Anna Sigríður: Og trú okkar má ekki verða eins og steinfóstur, hún á að vera lifandi veruleiki sem umbreytir lífi okkar til góðs.
Anna Sigríður: Og trú okkar má ekki verða eins og steinfóstur, hún á að vera lifandi veruleiki sem umbreytir lífi okkar til góðs. — Morgunblaðið/Kristinn
[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Anna Sigríður Pálsdóttir, prestur við Dómkirkjuna, ræðir um erfiðleika sem hún gekk í gegnum, trúna og sigur vonarinnar. Hún segir trúna ekki mega vera eins og steinbarn, heldur eigi hún að vera lifandi veruleiki sem umbreytir lífinu til góðs.

Anna Sigríður Pálsdóttir er að hefja sitt fjórða ár sem prestur við Dómkirkjuna. Hún þekkir kirkjuna vel því þegar hún var að alast upp var faðir hennar, Páll Ísólfsson tónskáld, organisti í kirkjunni. Anna Sigríður var orðin 45 ára gömul þegar hún hóf guðfræðinámið og fimmtug þegar hún lauk því.

Hún er fyrst spurð af hverju hún hafi farið í guðfræðinám. „Ég ákvað að bæta við mig lærdómi og guðfræðin varð fyrir valinu,“ segir hún. „Ég hafði áður unnið sem myndmenntakennari í grunnskólum í fjórtán ár. Fór svo að vinna við ráðgjöf fyrir aðstandendur þeirra sem glíma við vímuefnavanda. Ég var búin að vera í því starfi í talsverðan tíma og hafði einnig unnið við meðferðir. Þetta var mikil reynsla, en mig langaði til að læra meira og velti fyrir mér sálfræði- eða félagsfræðanámi. En svo fannst mér guðfræðin mest spennandi og hún reyndist vera eitt alskemmtilegasta nám sem hægt er að fara í.“

Fórstu ekki í guðfræðinám til að verða prestur?

„Nei, sú hugsun var nokkuð fjarri mér. Upphaflega langaði mig til að sameina guðfræðinám því að vera í ráðgjöf og lét mig dreyma um að vinna hjá fjölskylduþjónustu kirkjunnar. Það var svo einhvern tíma á síðasta námsárinu að ég ákvað að láta reyna á það að sækja um prestsembætti.

Þegar ég gekk inn í Háskólann í fyrsta skipti þá hugsaði ég með mér: „Þú ert búin að brjóta allar brýr að baki þér, hætt í góðri vinnu og leggur út á djúpið. Hvað ertu eiginlega að gera manneskja?“ Rúmum fjórum árum seinna rann upp fyrir mér að ég væri að ljúka náminu. Þá varð ég alveg jafnmikið undrandi á sjálfri mér og ég varð á sínum tíma þegar ég byrjaði í náminu.“

Missti fótfesuna

Varstu trúuð sem barn?

„Já, ég er alin upp í kristinni trú. Ég var oft í kirkjunni með pabba mínum þegar hann var að æfa sig á orgelið. Kirkjan sjálf og helgi hennar hafði alltaf mikil áhrif á mig og þau áhrif voru yndisleg, hlý og umvefjandi.

Heima var ekki talað mikið um trú en við systur vorum aldar upp í kristnum anda, mamma signdi okkur alltaf þegar hún færði okkur í hrein föt, við lærðum bænir heima og svo var það auðvitað kristnifræðikennsla í skólunum á þessum árum, sem var góð. Þegar ég var orðin ung kona var það ekki beinlínis í takt við tíðarandann að vera trúaður, eða að tjá sig um trú sína, allavega ekki í mínum kunningjahópi. Ég hugsaði lítið um trú á þeim tíma. Svo fór ég að hlusta á hugvekjur Sigurbjörns Einarssonar í sjónvarpinu. Hann hafði mikil áhrif á mig, í raun finnst mér hann vera trúfaðir minn. Ég hlustaði á Sigurbjörn í laumi af því það þótti frekar púkalegt í mínum vinahópi. Gegnum hann öðlaðist ég skilning á innihaldi trúarinnar, hvernig við tengjumst trúararfinum og hvaða dýpt trúin hefur. Þegar ég gekk seinna í gegnum hremmingar í lífi mínu fór trúin að hafa raunverulega merkingu fyrir mig. Þá fór ég að biðja og tók ákvörðun um að leggja líf mitt í hönd þess sem æðra er.“

Hvaða hremmingar voru það?

