Steinunn Hjartardóttir, þjónustustjóri hjá Leikskólum Reykjavíkur, skrifaði verkefni til meistaraprófs sem fjallar um samþættingu fjölskyldu- og atvinnulífs meðal foreldra barna á leikskólaaldri á Íslandi og í Hollandi.
Steinunn Hjartardóttir, þjónustustjóri hjá Leikskólum Reykjavíkur, skrifaði verkefni til meistaraprófs sem fjallar um samþættingu fjölskyldu- og atvinnulífs meðal foreldra barna á leikskólaaldri á Íslandi og í Hollandi.
Gera þarf kröfur til atvinnurekenda um að þeir komi í auknum mæli til móts við þarfir foreldra barna á leikskólaaldri og að vinnustaðir verði fjölskylduvinsamlegri en þeir eru í dag. Þetta er meðal þess sem Steinunn Hjartardóttir kemst að í meistaraprófsverkefni sínu.

VERKEFNIÐ, sem fjallar um samþættingu fjölskyldu- og atvinnulífs meðal foreldra barna á leikskólaaldri á Íslandi og í Hollandi, vann Steinunn í Maastricht veturinn 2000-2001.

Steinunn, sem er þjónustustjóri hjá Leikskólum Reykjavíkur, segir að fyrst og fremst þurfi að koma til viðhorfsbreyting meðal atvinnurekenda og einnig að tryggt verði að foreldrar tapi engum réttindum þótt þeir séu frá vinnu tímabundið vegna barna sinna.

"Ég get nefnt sem dæmi að leikskólum er lokað tvisvar á ári vegna skipulagsdaga og það þykir slæmt og rætt um að verið sé að brjóta á foreldrum. Í staðinn fyrir að kröfur séu gerðar til atvinnurekenda um að það sé sjálfsagt að það komi dagar þar sem fólk þurfi að vera frá vegna barna sinna," segir Steinunn, sem er félagsráðgjafi að mennt og hefur starfað hjá Leikskólum Reykjavíkur frá 1995. Um eins árs skeið bjó hún í Maaastricht þar hún kannaði m.a. hvernig hollenskir atvinnurekendur koma til móts við þarfir fólks með ung börn og bar saman við atvinnurekendur hér á landi. Um er að ræða Evrópumiðað meistaranám á vegum Háskólans í Norður-Lundúnum sem kennt er í Hollandi þar sem m.a. eru bornar saman félagsmálastefnur í ólíkum Evrópulöndum.

Lítið um launalaus leyfi

Að sögn Steinunnar er mun algengara í Hollandi að mæður sinni börnunum og það þykir ekki sjálfsagt að þau séu í dagvistun alla daga vikunnar. Mjög algengt er að konur sem eiga börn séu ekki í fullu starfi og um 55% kvenna á vinnumarkaði í Hollandi er í hlutastörfum.

Samkvæmt tölum frá Hagstofu Íslands voru 91% íslenskra barna á aldrinum 3-5 ára í leikskólum árið 2002 og 62% barna á aldrinum 0-5 ára.

Í Hollandi byrja flest börn í grunnskóla fjögurra ára en tæpur þriðjungur barna í Hollandi, þriggja ára og yngri, fær dagvistun af einhverju tagi. Fæðingarorlof þar í landi er fjórir mánuðir en níu mánuðir hér sem skiptist á milli foreldra. Á móti er mikið lagt upp úr í Hollandi að foreldrar geti tekið tímabundið leyfi frá störfum, launalaust eða jafnvel á launum, vegna fjölskylduaðstæðna og er það beinlínis bundið í lögum.

Dæmi um þetta eru veikindi barna en einnig á launþegi rétt á að taka launalaust leyfi ef t.a.m. vatnsrör springur eða aðrar aðkallandi og ófyrirsjáanlegar aðstæður koma upp heima fyrir.

"Hér á landi höfum við lítið þróað þetta. Við erum með tíu daga veikindaleyfi á ári sem foreldrar geta fengið vegna veikinda barna sinna en að öðru leyti hefur fólk lítið annað en fæðingarorlofið."

Að sögn Steinunnar leggja atvinnurekendur í Hollandi sömuleiðis áherslu á sveigjanlegan vinnutíma og samkvæmt lögum sem sett voru fyrir tveimur árum hefur fólk rétt á að stytta eða lengja tímabundið vinnutíma vegna fjölskylduaðstæðna. Hún bendir á að þar í landi sé það meðvituð stefna stjórnvalda að gera kröfur til atvinnurekenda um að þeir axli hluta ábyrgðarinnar og auðveldi foreldrum að samþætta hlutverk sín, meðal annars með ólaunuðum leyfum. Þá er algengt að vinnustaðir skipuleggi og fjármagni dagvistun svo fátt eitt sé nefnt og samkvæmt nýlegum hollenskum lögum fjármagna atvinnurekendur þriðjung af dagvistunarþjónustu vegna barna sem eru á framfæri launþega.

Hér munar um minna og getur framlag atvinnurekenda því numið rúmum 60 prósentum af dagvistunargjöldum ef báðir foreldrar eru útivinnandi.

Ábyrgðin færist á fyrirtækin

Þorláki Björnssyni, formanni leikskólaráðs Reykjavíkurborgar, líst vel á þær hugmyndir sem reifaðar eru í verkefni Steinunnar, m.a. um að auknar kröfur verði gerðar til atvinnurekenda um að þeir komi betur til móts við foreldra leikskólabarna. Verkefnið var kynnt á fundi leikskólaráðs í síðasta mánuði.

Hann bendir á að nú sé verið að kynna sumarlokanir á leikskólum og einu mótrökin sem heyrst hafi séu hversu erfitt reynist að samræma sumarleyfi fyrirtækjanna og foreldra.

Sumarlokanir tíðkuðust til margra ára á leikskólum en árið 1995 var farið að hafa opið á leikskólum yfir sumarmánuðina. Um þriðjungur leikskóla hefur verið opinn samfellt yfir sumarmánuðina.

"Atvinnurekendur sjá þetta náttúrlega sem álag á þá. Skyndilega fer ábyrgðin á samræmingunni af foreldrum yfir á þá, því þarna þurfa þeir að taka tillit til sinna starfsmanna hvað þetta snertir sem þeir hafa ekki þurft."

Hann segir að komið verði til móts við þá foreldra sem ekki geta nýtt sér sumarlokanir. Meðal hugmynda sem ræddar hafa verið er að hafa einhverja leikskóla opna yfir sumarmánuðina ef meirihluti foreldra óskar þess.