Meistari Óperukórinn og hljóðfæraleikarar úr Sinfóníuhljómsveit Íslands ásamt einsöngvurunum Huldu Björgu Garðarsdóttur sópran, Sesselju Kristjánsdóttur mezzósópran, Snorra Wium tenór og Davíð Ólafssyni bassa flytja Requiem til minningar um Mozart í Langholtskirkju.
Meistari Óperukórinn og hljóðfæraleikarar úr Sinfóníuhljómsveit Íslands ásamt einsöngvurunum Huldu Björgu Garðarsdóttur sópran, Sesselju Kristjánsdóttur mezzósópran, Snorra Wium tenór og Davíð Ólafssyni bassa flytja Requiem til minningar um Mozart í Langholtskirkju. — Morgunblaðið/ÞÖK
[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Aðfaranótt þriðjudagsins minnist Óperukórinn dánarstundar Mozarts með flutningi Requiem í Langholtskirkju. Kórstjórinn, Garðar Cortes, segir frá síðustu dögum tónskáldsins og þessu hinsta tónverki hans.

Eftir Flóka Guðmundsson

floki@mbl.is

Um þessar mundir er þess minnst um allan heim að 250 ár eru liðin frá fæðingardegi Wolfgangs Amadeusar Mozarts. Í nótt klukkan 00:30 minnist Óperukórinn, undir stjórn Garðars Cortes, hins vegar annarra og harmrænni tímamóta í ævi tónskáldsins, en Mozart lést skömmu eftir miðnætti þessa sömu nótt fyrir 215 árum. Kórinn mun flytja í Langholtskirkju hina tilfinningaþrungnu sálumessu meistarans, Reqiuem ; verkið sem Mozart skrifaði í veikindunum sem að lokum drógu hann til dauða.

Requiem átti að bjarga Mozart frá fátækt

Það er óneitanlega freistandi að velta því fyrir sér hvaða stefnu tónsmíðar Mozarts og tónsmíðar seinni tíma tónskálda hefðu tekið hefði hann ekki dáið svo ungur sem raun er, aðeins 35 ára.

"70 ára, hraustur Mozart hefði verið samtímamaður Beethovens, Schuberts og Webers og ungur Mendelsshon hefði eflaust nýtt sér snilligáfu hans á sama hátt og hann settist við fótskör Haydns," stingur Garðar Cortes upp á. "Hugsanlega hefði stefna þeirra í tónsmíðum tekið flug í aðrar og æðri áttir með Mozart sem spindilás tónlistar þess tíma. Saga tónlistarinnar hefði eflaust breytzt."

En eins og Garðar bendir réttilega á er til lítils að velta sér upp úr því sem hefði getað orðið þegar við getum notið þess besta hér og nú.

"Mozart var hraustur ungur maður þegar á allt er litið. Kona hans Constanza var aftur á móti frekar lasburða og sótti grimmt heilsuhæli og aðrar sjúkrastofnanir. Hún var Mozart góð eiginkona og góður félagi en hann olli henni eflaust vonbrigðum, því þó hann væri einn frægasti maður sinnar samtíðar var hann ekki góð fyrirvinna og þau voru skuldum vafin og áttu yfir höfði sér lögsókn. Requiemið átti að breyta því. Það kom því illa við Constönsu að Mozart skyldi ekki geta lokið við verkið og ævisöguritarar þykjast sjá vonbrigðin í háttalagi hennar eftir dauða hans. Það er önnur saga."

Öll hreyfing kvalræði

Garðar segir að Mozart hafi veikst 20. nóvember 1791.

"Honum leið illa, varð sveittur af minnsta tilefni, fann fyrir óþægindum, var með hroll í líkamanum, verk í höfði og þrota í hálsi. Hann safnaði bjúgi um líkamann og fann að með því að liggja út af leið honum best. Það bráði af honum af og til og hann fór á fætur en alveg sama hvað hann reyndi þá gat hann ekki hrist af sér lasleikann.

Smám saman rann það upp fyrir honum að þetta var alvarlegra en hann átti að venjast. Læknirinn sem annaðist hann, doktor Closset, var ósköp venjulegur læknir sem kunni til verka eins og læknavísindin á þeim tíma sögðu til um."

Að sögn Garðars var svo komið að Mozart gat ekki snúið sér á hlið né reist sig upp við dogg. Öll hreyfing varð honum kvalræði.

"Hann sá hvert stefndi, vissi að hann átti eftir að ljúka tónsmíð sem hann hafði þá þegar fengið greitt fyrir og þyrfti að endurgreiða ef ekki tækist að ljúka við.

Milli stríða vann hann að verkinu og sagan segir að hann hafi verið með nemanda sinn Sussmayer við rúmstokkinn og þeir hafi talað um framvindu verksins og fullkomnun," segir Garðar, en Requiem samanstendur af 12 köflum. Mozart samdi 1-9, Sussmayer 10-12.

Flutt af mikilli auðmýkt

"Enginn veit af hverju Mozart samdi kafla 8 og 9 áður en hann byrjaði á kafla nr. 7, Lacrymosa," heldur Garðar áfram. "Nú varð hann að leggja síðustu krafta í að ljúka honum. Hann náði að skrifa niður upphafið fyrir strengina, 2 takta í forspil, og 6 takta inn í kórinn fyrir kontrabassa og orgel. Sagan segir að hann hafi dáið með penna í hönd við skriftir.

Nú, 215 árum seinna, flytjum við, af mikilli auðmýkt, Requiem eftir Mozart og þökkum almættinu fyrir að hafa gefið okkur slíkan mann, slíkan snilling að leiðarljósi. Þegar kemur að Lacrymosa-kaflanum, flytjum við hann eins og hann kom frá hendi Mozarts, stoppum þar sem hönd hans gat ekki meir og hann gaf upp andann, vottum honum í hljóði virðingu, byrjum svo aftur og ljúkum verkinu í þeirri mynd sem Mozart kom að því."