5. febrúar 2003 | Íþróttir | 2590 orð | 1 mynd

Reynir G. Karlsson, sem lét af störfum sem íþróttafulltrúi ríkisins á dögunum, var í liði með heimsmeisturum Þjóðverja 1954

Hafnaði boði um að verða landsliðsþjálfari Ghana

"Ég hef upplifað hvað íþróttir og æskulýðsstarf hafa mikið að segja á fámennum stöðum, þar sem oft er um fimmtíu ára aldursmunur á þeim sem eigast við."
"Ég hef upplifað hvað íþróttir og æskulýðsstarf hafa mikið að segja á fámennum stöðum, þar sem oft er um fimmtíu ára aldursmunur á þeim sem eigast við."
"Ég væri eflaust í dag liðsforingi í þýska hernum í Rínarhéruðunum ef ég hefði tekið atvinnuboðinu frá þýska hernum um árið," sagði Reynir G. Karlsson, fyrrverandi íþróttafulltrúi ríkisins, í viðtali við Sigmund Ó. Steinarsson, sem komst að því að honum var boðið landsliðsþjálfarastarf knattspyrnumanna í Ghana og Reynir hefur ekki gleymt tapinu fyrir Dönum á Idrætsparken í Kaupmannahöfn 23. ágúst 1967, 14:2.
Reynir fæddist í Reykjavík 1934, ólst upp á Njálsgötunni - við Frakkastíg og segist Reynir eiga mjög hlýjar og skemmtilegar minningar frá uppvaxtarárunum. "Í þessu hverfi ólust upp margir góðir knattspyrnu- og handknattleiksmenn, sem síðar áttu eftir að bera merki Íslands á lofti í landsliðsbúningnum. Það var leikin knattspyrna í hverju húsasundi - flestir strákarnir gengu til liðs við Fram og fóru gangandi eða á reiðhjólum á æfingar á Framvöllinn, í grjótnámu norðan við Sjómannaskólann. Ég gerðist liðsmaður Knattspyrnufélagsins Fram og æfði bæði knattspyrnu og handknattleik, auk þess að taka þátt í félagsstarfinu. Ég var til dæmis formaður handknattleiksnefndar Fram aðeins átján ára, var knattspyrnuþjálfari yngri manna og sat í aðalstjórn Fram."

Reynir sagði að knattspyrnuferill hans í meistaraflokki hafi ekki verið langur þar sem hann hélt til náms í Íþróttaháskólanum í Köln í Þýskalandi haustið 1957. "Ég náði að leika þrjá landsleiki - fyrst gegn Finnum í Helsinki 1956, þar sem við máttum þola tap, 2:1. Síðan tvo leiki í undankeppni heimsmeistarakeppninnar 1958 - á Laugardalsvellinum árið 1957 - gegn Frökkum og Belgum. Ég er mjög stoltur yfir að hafa fengið að leika fyrir hönd Íslands," sagði Reynir, sem fékk góða dóma í blöðum fyrir framgang sinn í leikjunum.

Reynir sagði að fyrst eftir að hann hóf nám í Köln hafi hann æft með aðalliði borgarinnar - hinu fræga FC Köln, en fljótlega varð hann að gera það upp við sig hvort hann myndi helga sig knattspyrnunni eða ljúka námi. "Ég hugsaði um framtíðina og valdi að ljúka námi, sem ég gerði á rúmlega þremur árum - kom aftur heim 1960."

Reynir sagði að hann hafi búið fyrst um sinn í bragga, sem var gististaður þeirra sem sóttu knattspyrnunámskeið við skólann og útskrifuðust sem knattspyrnuþjálfarar sem hann gerði einnig. "Það var og er enn þann daginn í dag mjög erfitt að komast á þessi þjálfaranámskeið. Þau eru afar eftirsótt og menn utan Þýskalands eiga erfitt með að komast að. Það eru reglur í Þýskalandi að menn geta ekki orðið knattspyrnuþjálfarar að atvinnu - stjórnað atvinnumannaliðum, nema eftir að hafa sótt þjálfaranámskeið við Íþróttaháskólann í Köln."

