11. febrúar 2006 | Menningarblað/Lesbók | 1138 orð | 1 mynd

Tíu mínútna lágmark

Eftir Arnar Eggert Thoroddsen arnart@mbl.is

Opeth Mikael Åkerfeldt, söngvari, gítarleikari og listrænn stjórnandi.
Opeth Mikael Åkerfeldt, söngvari, gítarleikari og listrænn stjórnandi.
Ferill sænsku þungarokkssveitarinnar Opeth hefur fylgt jafnri og góðri stígandi. Plöturnar eru nú orðnar átta talsins en sú fyrsta, Orchid , leit dagsins ljós árið 1995.
Ferill sænsku þungarokkssveitarinnar Opeth hefur fylgt jafnri og góðri stígandi. Plöturnar eru nú orðnar átta talsins en sú fyrsta, Orchid , leit dagsins ljós árið 1995. Sú nýjasta, Ghost Reveries , kom út síðasta haust og varð ofarlega á mörgum árslistum þeirra sem hugnast bárujárnið best.

Allflest þau ársuppgjör tónlistarblaða og netmiðla sem maður skannar í gegnum við hver áramót eru fremur einsleit. Þau taka yfir hefðbundið rokk og ról, og jafnan eru þær plötur sem eru nett út á jaðri ofarlega. Stærstu fagblöðin, eins og Q, Mojo, Uncut og fleiri eru með nokkuð svipaða lista og stórir almennir miðlar, eins og New York Times og BBC syngja sama sönginn, en stýra þó meira inn á miðjuna en áðurnefnd fagrit. Neðanjarðarbiblíur, á borð við Wire, Pitchfork, Cokemachineglow, Stylus og Tiny Mix Tapes fylgjast þá nokkuð þétt að; raða upp alls kyns nýbylgjurokki í bland við stöku jaðarrapp og raftónlist (Wire er reyndar sér á báti með þetta og sinnir ysta jaðri nær eingöngu).

Ákveðnir stílar liggja því alltaf utan við þessa lista, t.d. þjóðlagatónlist, meginstraumskántrí, blús, reggí og þungarokk svo fátt eitt sé nefnt (athugið að hér er verið að tala um dægurtónlist. Klassíkin og djassinn eru undanskilin hér). Ef ráðsettari, eldri listamönnum auðnast svo að gera góðar plötu; t.d. Neil Diamond, Warren Zevon eða Ry Cooder, heyrist lítið af þeim afrekum (helst að Uncut hafi sinnt þessum hópi). Til að komast að því hvað bar hæst í þessum ákveðnu flokkum á hverju ári þarf því smá átak, því að ólíkt hinu er þessu ekki haldið að manni. Það er í mesta lagi að léttvigtarlegir fulltrúar þessara "jaðarstefna" skríði inn á almennu listana, gott dæmi úr þungarokkinu er t.d. System of a Down, en sveitin sú er í miklu dálæti hjá fólki sem hlustar ekki á þungarokk (og það stendur einnig í þeirri trú að það sé virkilega eitthvað varið í System of a Down). Alvöru þungarokksplötur, alvöru harðkjarni er því vandfundinn á þeim árslistum sem víðast fara.

Ég ákvað að gera eitthvað í þessu nú í janúar og fór á smávegis vefrölt. Hvaða plata var að gera það gott í öfgarokksgeiranum á síðasta ári? Ég var ekki búin að leita lengi þegar nafn Opeth tók að skjóta upp kolli oft og iðulega. Ég festi kaup á plötunni, Ghost Reveries, hið bráðasta og varð ekki fyrir vonbrigðum. Hún stendur fyllilega undir öllu því lofi sem á hana var ausið á síðasta ári. Platan er ekkert minna en meistaraverk.

Progg

Það er samt rétt að vara fólk við áður en lengra er haldið. Ghost Reveries, eins og reyndar mörg fyrri verka Opeth, er proggplata út í gegn, alls ekki ósvipuð því sem t.d. Yes voru að gera á plötum á borð við Close to the Edge eða Tales from Topographic Oceans. Þessi tónlistarstefna (progg; eða framsækna rokkið ("progressive rock") sem tíðkaðist í byrjun áttunda áratugarins) hefur verið eitt úthrópaðasta afkvæmi rokksins og fyrir nokkrum árum var hægt að kaupa nánast allar Genesis-plöturnar fyrir innan við þúsund krónur í Kolaportinu. Fólk vildi ekki sjá þetta né heyra. Valdar samtímasveitir hafa þó umfaðmað þessa "metnaðarfullu" (sumir myndu segja ofhlöðnu og sjálfsmiðuðu) tónlist, nægir að nefna Mars Volta og Marillion í því sambandi. Sumir tónlistaraðdáendur í dag ganga meira að segja svo langt að viðurkenna að þeir "fíli" proggið en slíkar staðhæfingar eru oftast nær hvíslaðar. Tónlistin er þá þannig upp byggð að hún er dæmd til að halda sig úti í kanti, útvarpsvæn verður hún aldrei en hefur þó alltaf lifað góðu lífi í skugganum.

