A ðlögunarhæfni Madame Sunant Rey-Coquais, sendiherrafrú Frakka á Íslandi frá Taílandi, tók 7 ár í að verða rótgróin Frakki og sannur fulltrúi þjóðar sinnar og hún aðlagast vel íslensum vetrarveðrum eftir Elínu Pálmadóttur VETUR og hríðarmugga utan dyra...

A ðlögunarhæfni Madame Sunant Rey-Coquais, sendiherrafrú Frakka á Íslandi frá Taílandi, tók 7 ár í að verða rótgróin Frakki og sannur fulltrúi þjóðar sinnar og hún aðlagast vel íslensum vetrarveðrum eftir Elínu Pálmadóttur

VETUR og hríðarmugga utan dyra, en inni í gamla, franska sendiráðsbústaðnum við Skálholtsstíg mæta manni falleg og stór útsprungin blóm á hárréttum stöðum, fínlegar taílenskar orkideur, stórar rauðar amarilles á lauk, gulir afskornir túlipanar og rauðar rósir á lágu borði. Tilveran verður björt og notaleg. Líklega þrífst allt eins og blómin í návist húsfreyjunnar, Madame Sunant Rey-Coquais, sem tekur með hlýlegu brosi á móti snjóugum gestinum. Það hafði einmitt fyrr vakið athygli hve allt er fallegt þegar frönsku sendiherrahjónin bjóða gestum til miðdags- eða sídegisdrykkju, dekkað borðið, rétturinn á hverjum diski og samsetning máltíðarinnar vel útfærð. Minnti undirritaða á heimaland húsfreyjunnar, Taíland, þar sem matardiskurinn er alltaf eins og listaverk hjá háum sem lágum. Enda er matreiðslan og hvert handarvik úr eigin hendi húsfreyjunnar í franska sendiráðinu.

Það kemur svolítið á óvart þegar Madame Rey-Coquais segir mér um þetta í upphafi spjalls okkar að þegar hún 25 ára gömul giftist frönskum diplómata, þá sagði hún meðvitað skilið í sjö ár við sitt fyrra líf, fjölskyldu, land, trú og siði til að geta gengið inn í og rækt eins vel og hún vildi sitt nýja hlutverk í lífinu. Ákvað að ekkert þýddi annað. Þau giftu sig í kaþólskri kirkju í París og hún tók þar upp nám í frönsku, franskri matargerð, og lærði og tileinkaði sér franska siði og háttu þar til það var henni rótgróið. Foreldrar hennar voru ekkert ánægðir, enda kom hún ekki í heimsókn til þeirra á meðan. Hún ætlaði að rækja sitt hlutverk fullkomlega sem fulltrúi Frakka og að sjö árum liðnum tók hún aftur upp sambandið við fjölskyldu sína og var einmitt nú janúarmánuði í heimsókn heima í Bangkok. Það varð ekkert mál að taka aftur upp fjölskyldutengslin, segir hún.

Skildi við uppruna sinn í sjö ár

Áður en þau giftu sig á sjöunda áratugnum var heilmikið vandamál fyrir Frakka í utanríkisþjónustunni að kvænast útlendum konum. Það var yfirleitt ekki leyft. Francois Ray-Coquais var þá annar sendiráðsritari í franska sendiráðinu í Bangkok. "Við vorum því í erfiðri stöðu. En úr því leystist því maðurinn minn þekkti franskan sendiherra í Pakistan, sem hafði verið með De Gaulles í stríðinu, leitaði til hans og sagði að ef hann fengi ekki að ganga að eiga þessa konu, þá mundi hann segja starfi sínu lausu og fara í blaðamennsku. Sendiherrann gekk í málið og sjálfur De Gaulles gaf leyfið. Hún tekur fram að nú sé þetta ekki eins strangt í utanríkisþjónustunni. Eftir það kom upp mál, þar sem utanríkisþjónustumanni var bannað að kvænast rúmenskri stúlku og málið fór fyrir Conseil d'Etat (ríkisráðið), sem afturkallaði bannið. Síðan hafa viðhorfin verið að breytast.

