Ómar Kristjánsson
Ómar Kristjánsson
Frá því utanríkisráðherra veiti félaga Arafat þessa stuðningsyfirlýsingu, segir Ómar Kristjánsson, hafa hins vegar margir þjóðarleiðtogar tekið undir skoðanir Bush um nauðsyn leiðtogaskipta, þ.ám. leiðtogar Arabaríkja.

MEÐAL Íslendinga er löng venja fyrir því að trúa öllu sem kemur fram í fréttum. Átökin milli Ísraels- og Palestínumanna hafa þar verið fyrirferðarmikil. Í tengslum við frásagnir af atvikum hafa fréttastofur landsins oft haft viðtöl og flutt frásagnir Íslendinga sem lýsa viðburðum og skoðunum sínum á ástandinu. Hversdagslegt er orðið að heyra frásagnir félaga í Vinafélagi Palestínu á Íslandi, en hópurinn aðhyllist sjónarmið annars aðilans og leitast við vinna málstað hans fylgi og stuðning. Einnig bregður fyrir viðtölum við starfsmenn Hjálparstofnunar kirkjunnar, fulltrúa Þjóðkirkjunnar, íslenska hjálparstarfsmenn í Palestínu og nýlega var sagt ítarlega frá fjölmennri ferð utanríkisráðherra og starfsmanna hans til Ísrael. Það skal því engan undra þótt fólkið í landinu telji sig hafa heilsteypta og heiðarlega mynd af ástandinu á svæðinu og góða innsýn í aðferðir og framkomu stríðenda.

Fjöldi fallinna!

Nýlega kom fram í fréttum að u.þ.b. 1.800 Palestínumenn hefðu fallið í átökunum, sem hófust í september árið 2000 og væru þeir þrefalt fleiri en myrtir Ísraelsmenn. Í úttekt "International Policy for Counter-Terrorism" (ITC) kemur fram að Palestínumenn hafa sjálfir myrt 185 menn af hinum föllnu. Jafnframt kemur fram í skýrslunni að mikill meirihluti fallinna Palestínumanna væru stríðsmenn. Af u.þ.b. 800 Ísraelsmönnum sem myrtir hafa verið í stríðinu væru a.m.k. 80% þeirra almennir borgarar, þar af 30% konur og að yfir 2.000 Ísraelar liggja limlestir efir sjálfsmorðsárásir Palestínumanna á almenna borgara. Margt af því fólki mun verða rúmliggjandi allt sitt líf.

5.000 myrtir í Jenin?

Frásagnir af innrás Ísraelsmanna í borgina Jenin á Vesturbakkanum vöktu hörð viðbrögð. Féllu stór orð um ofbeldi Ísraelsmanna og fjölda látinna. Þegar mest gekk á í fréttaflutningi af atburðarásinni var talað um að allt að 5.000 Palestínumenn hefðu fallið í innrásinni. Íslenskir hjálparstarfsmenn í Palestínu lýstu ástandinu í löngum og mörgum fréttasamtölum við íslenskar fréttastofur. Drógu þeir ekki af sér að lýsa grimmdarverkum hermanna Ísraels. Íslenskur prestur sem kom til Jenin, sem formaður Mannréttindanefndar alþjóða Lúterska heimssambandsins átti varla orð til að lýsa ástandinu og eyðileggingunni. Lýsingar þessara aðila gáfu tilefni til að halda að sjaldgæf voðaverk hefðu verið framin. Síðan hefur komið í ljós að 52 palestínumenn fórust og reyndust flestir þeirra vera með vopn. Ísraelsmenn segja innrásina hafa heppnast vel í þeim tilgangi að uppræta hryðjuverk. Þeir hafi flutt marga bílfarma af vopnum og sprengiefni úr geymslum í bílskúrum og kjöllurum frá svæðinu sem þeir jöfnuðu við jörðu í Jenin.

Er friðarvilji forystumanna Palestínumanna einlægur?