„Það var niðurbrot eftir skilnað sem leiddi af sér mikla fælni. Fælni er nokkuð algeng í föðurætt minni. Fælni er óskilgreindur ótti, pabbi bar til dæmis óskilgreindan ótta gagnvart því að vera einn. Ég var þess vegna mikið með honum í kirkjunni þegar ég var krakki. En það var merkilegt að um leið og pabbi byrjaði að spila á orgelið þá sá ég að þessi maður, sem gat svo oft verið mjög hræddur, var algerlega óttalaus. Þá kom mikil kyrrð yfir hann.

Það voru ákveðnar aðstæður sem framkölluðu fælni hjá mér. Eftir skilnaðinn ég var mikið ein með yndislegu strákum mínum þremur og var búin að koma okkur vel fyrir. Tveimur árum eftir skilnaðinn fóru þeir allir með föður sínum til útlanda. Þá var eins og ég missti fótfestuna. Ég fékk ofsakvíða sem birtist í víðáttufælni. Ég þorði ekki út úr húsi. Þetta var mjög hastarleg upplifun því í eðli mínu er ég mjög sjálfstæð kona. Á þessum tíma var ég nýbyrjuð á nýjum vinnustað. Samspilið milli þess að vera komin á nýjan stað og að börnin mín fóru í burtu varð til þess að ég missti fótanna. Þá var annaðhvort að duga eða drepast. Ég var svo heppin að ég fékk meðferð á meðferðarheimilinu sem ég vann fyrir, þó að ég væri ekki alkóhólisti. Þar með var ég ekki sett á lyf, heldur hafði ég alltaf einhvern til að tala við og fékk fræðslu um afleiðingar niðurbrots. Það hjálpaði mér, eins og góða fólkið í kringum mig og síðast en ekki síst trúin. Á þessum tíma fór ég að biðja og festi mig við vonina um að allt myndi lagast. Ég trúði því alltaf að ég myndi ná bata en það var ströng þjálfun sem kom mér út úr fælninni. Það sem skipti höfuðmáli er að breyta hugarfarinu og skilja að það er hægt að hugsa nýjar hugsanir og treysta því að öllu verði óhætt, þótt maður geti ekki haft stjórn á öllu í lífinu.

Í heilt ár keyrði ég upp á Fitjar á Kjalarnesi þar sem ég vann og fór alltaf með 23. Davíðssálm í huganum:

Drottinn er minn hirðir, mig mun

ekkert bresta.

Á grænum grundum lætur hann mig hvílast, leiðir mig að vötnum þar sem ég má næðis njóta.

Jafnvel þótt ég fari um diman dal óttast ég ekkert illt því að þú ert hjá mér.

Fyrir þann sem er með víðáttufælni er vont að fara langar leiðir þar sem er bara berangur. Þá er maður einn á víðavangi með sjálfum sér og óttanum. Það er engin lógík í fælni. Þess vegna er ekki hægt að mæta henni með rökum. Manneskjan verður að mæta því sem hún óttast með nýjum ráðum. Ári seinna, eftir meðferðina, fór ég með vinum mínum að ganga á Skjaldbreið. Þegar ég var næstum komin upp á toppinn gaf annað hnéð sig svo ég sagði vinum mínum að fara á undan mér. Það var ekki fyrr en vinir mínir voru horfnir að ég uppgötvaði að ég væri líklega í óttalegustu aðstæðum sem víðáttufælin manneskja getur verið í; ein uppi á fjalli og enginn nálægur. Ég fann ekki fyrir ótta. Ég held að það sé sterkasta frelsistilfinning sem ég hef á ævi minni upplifað.“

Ekki ákvörðun að vera ein

Það hlýtur að hjálpa þér í starfi að hafa gengið í gegnum erfiðleika?

„Já, það hefur hjálpað mér í starfi að hafa gengið í gegnum erfiða tíma. Hremmingar krefja mann um að kynnast sjálfum sér, þar er ekkert annað í boði. Ég ætla ekki að halda því fram að prestar þurfi að hafa lent í erfiðri reynslu til að geta verið góðir prestar. Fyrst og fremst held ég að þeir þurfi að þekkja sjálfa sig vel, nógu vel til að vita að lífið getur leikið við þá og sömuleiðis leikið þá grátt eins og alla aðra.

Ég er mjög fegin því að ég skyldi ekki verða prestur þegar ég var ung kona haldin fullkomnunaráráttu og með sterka þörf fyrir að halda því leyndu ef mér leið illa. Það hefði verið ömurlegt að fara í prestskap með þessa lífssýn. Það er nógu erfitt fyrir prest að leita sér hjálpar, af því þeir eru alltaf í hlutverki þess sem hjálpar.“

Er ekki erfitt starf að vera prestur?