Þá skildi ég við fjölskyldu mína og ættland í sjö ár," útskýrir hún. "Mér fannst að ef ég ryfi ekki algerlega sambandið, mundi ég ekki læra nægilega vel að lifa frönsku lífi, ala börnin mín upp í kaþólsku eins og ég hafði heitið þegar við giftum okkur að kaþólskum sið og halda franskt hús. Fjölskylda mannsins míns, sem er strangkaþólsk, tók mér vel. Ég held að án þessa hefði mér ekki tekist þetta. Og í rauninni reyndist mér þetta ekkert erfitt," segir hún. Ekki einu sinni að skipta um trú? Hún kveðst ekkert endilega hafa þurft að gera það sjálf, svo lengi sem börnin fjögur væru alin upp í kaþólsku. Hún var búddatrúar eins og 90% Taílendinga og þau trúarbrögð séu fremur heimspeki en óbifanleg trú.

Sunant var ekki nema 25 ára gömul þegar þessi tímamót urðu í lífi hennar og mig langar til að fá ofurlítið skýrari mynd af þessari ákveðnu ungu konu. Hún kveðst hafa fengið strangt uppeldi heima í Taílandi. "Þegar ég hafði lokið námi heima í bænum okkar, sem er inni í landi mitt á milli Bangkok og Chaing Mai, vildu foreldrar mínir að ég færi til Bangkok í háskólanám í viðskiptafræði, hjúkrun eða einhverju slíku. Ég fór og skrifaði mig svo inn í listaskólann Beaux Arts. Ég hafði alltaf haft gaman af að mála og fór að læra það og hliðargreinar í arkitektúr. Sagði foreldrum mínum að ég hefði ekki fengið inngöngu í þessar völdu deildir þeirra. Ég hafði alltaf haft gaman af að mála. 23ja ára gömul hafði ég lokið náminu og var farin að kenna."

Þá gripu örlögin í taumana. "Já, það var skrýtið hvernig það bar til. Ég fór að hitta prófessorinn minn í myndhöggvaradeild. Þá var Francois Rey-Coquais þar staddur. Prófessorinn sagði að þessi franski maður vildi læra að móta og hvort ég vildi leiðbeina honum og hjálpa honum til að finna sér stað í salnum. Tveim mánuðum síðar var ég heima hjá foreldrum mínum og fór að hitta franskan trúboða í bænum. Ég hafði verið í frönskunámi hjá honum. Hann kvaðst eiga von á gestum, þremur karlmönnum og tveimur konum frá franska sendiráðinu í Bangkok. Hvort ég vildi ekki koma og hjálpa honum að sýna þeim bæinn? Og annar sendiráðsritarinn var einn þessara gesta. Upp úr því fórum við að hittast. En það skrýtna er að allt frá barnæsku hafði mig dreymt um að fara til Frakklands og vera í París. Og móðir hans hefur sagt mér að allt frá 12 ára aldri hafi hann þegar hann var að skoða myndir frá fjarlægum löndum í öðrum heimsálfum alltaf stöðvast við löndin í Suðaustur-Asíu. Sagt að í þessum löndum vildi hann búa. Og í námi valdi hann sér einmitt til undirbúnings sínu starfi þá sérgrein sem lýtur að stjórnunarstörfum erlendis. Þetta voru eins og fyrirboðar."

Fyrstu árin bjuggu þau hjónin í París og hún kvaðst hafa verið önnum kafin við að halda heimili og ala upp börnin fjögur. Elsti sonurinn er arkitekt, dóttirin er í utanríkisþjónustunni, annar sonur í heimspeki og tungumálum í Lissabon og sá yngsti lögfræðingur í framhaldsnámi í alþjóðalögum. Svo þau eru vítt og breitt um heiminn, önnum kafin á framabrautinni. Sjálf hafa þau hjónin búið í mörgum löndum og ýmsum heimsálfum, þangað sem störf Francois Rey-Coquais hafa borið þau. Voru um hríð í Pakistan, í Tansaníu, Gíneu, Alsír, í París í sjö ár og svo aftur erlendis, í Brasilíu í hálft fjórða ár, sem hún segir að sé yndislegt land. Til Íslands komu þau frá París, þar sem hann hafði verið framkvæmdastjóri Samskiptadeilar utanríkisráðuneytisins. En hvernig leist henni á að fara til Íslands? Það hljóta að vera viðbrigði frá þeim hlýju löndum sem hún á að venjast. Hún segir að það hafi borið nokkuð brátt að. Þau áttu að fara annað, til hlýrra lands, og hún var farin að pakka. En þá kom maður hennar heim með þau tíðindi að það yrði Ísland. Hann hafði komið hingað í fylgd með Mitterrand forseta og sagði að þetta væri fallegt land, gott og rólegt. Þau fengju gott gamalt hús. Þetta yrði allt í lagi.