Dennis B. Ross, sendiherra, var formaður samninganefndar Bandaríkjanna í friðarviðræðum um Mið-Austurlönd í stjórnartíð Clintons og George Bush eldri. Í grein sem hann skrifaði fyrr á þessu ári og vakti verðskuldaða athygli segir hann meðal annars um þetta atriði:

"2. Bandaríkin tóku ákvörðun 1993 um að eiga viðræður beint við formann Arafat, sem hluta af Óslóar samkomulaginu, þegar og eftir að hann formlega samþykkti að hafna hryðjuverkum, hét að aga og refsa hverjum Palestínumanni sem efndi til óspekta og leysa árekstra með friði. Palestínumenn, Ísraelar, Bandaríkjamenn, Egyptar, Saudi-Arabar og aðrir leiðtogar Arabaríkja deildu sameiginlega þeirri trú sinni að Arafat vildi frið við Ísrael. Samt undirbjó Arafat aldrei almenning undir að samkomulagið yrði málamiðlun þar sem báðir aðilar hefðu slakað á ýtrustu kröfum sínum. Hann lét sem friðarviðræðurnar færðu Palestínumönnum það sem þeir hefðu alltaf viljað- og gaf í skyn að gripið yrði til vopna ef ekki næðist fram það takmark. Jafnvel meðan allt lék í lyndi talaði Arafat við Palestínumenn um hvernig baráttan, ,,Jihad" (heilagt stríð) mundi leiða þá til Jerúsalem. Í friðarviðræðunum í desember 2000 með Clinton, fyrrverandi forseta Bandaríkjanna, féll Arafat hryggilega á prófinu. Þá hafnaði hann friði.

Dennis Ross segir að hann sjái enginn merki þess að Arafat hafi breyst og sé nú tilbúinn að gera tímamóta samkomulag um frið við Ísraelsmenn. Arafat hefur aldrei gert raunverulega tilraun til að útskýra fyrir sínu fólki hvað Palestínuönnum var boðið í samningaferlinu með Clinton.

Samningur sem fært hefði Palestínumönnum sjálfstætt ríki, 97% af Vesturbakkanum, Gazasvæðið, gert austurhluta Jerúsalem að höfuðborg ríkisins og gefið Palestínskum flóttamönnum fullt frelsi til að flytja á landsvæði fráskilið sem hluti af nýju ríki Palestínumanna. Dennis segist aldrei hafa hitt Arabískan leiðtoga sem treysti Arafat eða hafi yfirleitt nokkuð gott um hann að segja. Nánast allir leiðtogar Araba hafa sömu sögu að segja um hvernig Arafat hafi viljandi villt þeim sýn eða svikið þá. Allir leiðtogar Araba létu í ljós þá skoðun sína á að friðaráætlun Clintons hefði verið tímamóta-tillaga.

Hann dregur heldur ekki dul á að hann telji að Arafat geti, ef hann vilji, barið niður hryðjuverk og ofbeldi. Það hafi hann sýnt og sannað 1996 þegar hann braut niður andstöðu Hamas samtakanna og hélt niðri hryðjuverkastarfsemi þeirra til ársins 2000. Palestínumenn verða að taka ákvarðanir og bera ábyrgð á eigin verkum. Raunverulegur friður veltur ekki minnst á því hvort að yfirvöld í Palestínu taki upp heiðarlegt og falslaust samband við sitt fólk og æxli ábyrgð og standi af heilindum við umdeildar ákvarðanir og samninga sem gera verður", segir Dennis Ross að lokum í grein sinni.

Arafat verður að víkja

Í lok júní ávarpaði Georg W. Bush, forseti Bandaríkjanna, þjóð sína í afdrifaríkri ræðu þar sem hann skorar á Palestínumenn að velja sér nýja leiðtoga. Hann hvatti Palestínsku þjóðina til að velja lýðræði og hafna einræði. Bush var harðorður gagnvart leiðtoga Palestínumanna er hann sagði:

"Núverandi stjórnendur eru hvetjandi um hryðjuverk, í stað þess að berjast á móti þeim. Sjálfstætt ríki Palestínu verður aldrei skapað með hryðjuverkum. Það er óverjandi að Palestínumenn lifi við eymd og einangrun við úrelt efnahagskerfi sem stýrt er af spilltum embættismönnum. Allir sem fylgst hafa með málefnum Mið-Austurlanda gera sér grein fyrir að friðarferlið hefur tekið stórt skref til baka. Þjálfaðir og einbeittir morðingjar hafa stöðvað það.