Lék listir með heimsmeisturunum

"Ég var því svo heppinn að kynnast mörgum gamalkunnum landsliðsmönnum Þýskalands sem sóttu þjálfaranámskeið við skólann í Köln. Í þeim hópi voru nokkrir leikmenn sem hömpuðu heimsmeistaratitlinum með Þýskalandi í Sviss 1954. Ég fékk einnig tækifæri til að spreyta mig með þeim á knattspyrnuvellinum þar sem knattspyrnulið Íþróttaháskólans í Köln var mjög eftirsótt og það mjög oft fengið til að leika ýmsa leiki við hátíðleg tækifæri víðs vegar um Þýskaland. Ég var svo heppinn að komast í fimm manna úrvalslið skólans í innanhússknattspyrnu, þar sem leikið var með böttum í kringum völlinn eins og tíðkast enn í Þýskalandi, en innanhússknattspyrna er mjög vinsæl þar yfir háveturinn - í janúar. Liðið ferðaðist nánast um allt Þýskaland til að leika. Þegar ég lék með liðinu var það orðið eins og vel smurð vél. Leikmenn þekktu orðið hver annan svo vel - vissum yfirleitt hvert menn færu í næsta skrefi. Já, þetta var eins og að tefla skák.

Ég komst einnig í keppnislið skólans í sundi. Ég var öflugur í bringusundi og það kom mér til góða þar sem Þjóðverjarnir lærðu fyrst og fremst skriðsund á skólaárum sínum."

Reynir sagðist hafa búið víðar en í bragganum meðan á námi stóð. "Ég bjó einnig á stúdentagarði og þá bjó ég um tíma í garðhúsi - úti í garði hjá gamalli konu í útjaðri borgarinnar."

Reynir sagði að það hafi seinna komið honum vel að hafa stundað nám í Þýskalandi og hann hafi samband við ýmsa sem hann kynntist á skólaárum sínum í Þýskalandi.

"Ég hafði lengi samband við knattspyrnuþjálfarann kunna, Hannes Weisweiler, og í starfi mínu sem íþróttafulltrúi ríkisins, er ég var um tíma í íþróttanefnd Evrópuráðsins, fékk ég mjög góð tækifæri til að hafa samband við fjölmarga menn sem ég kynntist í Köln - þegar við hittumst á ýmsum ráðstefnum eða sátum jafnvel saman í nefndum."

Atvinnuboð frá Ghana

Þegar Reynir var spurður hvort hann hafi ekki fengið atvinnutilboð í Þýskalandi að loknu námi sagði hann að svo hafi verið. "Við námslok varð ég að gera upp við mig svo margt. Ég fékk tvö atvinnutilboð. Annað þeirra var frá Ghana þar sem Ghanamenn óskuðu eftir því að ég tæki við þjálfun landsliðs þeirra í knattspyrnu. Hitt var að gerast fimleikaþjálfari í þýska hernum. Ég væri eflaust í dag liðsforingi í þýska hernum í Rínarhéruðunum ef ég hefði tekið atvinnuboðinu," sagði Reynir og brosti.

Tilboðið frá Ghana. Hvernig kom það til? "Ég kynntist fólki frá ýmsum heimshlutum við námið í Köln en boðið kom þó beint frá Ghana. Það hefði eflaust verið gaman að víkka sjóndeildarhringinn og taka boðinu en þar sem ég og unnusta mín, Svanfríður Guðjónsdóttir, sem var með mér í Köln síðasta námsárið, vorum búin að ákveða að gifta okkur, drifum við okkur heim."

Fékk starf við Vogaskóla

Það má með sanni segja að á námsárum Reynis í Köln hafi hann lagt grunninn að framtíðarstarfi sínu - að starfa að íþróttamálum með ungu fólki. Þegar hann kom heim frá Þýskalandi 1960 hóf hann kennslu við Vogaskóla og kenndi íþróttir í eina stóra íþróttahúsinu sem var í boði á þeim tíma - Hálogalandsbragganum, sem stóð við hringtorg Suðurlandsbrautar og Skeiðarvogs. "Ég var svo heppinn að kynnast þar mjög stórum hópi af nemendum sem áttu síðan eftir að verða miklir afreksmenn í íþróttum - í knattspyrnu, handknattleik, körfuknattleik, frjálsíþróttum og öðrum íþróttum."

Haustið 1964 var Reynir ráðinn framkvæmdastjóri Æskulýðsráðs Reykjavíkurborgar og 1971 var hann skipaður æskulýðsfulltrúi í menntamálaráðuneytinu. Áratug síðar var Reynir skipaður æskulýðsfulltrúi ríkisins og jafnframt deildarstjóri íþrótta- og æskulýðsdeildar.

