„Meginmarkmið markaðarins er að stuðla að því að ríki og fyrirtæki sjái sér hag í að nota sem fæstar losunarheimildir og koma þannig umframheimildum í verð og þannig á sama tíma fara í aðgerðir sem draga úr heildarlosun,“ segir Eyrún meðal annars í viðtalinu.
„Meginmarkmið markaðarins er að stuðla að því að ríki og fyrirtæki sjái sér hag í að nota sem fæstar losunarheimildir og koma þannig umframheimildum í verð og þannig á sama tíma fara í aðgerðir sem draga úr heildarlosun,“ segir Eyrún meðal annars í viðtalinu.
Eyrún Guðjónsdóttir hefur aflað sér víðtækrar þekkingar um kolefnismarkaði og virkni þeirra. Hún er þeirrar skoðunar að kolefnismarkaðir séu öflugt stjórntæki til að hvetja fyrirtæki til að draga úr útblæstri gróðurhúsalofttegunda. Inga Rún Sigurðardóttir ingarun@mbl.is

Hvað? „Kyoto-bókunin leggur grunn að viðskiptamörkuðum þar sem hægt er að stunda viðskipti með losunarheimildir gróðurhúsalofttegunda. Bókunin var samþykkt af flestum aðildarríkjum Loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna árið 1997.

Í framhaldi af Kyoto-bókuninni réðst Evrópusambandið í vinnu við að stofna kolefnismarkað innan aðildarríkja þess. Viðskiptakerfi Evrópusambandsins með losunarheimildir opnaði kolefnismarkað sinn 1. janúar 2005. Kolefnismarkaður felur í sér viðskipti með gróðurhúsaloftegundir sem uppreiknað hefur verið í kolefnisheimildir, einnig nefndar losunarheimildir, sem samsvara einu tonni af koldíoxíð (CO 2 ).

Auk viðskiptakerfis Evrópusambandsins eru víða sjálfstætt starfandi markaðir, til dæmis í Noregi og á Nýja-Sjálandi. Í Bandaríkjunum er einnig óháður markaður þar sem ekki eru takmarkanir á losun gróðurhúsaloftegunda líkt og þekkist í Kyoto-sáttmálanum.

Virði kolefnismarkaðarins hefur farið ört vaxandi undafarin ár. Markaðurinn tvöfaldaðist að virði á milli áranna 2007 og 2008 úr tæplega 64 milljörðum bandaríkjadala í 126 milljarða. Milli áranna 2008 og 2009 jókst virði markaðarins lítillega þrátt fyrir talsverða aukningu í stærð og umfangi.

Stærð kolefnismarkaðarins hefur að sama skapi farið ört vaxandi og fleiri eiga viðskipti með losunarheimildir en áður. Fjöldi viðskipta með losunarheimildir jókst um um 60% á milli áranna 2007 og 2008 úr tæplega 2,4 milljörðum í 4,9 milljarða tonna og aftur um 80% frá 2008 til 2009 í 8,7 milljarða tonna.“

Hvernig? „Kyoto-bókunin kveður á um tölulegar magntakmarkanir á losun tiltekinna gróðurhúsalofttegunda frá iðnríkjum og viðskipti með losunarheimildir.

Viðskipti með losunarheimildir eru dæmi um hagrænt stjórnkerfi í umhverfisvernd sem miðar að því að draga úr útblæstri tiltekinna gróðurhúsalofttegunda. Í grunninn má skipta kolefnismörkuðum í tvo hluta, annars vegar markaði sem fylgja Kyoto-bókuninni og hins vegar Evrópusambandsmarkaðinn.

Viðskiptin geta virst flókin við fyrstu sýn en í raun er um að ræða fjármálagjörninga þar sem tveir aðilar skipta sín á milli vöru – losunarheimildum – og fjármagni. Fyrirtæki sem annaðhvort skortir heimildir eða sér fram á að eiga umframheimildir á ákveðnu tímabili getur þannig selt eða keypt heimildir til dæmis í gegnum viðskiptamiðlun KOLKU. Þar að auki eru fjárfestar aðilar að þessum markaði en þeir geta lagt fjármagn í verkefni sem annaðhvort draga úr útblæstri gróðurhúsalofttegunda eða binda þær með ýmsum hætti. Þessi verkefni skapa heimildir sem eru seljanlegar á almennum markaði.

Með Kyoto-bókuninni var sett á laggirnar viðskiptakerfi sem samanstendur af þremur mismunandi viðskiptagjörningum, sem eru JI-verkefni eða samvinnuverkefni eins og þau eru skilgreind, en það eru verkefni sem fara fram í iðnríkjunum. Þá eru það CDM-verkefni sem talað er um sem loftslagsvæn þróunarverkefni og fara fram í vanþróaðri ríkjunum og sú þriðja er svo hrein viðskipti með losunarheimildir. Hver viðskiptagjörningur leiðir af sér mismunandi tegundir losunarheimilda sem hver gefur rétt á losun á einu tonni af CO 2 eða ígildi þess á ársgrundvelli.“

Hvar? „Kyoto-heimildir eru skráðar á rafrænan hátt og er því um að ræða rafræn viðskipti. Afhending losunarheimilda fer fram á þann hátt að á ákveðnum tíma eru þær fluttar úr landsskrá seljandans yfir í landsskrá kaupandans.