Verði breytingar í forystu Palestínumanna eru Bandaríkin, Evrópusambandið, Arabaríkin, Alþjóðabankinn ásamt alþjóða samfélaginu tilbúin að leggja sinn stuðning fram við að koma á stofnun sjálfstæðs ríkis, raunverulegu lýðræði og traustu efnahagskerfi.

3. Hið nýja ríki gæti risið hratt og lifað í sátt, öryggi og friði við nágranna sína Ísrael, Jórdaníu og Egyptaland", sagði Bush ávarpinu.

Ekki voru allir sammála ummælum Bush. Utanríkisráðherra Íslands lýsti sig undrandi á ræðunni. Hann sagði Arafat réttkjörinn leiðtoga Palestínumanna á sjálfstjórnarsvæðunum. Frjáls af skoðunum og viðhorfum þjóðarleiðtoga annarra ríkja ætti hann að leiða samningaviðræður um velferð og framtíð Palestínumanna á svæðinu. Mátti skilja orð hans þannig að hann teldi Bush með ræðu sinni kalla fram aukin ófrið og grimmdarverk. Ekki áttuðu allir sig á þessum afskiptum utanríkisráðherra af sjónarmiðum Bandaríkjaforseta. Vera má að þetta viðhorf hans tengdist opinberri heimsókn hans og fylgdarliðs til Ísrael í byrjun júní sl. Mörgum var brugðið þegar myndir frá heimsókninni birtust með utanríkisráðherra Íslands og Arafat í faðmlögum og leiðast sem fóstbræður. Víst er að margir telja Arafat einn öflugasta núlifandi hryðjuverkamanninn og helstu hindrun fyrir friði í Mið-Austurlöndum. Frá því utanríkisráðherra veiti félaga Arafat þessa stuðningsyfirlýsingu hafa hins vegar margir þjóðarleiðtogar tekið undir skoðanir Bush um nauðsyn leiðtogaskipta, þ.á.m. leiðtogar Arabaríkja.

Alið á hatri

Í Morgunblaðinu 16. júlí sl. birtist grein eftir Björk Vilhelmsdóttur, ferðamann, sem dvaldi fyrir skömmu í Jerúsalem. Hún segist hafa heimsótt Gazasvæðið og borgirnar Ramallah og Betlehem í ferðinni. Í greininni elur hún á hatri og andúð á Gyðingum og Ísraelsmönnum. Hún nefnir til sögunnar biðraðir sem mynduðust við varðstöðvar milli svæða Ísraels- og Palestínumanna og það sem hún segir einu landamærastöðina til Jórdaníu þ.e. Allenby-brúna yfir Jórdaná. Sjálfsagt er það vanþekking ferðamannsins, en landamærastöðvar til Jórdaníu er þrjár. Til viðbótar Allenby-brúnni er landmærastöð við Husein-brúna og við borgina Eilad við Aqabaflóann.

Það skiptir máli þegar rætt er um varðstöðvar og landamæravörslu á þessum stað að yfir 50 sjálfsmorðsárásir hafa verið gerðar á saklausa borgara í Ísrael, frá síðustu áramótum, af fólki sem farið hefur í gegn um þessar varðstöðvar. Það á líka við í þessu sambandi að nefna að landamærin við Jórdaníu er varin af bæði Ísraels- og Jórdaníumönnum. Jórdaníumenn eru einnig afar varkárir í þessum efnum. Það flýtir heldur ekki fyrir landmæraeftirliti að flestir Palestínumenn eru vegabréfslausir og verða að ganga frá sérstökum áritunum við landamærastöðvarnar í hverju tilfelli.

Hryggilegast við þessi greinarskrif ferðamannsins er frásögnin þegar hún segir: "Ég spjallaði og hló með strákunum sem voru að koma frá því kasta steinum ..." Flestum sem fylgjast með þessum málefnum er ekki hlátur í huga, þegar börn og unglingar eru notuð til að kasta steinum að Ísraelsmönnum og stuðla þannig að áframhaldi fjandskap, ófriði og óvild.

Höfundur er stjórnarmaður í KFUM og K í Reykjavík.