Reynir sagði að starf hans sem æskulýðs- og íþróttafulltrúi ríkisins hafi veitt honum mjög mikla ánægju. "Ég hef fengið tækifæri til að fara um allt land, til að ræða við fólk og halda ýmis námskeið í rekstri félaga og hvernig best væri að standa að íþróttanámskeiðum og keppni.

Ég hef upplifað hvað íþróttir og æskulýðsstarf hafa mikið að segja á fámennum stöðum, þar sem oft er um fimmtíu ára aldursmunur á þeim sem eigast við. Já, þá hefur það verið afar ánægjulegt að sjá hvað nýbúar taka þátt í starfsemi sem veitir mönnum gleði, heilbrigði og stuðlar að góðum félagsskap. Öll starfsemi íþróttahreyfingarinnar er mjög þýðingarmikil í baráttunni um jafnvægi og uppbyggingu í byggð landsins.

Einnig sá ég um erlend samskipti sem voru lærdómsrík og skemmtileg. Síðustu ferðir mínar voru til dæmis til Grænlands, Færeyja, Svalbarða og Varsjár í Póllandi, þar sem ég sótti fundi og ráðstefnur um samstarf Norðurlanda og Evrópulanda," sagði Reynir.

Reynir sagði að hann hafi hvað mestar áhyggjur af sundíþróttinni á Íslandi - hann óttast að sundíþróttinni fari aftur í sambandi við kennslu í skólum. "Ástæðan fyrir því er að nú eru skólar landsins miklu sjálfstæðari en áður, með sjálfstæðan fjárhag. Það er óneitanlega nokkuð dýrt að þurfa að aka nemendum á sundstaði sem eru teknir á leigu, einnig þarf að kalla á kennara á fullum launum til að koma á staðina. Þar með reyna menn að verja það að hætta sundkennslu - með því að segja; "Við höfum einfaldlega ekki efni á þessu!"

Það verður að stöðva þennan hugsunarhátt og þessa þróun sem skaðar sundkennsluna. Ef það er ekki hægt nema með auknu fjármagni frá ríki til skóla, þá verður það að gerast. Það verður að vera meiri eftirfylgni um kennslu í sundi.

Nú er Evrópuráðið og Evrópusambandið að undirbúa ár íþrótta sem verður 2004 og mun heita: Kennsla ungmenna í gegnum íþróttir. Það verður lagt til töluvert fjármagn í verkefnið, vel yfir milljarður íslenskra króna, og ég vona að Ísland verði með í því átaki í verkefni sem er mjög spennandi og kemur upp vegna þess að Evrópuþjóðirnar hafa áhyggjur af íþróttum í skólum - að þeim fari aftur.

Sund er afar ríkt í okkur Íslendingum og það má með sanni segja að sund sé þjóðaríþrótt Íslands," sagði Reynir, sem saknar þess að Norræna sundkeppnin sé ekki lengur keppni þar sem Norðurlandabúar leiða saman hesta sína í 200 m sundi á öllum stöðum landanna.

Skemmtilegir strákar í Keflavík

Reynir starfaði sem knattspyrnuþjálfari samhliða áðurnefndum störfum þegar hann kom heim, hjá Fram og víða. "Þegar ég kom heim var runninn upp sá tími að menn voru byrjaðir að taka þjálfun knattspyrnumanna fastari tökum - æfa einnig á veturna. Besta dæmið um það er þegar ég tók við þjálfun Keflavíkurliðsins 1966. Þá var rætt um að ég myndi koma til Keflavíkur annan hvorn dag en það endaði með því að ég var þar á hverjum degi.

Það var mjög gaman að þjálfa strákana í Keflavík sem voru mjög kappsfullir og skemmtilegir. Það var mikið áfall fyrir okkur það ár að missa af Íslandsmeistaratitlinum til Valsmanna eftir tvo spennandi úrslitaleiki á Laugardalsvellinum.

