Björgvin Guðmundsson
Björgvin Guðmundsson
Björgvin Guðmundsson skrifar um hagsmunamál aldraðra: "Ég hefi orðið fyrir miklum vonbrigðum með Jóhönnu og ríkisstjórnina í kjaramálum eldri borgara. Þessir aðilar hafa brugðist."
SKÖMMU eftir þingkosningarnar 2007 ritaði ég grein í Morgunblaðið undir þessari fyrirsögn: „Treysti á, að Jóhanna leysi lífeyrismál aldraðra“. Ég hafði þá miklar væntingar til Jóhönnu sem ráðherra og taldi víst, að hún mundi standa undir þeim væntingum. En því miður. Ég hefi orðið fyrir miklum vonbrigðum með Jóhönnu og ríkisstjórnina í kjaramálum eldri borgara. Þessir aðilar hafa brugðist. Í stuttu máli sagt er staðan þessi: Jóhanna og ríkisstjórnin hafa ekki hækkað lífeyri eldri borgara neitt á þeim tæpu 9 mánuðum, sem þau hafa verið við völd. (A.m.k. ekki þegar þessi grein er skrifuð.) Það eina, sem ríkisstjórnin hefur gert er að birta tilkynningu um, að það eigi að draga úr tekjutengingum 1. apríl nk. og 1. júlí nk. Hinn 1. apríl á að afnema skerðingu tryggingabóta vegna tekna maka og hinn 1. júlí á að draga úr skerðingu tryggingabóta vegna atvinnutekna 67–70 ára, það er taka á gildi frítekjumark að upphæð 100 þúsund á mánuði vegna atvinnutekna. En hvað með kosningaloforðið um að leiðrétta eigi lífeyri aldraðra vegna þess að hann hefði ekki tekið eðlilegum vísitöluhækkunum? Ekkert er minnst á það kosningaloforð. Heldur ríkisstjórnin, að eldri borgarar hafi gleymt því kosningaloforði? Nei, þeir hafa ekki gleymt því. Og það þýðir ekkert að hafa þann hátt á, sem oft hefur tíðkast, að bíða með efndir þar til rétt fyrir næstu kosningar. Eldri borgarar láta ekki bjóða sér slíkar „trakteringar“. Þeir vilja efndir strax. Þeir vilja strax efndir á því kosningaloforði að hækka lífeyri aldraðra frá almannatryggingum í sem svarar neysluútgjöld samkvæmt könnun Hagstofu Íslands.

Lífeyrir aldraðra frá almannatryggingum er í dag 130 þúsund á mánuði fyrir skatt, þ.e. til einhleypinga, sem ekki eru í lífeyrissjóði. Það gerir 118 þúsund á mánuði eftir skatt. Þetta er skammarlega lágt. Ef viðkomandi eldri borgari verður að leigja húsnæði geta farið 70–80 þúsund á mánuði í húsaleigu. Þá er lítið eftir fyrir mat og öllum öðrum útgjöldum og engin leið að láta enda ná saman. Hvers vegna byrjar ríkisstjórnin ekki á því að bæta kjör þessa fólks? Hvers vegna byrjar hún að hugsa um þá sem eru á vinnumarkaðnum? Það er ekki sá hópur eldri borgara, sem verst er staddur.

Jafnvel þó eldri borgari sé í lífeyrissjóði og hafi 50 þúsund á mánuði í lífeyri þaðan er hann lítið betur settur en sá sem hefur ekkert nema lífeyri frá TR. Það er vegna skatta og skerðinga. Ríkið hrifsar til sín sem svarar helmingi af lífeyrinum. Í raun heldur lífeyrisþeginn ekki nema helmingi af þessum lífeyri úr lífeyrissjóðnum, þar eð lífeyrir frá almannatryggingum lækkar um 25 þúsund krónur á mánuði vegna skatta og skerðinga við 50 þúsund króna tekjur úr lífeyrissjóði. Þannig er réttlætið. Sá, sem hefur greitt í lífeyrissjóð alla ævi, sparað til elliárannna, heldur ekki nema hluta af þessum sparnaði, þar eð ríkið hrifsar til sín helming af þessum sparnaði. Þetta ranglæti verður að leiðrétta.

Ríkið hrifsar helming lífeyrisins

Samfylkingin boðaði það í þingkosningunum 2007, að hún vildi setja 100 þúsund króna frítekjumark á mánuði vegna tekna úr lífeyrissjóði og atvinnutekna.Verkefnisstjórn sú, sem félagsmálaráðherra skipaði til þess að undirbúa breytingar í lífeyrismálum aldraðra, mun hafa lagt til, að byrjað yrði með 25 þúsund króna frítekjumark á mánuði vegna lífeyrissjóðstekna. En ríkisstjórnin strikaði það út. Hvers vegna? Má ekki leiðrétta þetta ranglæti? Ég tel, að byrja hefði átt á því að setja frítekjumark vegna tekna úr lífeyrissjóði. Það er mikið mikilvægara en frítekjumark vegna atvinnutekna. Aðeins um 30% eldri borgara er á vinnumarkaði en 90-95% eldri borgara eru í lífeyrissjóði. Það gagnast því mikið fleirum að setja frítekjumark vegna tekna úr lífeyrissjóði. Það er auðvitað ódýrara fyrir ríkið að fara fyrri leiðina (frítekjumark vegna atvinnutekna). Er það ef til vill þess vegna, sem sú leið er farin? Er alltaf verið að reyna að sleppa sem „ billegast“ út úr viðskiptum við eldri borgara? Árið 2006 náðist samkomulag milli Landssambands eldri borgara (LEB) og þáverandi ríkisstjórnar um kjaramál aldraðra og vistunarmál þeirra. Það mátti að vísu ekki kalla þetta samkomulag, heldur var það kallað yfirlýsing. Þar var gert ráð fyrir nokkurri hækkun á lífeyri aldraðra, minni skerðingum og aðgerðum í hjúkrunar- og vistunarmálum aldraðra. Mér þótti samkomulag þetta eða yfirlýsing slakt nema í hjúkrunar- og vistunarmálum aldraðra. Sá kafli var góður. En eftir að yfirlýsing núverandi ríkisstjórnar var birt 5. desember sl. virðist samkomulagið frá 2006 vera dágott eða a.m.k mun drýgra en yfirlýsingin frá desember 2007. Ástæðan er sú, að það er ekki gert ráð fyrir neinni hækkun lífeyris til aldraðra frá almannatryggingum í yfirlýsingunni 2007 en það voru slíkar kjarabætur í yfirlýsingunni frá 2006 þó þær væru ekki mjög miklar. Aldrei hefði hvarflað að mér, að útkoman yrði verri fyrir aldraða, ef Samfylkingin kæmi í ríkisstjórnina í stað Framsóknar, en enn sem komið er virðist það svo.

Höfundur er viðskiptafræðingur.