Aðilar sem koma að kolefnisviðskiptum og markaði með kolefnisheimildir eru fyrirtæki sem eru skuldbundin samkvæmt Kyoto-bókuninni, fjárfestingafyrirtæki, miðlarar og ráðgjafarfyrirtæki, Umhverfisstofnun og Landsmiðstöð loftslagsmála, einnig nefnd DNA-skrifstofa.

Fyrirtæki sem eru skuldbundin samkvæmt Kyoto-bókuninni fá bæði úthlutað ákveðnu magni af heimildum og þurfa svo að afla sér heimilda á markaði ef úthlutaðar heimildir duga ekki fyrir væntanlegum útblæstri.

Fjárfestar geta tekið þátt í mótvægisverkefnum og fengið í staðinn úthlutað heimildum sem þeir geta selt á markaði.

Miðlarar og ráðgjafarfyrirtæki afla heimilda fyrir fyrirtæki sem þurfa losunarheimildir og veita innsýn í markaðs- og verðþróun.

Umhverfisstofnun skráir og heldur bókhald um heimildir í gangi og úthlutar jafnframt heimildum án endurgjalds.

Landsmiðstöð loftslagsmála sér um leyfisveitingu fyrir mótvægisverkefni og hefur eftirlit með bindingu CO 2 og hversu margar heimildir mótvægisaðgerðir fá.“

Hvers vegna? „Megintilgangur kolefnismarkaðarins er sá að dregið verði úr útblæstri á sem hagkvæmastan hátt.

Meginmarkmið markaðarins er að stuðla að því að ríki og fyrirtæki sjái sér hag í að nota sem fæstar losunarheimildir og koma þannig umframheimildum í verð og þannig á sama tíma fara í aðgerðir sem draga úr heildarlosun. Kerfið stuðlar að hagkvæmni og veitir aðildarríkjum kost á sveigjanleika við efndir skuldbindinga sinna og getur leitt til þess að ríki séu frekar tilbúin að taka á sig strangari skuldbindingar í loftslagsmálum en ella.

Iðnfyrirtæki sem framleiða vöru sína með mikilli brennslu jarðefnaeldsneytis þurfa til dæmis fleiri losunarheimildir en ef um endurnýjanlegan orkugjafa er að ræða. Því myndast hvati fyrir fyrirtæki að færa sig frá nýtingu jarðefnaeldsneytis yfir í að nota endurnýjanlega orku. Með þessu er vonast til að fyrirtæki jafnt sem einstaklingar leggist á eitt í baráttunni gegn loftslagsbreytingum, til dæmis með skilvirkari orkunotkun.

Markaðsöflin ýta undir loftslagsvænni lausnir sem og breytta hegðun fólks, umhverfinu til heilla.“

Hvenær? „Ísland verður virkur aðili að viðskiptakerfi Evrópusambandsins í upphafi ársins 2013 en íslensk stjórnvöld hafa gert samning við ESB sem felur meðal annars í sér samkomulag varðandi sameiginlega framkvæmd á nýjum alþjóðlegum loftslagssamningi sem ætlað er að taka við af Kyoto-bókuninni að árinu 2012 liðnu. Með þessu samkomulagi er einnig staðfest að stór hluti losunar gróðurhúsalofttegunda á Íslandi muni falla undir viðskiptakerfi ESB frá og með 1. janúar 2013 en áætlað er að það muni vera um 40% af allri losun CO 2 á Íslandi, þar á meðal öll losun frá stóriðju.

Nú eru aðeins rétt rúm tvö ár til stefnu og því mikilvægt að hefjast handa við þann undirbúning sem þarf að eiga sér stað fyrir nýtt skuldbindingartímabíl bæði hjá stjórnvöldum sem og þeim fyrirtækjum sem skuldbundin eru því í þessum málum gildir að framtíðin er í dag!“

Hver er konan?

Eyrún Guðjónsdóttir er 32 ára Skagamær búsett í Reykjavík.

Eyrún er framkvæmdastjóri fyrirtækisins KOLKA – kolefnisviðskipti & ráðgjöf og er jafnframt einn stofnenda fyrirtækisins og meirihlutaeigandi.

Hún er með B.Sc-gráðu í viðskiptalögfræði og M.Sc-gráðu í alþjóðafjármálum og bankstarfsemi. Meistararitgerð Eyrúnar ber heitið Viðskipti til varnar náttúru (2008). Eyrún hefur mikinn áhuga á loftslagsmálunum og ýmsum tengdum málefnum, sérstaklega hefur hún lagt áherslu á að afla sér víðtækrar þekkingar á öllu því sem tengist kolefnismörkuðum á einn eða annan hátt

Nánar má sjá um KOLKU ásamt ýmsum fróðlegum upplýsingum um málefnið á vefsíðu fyrirtækisins www.kolka.is.