Við höfðum ekki heppnina með okkur. Í fyrri leiknum var bikarinn kominn út á borð á hlaupabrautinni við gömlu stúkuna er staðan var 2:1 fyrir okkur í framlengingu. Þegar 58 sekúndur voru til leiksloka náðu Valsmenn að jafna - nýr leikur! Valsmenn höfðu einnig heppnina með sér í seinni leiknum sem þeir unnu 2:1. Sigurður Dagsson varði vítaspyrnu okkar stuttu fyrir leikslok en Sigurður fór á kostum í báðum leikjunum gegn okkur.

Eins og ég sagði var Keflavíkurliðið skipað afar metnaðarfullum, baráttuglöðum og skemmtilegum strákum. Já, hópurinn var lifandi og hress í öllu sem hann tók fyrir - innan sem utan vallar. Tveir meðlimir hinnar vinsælu hljómsveitar Hljóma voru með okkur, Karl Hermannsson og Rúnar Júlíusson, sem hefði orðið enn betri knattspyrnumaður, en hljómlistamaður ef hann hefði lagt alla sína krafta í knattspyrnuna."

Þegar Reynir kom heim frá Þýskalandi 1960 tók hann við þjálfun 1. deildarliðs Fram og unnu Framarar þá það afrek að stöðva þriggja ára sigurgöngu KR, sem hafði ekki tapað fyrir íslensku liði frá því um haustið 1957 - leikið 16 leiki í röð án taps er skellurinn kom, 3:2.

Reynir kom þá með nýja leikaðferð (frá Þýskalandi), sem ruglaði KR-inga í ríminu. "Ég tefldi fram tveimur miðherjum í staðinn fyrir einn. Þetta kom Herði Felixsyni, hinum sterka miðverði KR, úr jafnvægi. Við vorum með tveggja stiga forskot á Skagamenn fyrir fjóra síðustu leikina á Íslandsmótinu en náðum aðeins einu stigi úr fjórum síðustu leikjum mótsins og misstum þar með af meistarabaráttunni sem Skagamenn fögnuðu sigri í. Sama ár tókum við þátt í fyrsta bikarúrslitaleiknum og urðum að játa okkur sigraða fyrir KR-ingum á Melavellinum.

Við lékum mjög skemmtilega knattspyrnu þetta sumar - knötturinn gekk hratt og vel á milli manna, en herslumuninn vantaði, þrek og hörku," sagði Reynir.

"Við viljum ekkert varnarlið"

Þegar ég var að fara að ljúka spjallinu við Reyni kom einn leikur upp í huga minn sem Reynir mun heldur ekki gleyma. Það er leikur sem flestir vilja þó gleyma - leikur sem fór fram á Idrætsparken í Kaupmannahöfn 23. ágúst 1967. Reynir stjórnaði þá íslenska landsliðinu í knattspyrnu sem tapaði fyrir Dönum, 14:2.

"Það er og verður aldrei hægt að afsaka svona stórar tölur. Miklar breytingar voru á knattspyrnunni á þessum árum - hraðinn fór að aukast og léttleikinn var í fyrirrúmi, eins og Hollendingar voru þekktir fyrir, með Johann Cruyff fremstan í flokki. Stöðubreytingar voru miklar inni á vellinum - menn sóttu ákaft og snöggt fram völlinn.

Styrkur Íslendinga á þessum árum var vel skipulagður varnarleikur, en þannig leikur fór greinilega allt í einu í taugarnar á stjórnarmönnum Knattspyrnusambands Íslands - þeir fyrirskipuðu að sent yrði lið til Danmerkur sem væri léttleikandi og þá var litið til leikmanna 23 ára landsliðsins, sem hafði staðið sig vel í leik gegn Norðmönnum, sem vannst með þremur mörkum gegn engu og einnig í leik gegn Svíum, sem tapaðist," sagði Reynir.

Landsliðsnefnd KSÍ tók þá ákvörðun að tefla að mestu fram leikmönnum úr ungmennaliðinu í Kaupmannahöfn, sem hafði litla reynslu. Þegar aldursforseti byrjunarliðsins, sem var 30 ára, var tekinn frá - var meðalaldur leikmanna ekki nema 21,4 ár. Landsleikjafjöldi leikmanna var að meðaltali 2,8 leikir. Eftir á að hyggja - var hægt að búast við stórátökum gegn sterku landsliði Dana, sem lagði síðan Norðmenn með fimm marka mun og Finna með tíu mörkum?