Mitt að aðlagast

"Við vorum auðvitað reiðubúin, í utanríkisþjónustunni segir maður ekki nei. Það er innifalið í því starfi," segir hún. Og hún segir það ekkert skjall að sér líði hér ljómandi vel. Ekki svo ákaflega mikið að gera. En rólegt, fallegt og gott líf. Raunar sé í Reykjavík mikið framboð af góðum tónleikum, sem hún sækir mikið, "enda er tónlistin mitt líf," eins og hún segir. Sendiherrann kveður hún duglegri við að sækja opnanir myndlistarsýninga. Sem ungur maður fékkst hann við höggmyndalist, hélt sýningar og seldi verk sín. Hann segir henni svo gjarnan ef hann sér góða myndlistarsýningu og þá fer hún af stað til að sjá hana með honum eða ein. "Ég er ein af þeim sem á ákaflega gott með að vera ein með sjálfri mér án þess að það sé nokkurt mál."

Það hlýtur að koma sér vel í þessu starfi að hafa svona góða aðlögunarhæfni. Hún tekur undir það. "Ég tek allt og öllum eins og þeir eru. Enda lít ég svo á að ég sé ferðalangur með viðdvöl í 3­4 ár á hverjum stað og það er mitt að aðlagast því sem fyrir er." Dæmi um að þessi lífsspeki er ekki bara orðin tóm er að þegar hún um daginn frétti hvernig Íslendingar héldu upp á bolludag og sprengidag, tók hún sig til, fékk uppskrift og bakaði rjómabollur með kaffinu handa þeim og daginn eftir keypti hún saltkjöt og meira að segja gular baunir og spurði kjötkaupmanninn hvernig hún ætti að bera sig til við að elda þetta.

Máltíð með gestum er hátíð

Ég spyr hana að því hvers konar mat hún bjóði sjálf gestum sínum upp á, þegar hún býður til veislu. "Alltaf franskan," svarar hún um hæl. "Maðurinn minn er fulltrúi Frakklands og þeir sem boðnir eru til sendiherra Frakka vænta þess að fá góðan mat og góð vín. Eiga að fá það. Ég vil standa mína plikt. Kemur þó fyrir að ég elda taímat fyrir sérstaka vini, annars alltaf franskt." Allan mat handa gestum sínum matreiðir hún sjálf. "Sjáðu til, að hafa fólk í kringum mig og sitja til borðs með þeim er hátíð hjá mér. Mér þykir skemmtilegt að hafa gesti. Því legg ég mig fram og geri þetta því allt sjálf, brýt servétturnar, elda, legg á borðið og þvæ skaftpottana," segir sendiherrafrúin og hlær.

Hún segir að þetta sé sér engin ánauð. Sumar sendiráðskonur kvarti undan því, telji sig menntaðar til annarra starfa, sem þær vilja vera í. Ekki hún. Hún kveðst njóta þess að undirbúa móttöku gesta. Þegar hún segir að það sé samvinnuverkefni þeirra hjónanna, hvái ég og vil fá að vita hvort sendiherrann taki sjálfur til hendi. Ekki við uppvaskið eða eldamennskuna. En það gengur þannig til að hann kemur heim og talar um að bjóða 10­12 manns til miðdags ákveðinn dag. Segir henni hvaða fólk þetta sé og þau ræða hverjum skuli bjóða. Síðan hugsar hún málið og kemur með uppástungu um matseðilinn og annað, sem hann fellst á eða ekki. Og þá er farið að undirbúa veisluna í smáatriðum. Sumum þykir slíkt of mikil vinna, en það finnst henni aldrei.

Maður gæti haldið þegar svo mikið er í lagt að þá sé hún búin að fá nóg af matseld og framreiðslu að slíkum opinberum veislum loknum. En þótt hún stöku sinnum taki þátt í öðrum kvennaklúbbum þá þyki henni skemmtilegastur litli sælkeraklúbburinn sem í eru nokkrar konur, flestar úr sendiráðunum. Þær bjóða hver annarri í mat og velja nokkra rétti til að kynna. Svo hittast þær kl. 10 að morgni heima hjá einni og fara í eldhúsið, þar sem þær fá að kynnast því hvernig þessi rétturinn eða hinn er búinn til og framreiddur. Síðan setjast þær til borðs um hádegið.