„Auðvitað er það erfitt, en það var líka oft og tíðum erfitt að vera ráðgjafi og það gat verið erfitt að vera kennari því mörg barnanna gengu í gegnum alls kyns hremmingar, sem var erfitt að vita af. Sem ráðgjafi þarf maður að hlusta á allt mögulegt, en þar lærði ég að maður gerir engum greiða með því að taka líðan annarra inn á sig. Oft eru það mjög ákveðnir og sterkir einstaklingar sem ganga í gegnum erfiðleika og þeir kunna því mjög illa að einhver taki þeirra áhyggjur inn á sig. Það er mikill munur á því hvort einhver grætur með manni eða út af manni. Maður finnur greinilegan mun á þessu tvennu þegar maður gengur í gegnum erfiðleika.“

Hvað með einkalífið, ertu gift í dag?

„Nei.“

Hvernig finnst þér að vera ein?

„Ég kann því vel að því leyti að ég lifi góðu lífi og á dásamleg börn, tengdabörn og barnabörn, en það var alltaf metnaður minn í gamla daga að vera eiginkona og fjölskyldumanneskja. Það er ekki endilega ákvörðun mín að vera ein, alls ekki. Lífið hefur bara ekki boðið mér upp á neitt annað ennþá. Ég er búin að heyra margar skýringar frá fólki á því af hverju ég sé ekki í hjónabandi. Það er sagt að ég sé of sterk og að ég sé ekki að senda rétt skilaboð. Á tímabili fóru þessar útskýringar fyrir brjóstið á mér en núna finnst mér þær bara fyndnar. Svo má alveg eins snúa þessum útskýringum upp á þá sem spyrja. Hver og einn getur þá litið í eigin barm og spurt sjálfan sig: „Af hverju er ég í mínu sambandi? Er það af því ég er ekki nægilega sterkur og sjálfstæður einstaklingur?“ Ég veit að fólk vill vel þegar það kemur með svona skýringar, en staðreyndin er sú að sumt er ekki hægt að útskýra.“

Vonin er drifkraftur

Hvað með trúna? Sumir segja að hún sé á undanhaldi og eigi í vök að verjast. Hvað finnst þér?

„Ég hef ekki tilfinningu fyrir því að trúin sé á undanhaldi. Þörf mannsins til að trúa á æðri mátt og treysta á það sem er okkur æðra mun aldrei hverfa. Vonin er drifkraftur í lífi heilbrigðrar manneskju og vonin og trúin eru samþættar. Mér finnst kynslóð barna minna á margan hátt þroskaðri en við foreldrarnir vorum á þeirra aldri og mun andlega sinnaðri en mín kynslóð. Unga fólkið lætur skíra börnin sín, eins og við gerðum reyndar líka, í Dómkirkjunni og í öðrum kirkjum landsins tökum við prestarnir á móti fjölda unglinga á hverju ári til fermingarfræðslu, hjónaefni óska eftir kristilegri hjónavígslu og flestir óska eftir kristinni jarðarför þegar þeir kveðja ástvini sína. Það er mjög algengt að fólk víki sér að mér í búðinni eða bara úti á götu og segi: „Ég er í sókninni þinni, þú ert presturinn minn.“ Þetta er fólk sem er meðvitað um kirkjuna sína, kannski ekki fólk sem ég sé í kirkju á sunnudögum, en engu að síður vill það vita af kirkjunni, það vill geta leitað þangað og það vill kirkjunni sinni vel. Mér finnst það skipta miklu máli.

Stofnanir eiga nú mjög undir högg að sækja, hvort heldur er Alþingi, dómstólar eða kirkjan. Fólk er eðlilega ekki tilbúið að taka því þegjandi og hljóðalaust ef það verða brestir í þessum stofnunum. Ég las einhvern tímann að það hættulegasta sem fyrir kristna kirkju gæti komið væri ef hún teldi sig vera í svo öruggri höfn að hún hætti að skilgreina sig og skilja hvað hún er. Og trú okkar má ekki verða eins og steinbarn, hún á að vera lifandi veruleiki sem umbreytir lífi okkar til góðs. Nú eru að koma jól og á hverjum jólum minnumst við þess að barn kom í heiminn, barn sem gaf okkur nýtt líf, barn sem breytti heiminum og heldur áfram að umbreyta honum.“