"Nei, en það voru gerðar miklar væntingar til ungu strákanna okkar. Þegar á hólminn var komið kom í ljós að strákana skorti reynslu til að eiga við reynslumikla Dani. Við fengum á okkur sex mörk í fyrri hálfleik og það var skammast út í að ég hafi ekki skipað strákunum öllum; farið í vörn! Í hálfleik ræddi ég við mína menn og spurði: Hvað mynduð þið gera til að bæta leik okkar? Þeir svöruðu strax - að best væri að fara aftar á völlinn, þétta vörnina og vera vel á verði. Þeir voru ekki tilbúnir í stöðunni, frekar en ég, að raða okkur upp við eigin vítateig til að reyna að byggja upp varnarmúr.

Þegar við komum inn á eftir hálfleikinn var leikur okkar annar og betri. Þegar fimmtán mínútur voru eftir af leiknum var staðan 9:2. Við höfðum skorað tvö mörk gegn þremur mörkum Dana í seinni hálfleik. En eftir það kom áfallið, flóðgátt opnaðist og Danir skoruðu fimm síðustu mörk leiksins.

Þegar ég sá myndbandsupptöku frá leiknum á dögunum gerði ég mér grein fyrir því hvað leikurinn var erfiður fyrir okkur. Strákarnir voru það uppgefnir að þeir gátu ekki komið knettinum frá markinu á lokasprettinum - fóru heldur ekki á móti leikmönnum danska liðsins er þeir komu inn á vítateig okkar. Slysin í þessum leik komu hvert á fætur öðru - það fyrsta kom fyrir leikinn, þegar einn okkar manna spyrnti knettinum á eftir einum af okkar besta leikmanni - í höfuð hans, þannig að hann rotaðist og gat ekki leikið.

Það er ekki hægt að afsaka þetta stóra tap. Ég mun þó ekki gleyma hvað gerðist fyrir leikinn - þá urðu sviptingar um leikmenn og leikskipulag. Stjórnarmenn Knattspyrnusambandsins kröfðust þess að farið yrði til Danmerkur með léttleikandi unga leikmenn og óskað var eftir sóknarknattspyrnu, ekkert annað.

Dönsku blöðin voru sammála eftir leikinn að það sem hafi ráðið úrslitum var hvað hraðinn var miklu meiri hjá leikmönnum Dana - sem létu knöttinn ganga snöggt og markvisst á milli sín. Íslendingar áttu ekkert svar," sagði Reynir.

Hefði Reynir farið með sömu leikmenn til Danmerkur ef hann hefði einn fengið að ráða ferðinni, eins og landsliðsþjálfarar gera í dag?

"Nei, ég hefði valið sterkt varnarlið til að leika á Idrætsparken."

Langt helgarfrí fram undan

Hvað tekur nú við hjá Reyni, eftir 30 ára starf í menntamálaráðuneytinu þar sem hann hefur starfað með þrettán ráðherrum? "Hjá mér er það þannig, eins og hjá svo mörgum öðrum, að maður hefur miklu meira að gera en áður. Þeir sem hafa verið í félagsstarfi eins og ég til fjölda ára vita að þeir hafa að vissu leyti vanrækt fólkið sitt. Ef maður er þjálfari eða í félagsmálum kallar það starf á mikil fundarhöld sem eru yfirleitt á kvöldin og um helgar - á hefðbundnum frítíma fjölskyldunnar.

Á næstu vikum mun ég fara að taka til í herbergjum heima hjá mér. Þá á ég eftir að njóta þess að ég á fjögur barnabörn sem ég mun hugsa betur um. Já, ég þarf að fara að setja upp þjálfaraskóla og sinna þeim.

Þá á ég sumarhús við Þingvallavatn sem þarf að dytta að.

Nú, þá kemur alltaf upp að égþarf að ljúka einhverjum verkum sem maður hefur tekið að sér.

Ég er til dæmis í forsvari fyrir starfshópum sem eru að setja saman reglur um öryggi í íþróttamannvirkjum. Það starf tekur nokkurn tíma. Það er ljóst að ég mun hafa margt fyrir stafni á næstunni," sagði Reynir, sem segist hafa búið sig vel undir það að nú allt í einu verða allir dagar ársins sunnudagar hjá honum. "Já, það er langt kærkomið helgarfrí fram undan hjá mér," segir Reynir G. Karlsson og hlær.

sos@mbl.is

Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.