Ghost Reveries er skínandi dæmi um frábærlega vel heppnað ný-progg. "Fokking snilld" eins og ég sagði í tölvubréfi til bróður míns. Að kalla Ghost Reveries magnþrungið og tilkomumikið verk er líkt og að segja að Sigur Rós spili bara nokkuð fallega tónlist. Ghost Reveries er STÓR plata, nei RISASTÓR, þar sem helmingur laganna fer yfir tíu mínútna markið og fimm mínútna lögin eru hreinlega eins og stutt brot. Hljóðfæraleikur allur er pottþéttur, allt eru þetta virtúósar sem sleppa þó blessunarlega aldrei fram af sér beislinu í þeim efnum. Lögin eru haganlega samansett, aldrei er kafla ofaukið. Og þegar hetjugítarsólóið kemur, þá kemur það á hárréttum tíma, einmitt þegar maður var farinn að óska eftir slíku.

Annað lag plötunnar, "Baying of the Hounds", er besta dæmið um hversu langt Opeth seilast með tónlist sinni. Í raun er maður orðlaus þegar þetta yfirdrifna, ellefu mínútna lag, er búið. Í raun er farið yfir strikið, svo stórbrotið er lagið, en hljómsveitin er einfaldlega það góð að hún kemst upp með það (þetta er svipað og með "Kashmir" Led Zeppelin, "stærsta" lag sem samið hefur verið). Í "Baying of the Hounds" má heyra dauðarokk, keyrslurokk (að hætti Motorhead) og Náttúru m.a. (í blábyrjun lagsins er nett hallærislegur og hippalegur orgelleikur sem svínvirkar). En þegar lengra er komið inn í lagið má heyra Genesis, ISIS, Tindersticks og Radiohead. Leiðtogi sveitarinnar, Mikael Åkerfeldt, syngur með hreinni röddu auk þess að rymja og gerir það mjög vel. Þessi tækni, að blanda dómsdagsöskrum saman við hreinan, melódískan söng innan eins og sama lagsins er vandmeðfarin, oftast finnst mér hún ganga illa upp, en Opeth klárar þetta af mikilli snilld.

Opeth er frá Svíþjóð, því mikla gósenlandi þungarokks. Þaðan kom t.d. sænska afbrigðið af dauðarokkinu (ehemm...nema hvað), sem var helsta undirstefna þess ásamt Florida-hljómnum og skartaði sveitum á borð við Entombed og Dismember. Úr Svíaríki er líka Gautaborgarhljómurinn svokallaði sem breiðst hefur út um þungarokksveröld víða og verið nokk áhrifamikll (At the Gates, In Flames o.fl.).

Opeth á rætur í hreinu dauðarokki en þegar fyrsta plata sveitarinnar kom út, árið 1995, var sú stefna í andarslitrunum. Talsverða hljóðfærakunnáttu þurfti til að geta skilað dauðarokkssmíðum almennilega í höfn og þegar á leið fóru dauðarokkarar að verða æ metnaðargjarnari. Lög tóku að lengjast, köflum tók að fjölga og blómaskeið hins upprunalega dauðarokks lauk um '93-'94. Segja má að Opeth hafi gengið inn í þessa þróun, en strax á fyrstu plötu voru öll proggspil lögð á borð, fyrsta lagið þar heilar fjórtán mínútur! Vatnaskil urðu svo þegar fimmta platan Blackwater Park kom út (2001) og var Opeth þá farin að fullkomna þennan einstaka hljóm sinn. Djassuppbyggingar, kassagítarar, progg, dauðarokk, píanó, sveim - meira að segja austurlenskar melódíur. Opeth hefur alla tíð leitast við að brjótast út úr viðteknum formum og hefur fyrir löngu gert út af við þá lífsseigu mítu að dauðarokkarar séu heilalausir ræflarokkarar.

Eins og sagði fyrr í greininni "sló" Ghost Reveries í gegn í þungarokksheimum á síðasta ári og ekki hvað síst hjá burðarritunum þar. Gagnýnendur Metal Hammer völdu hana plötu ársins á meðan sveitin vann allt sem hægt var að vinna hjá lesendum Terrorizer. Platan gerði þá einnig góða hluti hjá Rocksound, Kerrang! og Classic Rock. Fjöldinn allur af minni blöðum og vefritum, helguðum þungarokki, völdu þá Ghost Reveries plötu ársins.

Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.