sem keppast við að standa sig á vinnumarkaðinum, sem gerir æ meiri kröfur um afköst og hæfni, hafa tíma fyrir eigin fjölskyldur og hvað þá fyrir samferðamenn sem þurfa aðstoð. Á síðustu áratugum hefur einstaklingshyggjan orðið ofan á. Löngun og hæfni manna til að taka þátt í samfélagsskyldum fer dvínandi enda ekkert upp úr því að hafa, ekki einu sinni virðingu. Viðhorfið hjá meðaljóninum er - ég, um mig, frá mér, til mín. Hvað get ég gert til að ná mínum markmiðum, nýta mína styrkleika, láta mína drauma rætast og svo framvegis. Þetta er allt gott og gilt og eflir einstaklinginn en við megum ekki gleyma því að við erum hluti af samfélagi þar sem við höfum samþykkt að allir eigi rétt á að njóta sín. Það er ekki nóg að við höfum samið lög og reglur um slíkt, við verðum að sýna í verki, hvert og eitt, að við séum sammála þessu.

Við erum enn með sömu forritin og hellisbúinn þegar hann tók sín fyrstu skref í náttúrunni til að lifa af. Þetta frábæra forrit okkar er þannig úr garði gert að ef við stundum iðju sem eykur líkurnar á að lifa af fáum við beint í æð efni sem auka vellíðan og viðhalda og bæta heilsu. Hugsum okkur þá iðju sem miðar að fjölgun, matarlyst, eða iðju sem tengist hreyfingu. Athafnir þessar voru undirstaða þess að lifa af enda ekki lítil umbun sem fæst bæði heilsufarslega og í vellíðan með að stunda slíkt reglulega. En það eru fleiri þættir iðju sem voru jafnmikilvægir til að lifa af hér áður fyrr. Iðjan við að skipta t.d. verðmætum jafnt milli hópsins og sú iðja að aðstoða og kenna samferðamönnum og ungviðinu að pluma sig. Þó að hnattvæðingin sé jákvæð hefur hún ruglað mannskepnuna í ríminu. Verðgildin hafa breyst í samfélagi manna en ekki að sama skapi forritin sem hafa áhrif á heilsu og vellíðan. Góð tengsl manna á milli eru ekki eingöngu undirstaða vellíðunar og góðrar heilsu heldur auka þau líka sjálfstraust, persónuþroska og ýta undir getuna til að vegna vel í lífinu. Úrræði í vestrænum samfélögum sem bæta tengsl manna á milli, s.s. með jafnræði og menntun, úrræði sem uppræta misrétti eða bæta húsakost hafa meiri áhrif á heilbrigði en aukið fjármagn til heilbrigðismála. Hugmyndafræði um orsök sjúkdóma og hvernig beri að nálgast heilbrigðisvandamál þarf að breikka.

Í nútíma samfélagi hafa lífsgæðin batnað, við getum leyft okkur meira, klætt okkur fínna og borðað hollari mat, en því miður oft á kostnað tengsla við aðra. Almenningur veit ekki lengur hvað það er sem skiptir máli í lífinu því hann lifir svo langt frá eigin eðli. Hann stundar ekki lengur iðju sem tengist því að lifa af. Hann er orðinn eins og ljónið sem fæðst hefur í dýragarðinum. Iðjan sem ljónið hefur möguleika á að stunda innan veggja dýragarðsins er svo langt frá því að vera í takt við frumeðlið. Lífsgæði fólks og vellíðan tengist aðeins að litlum hluta framförum í læknisfræðinni. Rannsóknir sem beinast að umhverfisþáttum og mikilvægi þeirra fyrir heilsufar og líðan sýna með óyggjandi hætti að það skilar sér betur að rækta umhverfisþætti en að treysta einungis á dýrar sérfræðilausnir. Efnafræðilegar úrlausnir sem kosta gríðarlegar fjárhæðir hafa náð yfirhöndinni en ekki skilað sér að sama skapi í batnandi heilsu. Meðferðarúrræði eftir bráðafasa beinast oftast að einstakingum sjálfum, honum er gefið tækifæri á að tjá sig um vandann, hann fær fjárhagslega og/eða efnafræðilega aðstoð eða þjálfun af ýmsum toga, allt eftir því hjá hvaða sérfæðingi hann lendir. Þetta er svo sem gott og gilt og skilar talsverðum árangri, en hluti af fjármagninu til að bæta heilsu manna á að fara í ráðstafanir til að bæta umhverfisþætti sem við vitum að hafa áhrif á heilsu manna og velferð. Viðhorf manna til virðingar verða einnig að breytast. Fólk sem finnur lausnir til að auka þátttöku manna í samfélaginu, sem nær að virkja fólk til iðju sem tengist frumforritinu, sem nær að bæta umhverfisþætti og finna náttúrulegar úrlausnir verður verðmætustu einstaklingar framtíðarinnar. Gífurleg fjölgun öryrkja mun neyða menn til að hugsa dæmið upp á nýtt og fara aðrar leiðir en hingað til. Það mun taka marga tugi ára að breyta hugsun og viðhorfum manna til þess hvað skiptir máli fyrir samfélagið. Til þess að ná í hæfileikaríkustu einstaklingana í þessa nýsköpun þurfum við að endurskoða í hverju virðing og verðmæti felast. Mannrækt verður að komast í tísku, annars er hætta á að við getum ekki staðið undir því velferðarkerfi sem við byggðum upp á síðustu öld.

Höfundur er forstöðuiðjuþjálfi geðsviðs LSH og lektor við HA.

Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.