Við sitjum þarna í stofunni í franska sendiráðsbústaðnum í Þingholtunum, sem keyptur var fyrir franska ræðismanninn fyrir fyrri heimsstyrjöldina, eftir að Brilloun konsúll hætti og hélt eftir húsinu sínu í Höfða. Æ síðan hefur þetta verið aðsetur fultrúa Frakka á Íslandi, sem nú eru ambassadorar síns lands. Fyrir fáum árum var þetta fallega gamla timburhús gert upp og sendur til verksins frá utanríkisráðuneytinu arkitekt frá París. Sú tók þá stefnu að velja bjarta liti á veggi og húsgögn, appelsínugult og grænt, í stað daufra pastellita eins og venjan er í slíkum húsum. Taldi betur fara á því í grámanum í skammdeginu á Íslandi. Og tilveran verður raunverulega bjartari þarna þegar vetrarveður geisa úti fyrir, og hleður snjó í garðinn. Víðs vegar um þessar stílhreinu stofur má þó á borðum sjá persónulega muni sendiherrahjónanna sem setja þeirra svip á heimilið. Frúin segist nú gera það í hófi, því ekki sé ætlast til þess að tilfallandi sendiherrar hafi afskipti af tilhögun í frönskum sendiráðum, sem sé unnið af þar til skipuðu fagfólki. Þarna má þó sjá taíilenskan spegil í gylltu stativi, sem í sínum heimkynnum á að krjúpa fyrir framan á gólfi. Og á borði eru þessir fallegur handunnu símunstruðu taílensku silfurmunir, sem stundum prýða borðið í kvöldverðarveislunum. M.a. handskornir silfurbikarar liggjandi við hvern disk með handbróderuðum servéttum. Ég get ekki stillt mig um að spyrja til hvers þeir séu notaðir í Taílandi. Hún útskýrir að þetta séu gamlir gripir, sem notaðir hafi verið undir sérstakt rautt betellauf sem Taílendingar tyggi. Það er gaman að sjá hvernig menningarstraumar renna saman, alfranskt sendiráðsheimili með ofurlitlu taílensku ívafi og út um gluggann blasir við Tjörnin með íslenskum fuglum, börnum og Ráðhúsinu.

Sendiherrafrúin Sunant Rey-Coquais segir að það hafi aldrei truflað sig að aðlagast nýju umhverfi eða að hún tapi sinni þjóðarvitund. "Ég fór ekki að heiman af því að ég væri að flýja einhverja erfiðleika eins og flóttafólkið. Ég á þar mína fjölskyldu þegar ég vil. Þegar ég kem þangað heimsæki ég menningararfinn og þjóðarverðmætin og er stolt af því að vera af þjóð sem á þessa menningu. En ég er alfarið frönsk og tek af heilum hug þátt í lífinu í Frakklandi og frönskum lífsháttum. Er stolt af að tilheyra þeirri menningarþjóð." Fríum sínum eyða frönsku sendiherrahjónin í Frakklandi. Hún var þar í vetur og þangað ætla þau um páskana. Skammt frá Lyon eiga þau 350 ára gamalt hús, byggt 1630. Þetta er fjölskylduhús sem erfst hefur í kvenlegg, en tengdamóðir hennar gaf þeim hjónum það. Þar er yndislegt að vera, segir hún, og hlakkar til þess að hlynna að gróðrinum í garðinum nú um páskana meðan við hér á Íslandi verðum líklega að renna okkur á skíðum í snjónum.

Sendiherrafrú Sunant Rey-Coquais bíður eftir gestum sínum við eitt af sínum uppdekkuðu veisluborðum í franska sendiráðinu í Reykjavík.

Morgunblaðið/Kristinn

Þá skildi ég við fjölskyldu mína og ættland í sjö ár," útskýrir hún. "Mér fannst að ef ég ryfi ekki algerlega sambandið, mundi ég ekki læra nægilega vel að lifa frönsku lífi, ala börnin mín upp í kaþólsku eins og ég hafði heitið þegar við giftum okkur að kaþólskum sið og halda franskt hús. Fjölskylda mannsins míns, sem er strangkaþólsk, tók mér vel. Ég held að án þessa hefði mér ekki tekist þetta. Og í rauninni reyndist mér þetta ekkert erfitt," segir hún.