Joel Friðfinnsson, Brian Halldór Friðfinnsson, faðir hans, og Sigurjón Donald Sigurðsson, móðurafi, við innkeyrsluna að bæ fjölskyldunnar.
Joel Friðfinnsson, Brian Halldór Friðfinnsson, faðir hans, og Sigurjón Donald Sigurðsson, móðurafi, við innkeyrsluna að bæ fjölskyldunnar.
[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Skækill heitir bær í Nýja Íslandi í Manitoba í Kanada, en þar býr enginn smástrákur, heldur hávaxinn piltur, Joel Friðfinnsson, með fjölskyldunni. Steinþór Guðbjartsson heimsótti Joel og forvitnaðist um Íslandsáhuga hans, en hann var nýlega verð- launaður fyrir íslenskt ættfræðiverkefni.
Í vetur verðlaunaði Sögufélag Manitoba Joel Friðfinnsson fyrir verkefni sem hann gerði í sögu við menntaskólann í Arborg í Manitoba, en hann segir að verkefnið hafi kennt sér mikið um íslenskan uppruna sinn og fjölskyldu sína. "Ég tók þátt í samkeppni fyrir unga sagnfræðiáhugamenn ásamt fjölmörgum nemendum vítt og breitt í Manitoba. Ég sendi inn 350 síða verkefni með mörgum myndum, en vinna mín fólst í því að setja saman íslenska fjölskyldutréð okkar. Það var sérstaklega fræðandi að vinna við þetta og ánægjulegt að fá viðurkenningu fyrir það hjá Sögufélagi Manitoba. Ég fékk önnur verðlaun í samkeppninni en sigurvegarinn er í einkaskóla í Winnipeg. Þetta var mikil vinna og ómældur tími fór í hana, nær allur frítími minn í fyrra, en þeim tíma var vel varið. Að minnsta kosti er mér sagt að það sé ekki slæmt að fá verðlaun í þessari samkeppni, hvað þá önnur verðlaun."

Stoltur af upprunanum

Joel hefur gífurlegan áhuga á öllu sem íslenskt er, er stoltur af hinu sívaxandi íslenska bókasafni sínu og kortinu af Íslandi sem hann fékk í afmælisgjöf frá afa sínum og ömmu. Hann á ættir að rekja til Íslands í bæði móður- og föðurætt og býr í íslensku umhverfi á sveitabænum Skækli skammt austan við Árborg í Manitoba.

"Þetta getur ekki verið betra," segir hann og vísar til alls þess íslenska í kringum sig. Þegar hann er spurður hverra manna hann sé stendur ekki á svarinu enda pilturinn, sem verður 18 ára í maí, þar á heimavelli og þarf enga Íslendingabók til að rekja ættir sínar, með fullri virðingu fyrir því göfuga og þarfa verki.

Faðir hans er Brian Halldór Friðfinnsson. Foreldrar hans eru Númi Friðfinnsson og Ásta Halldóra Finnsson Friðfinnsson. Foreldrar Núma voru Kristmundur Númi Sigurðsson Friðfinnsson og Jakobína Helgadóttir. Foreldrar Kristmunds voru Sigurður Friðfinnsson og Kristrún Pétursdóttir frá Kolbeinsdal í Skagafirði, en þau voru á meðal þriggja fyrstu fjölskyldnanna sem settust að í Geysisbyggðinni. Foreldrar Jakobínu voru Helgi Jakobsson og Ingibjörg Böðvarsdóttir. Foreldrar Ástu voru Friðrik Finnsson og Helga Guðbjörg Fjeldsted. Foreldrar Friðriks voru Sigurður Finnsson og Hildur Jónína Sigfúsdóttir. Foreldrar Helgu voru Guðmundur Fjeldsted og Jakobína Einarsdóttir. Móðir hans heitir Heather Jóna Sigurðsson Friðfinnsson og eru foreldrar hennar Sigurjón Donald Sigurðsson og Shirley Langtry, sem er írsk. Foreldrar Sigurjóns voru Magnea Jónsdóttir og Sigurjón Arnþór Sigurðsson. Foreldrar Magneu voru Ólafur Jónsson og Ragnheiður Bjarnadóttir. Foreldrar Sigurjóns Arnþórs voru Sigurjón Sigurðsson og Jóna Guðríður Jónsdóttir Vopni, en þessi langalangamma Joels flutti vestur frá Vopnafirði skömmu fyrir 1890.

Áhuginn kviknaði í skólanum

"Ég er frá Fjalli í Kolbeinsdal í Skagafirði og Borgarfirði í föðurætt og frá Snæfellsnesi, Núpi í Axarfirði, Húnavatnssýslu og Vopnafirði í móðurætt," segir Joel. "Ég hef alltaf verið hérna í sveitinni innan um fólk af íslenskum ættum, sem talar íslensku, og alltaf verið hreykinn af upprunanum, en þrátt fyrir íslenska umhverfið byrjaði þessi áhugi ekki af alvöru fyrr en í skólanum í fyrra. Ég var í sögu hjá Nelson Gerrard og stöðugt tal hans um Ísland og íslensk málefni kveikti í mér. Ég heillaðist af íslensku menningunni, fólkinu og tungumálinu og ákvað að kynna mér þessi málefni betur. Því byrjaði ég í íslenskunámi og hóf að lesa bækur um Ísland. Eftir því sem ég lærði meira því áhugasamari varð ég, en þótt ég skilji svolítið í málinu og þekki mörg orð finnst mér erfitt að mynda setningar. En það kemur og ég legg mikla áherslu á að skrifa íslenskuna rétt. Ég þoli ekki að gera vitleysur."

Fyrir um tveimur árum fékk menntaskólinn í Árborg íslensku þjóðargjöfina, Íslendingasögurnar á ensku í fimm bindum, og er Joel byrjaður að lesa bækurnar auk þess sem hann segist gjarnan fá íslenskar bækur að láni hjá Núma, afa sínum. Þegar Morgunblaðið heimsótti hann var hann rétt búinn að lesa Þorleifs þátt jarlaskálds. "Ég les allt sem ég kemst yfir um Ísland og nýverið las ég til dæmis mjög áhugaverða bók eftir Magnús Magnússon, Iceland Saga, sem er mjög fræðandi og ég varð margs vísari um sögu Íslands eftir lesturinn, en Magnús er reyndar skyldur mér. Ég er líka mjög áhugasamur um sögu Nýja Íslands og þar hefur komið sér vel að geta leitað í smiðju nágranna minna, Nelsons Gerrards, Davids Gislasonar og Svövu Sæmundson, auk þess sem afar mínir og ömmur hafa veitt mér mikla aðstoð. Þetta er mitt helsta áhugamál og það er ekki leiðinlegt."

Íslenskan mikilvæg

Íslenskan er á undanhaldi í Nýja-Íslandi en Joel hefur af því nokkrar áhyggjur og vill spyrna við fótum. "Unga fólkið verður að læra málið og tala það því annars hverfur íslenskan hérna. Ég vil læra málið eins vel og ég get til að halda því á lofti þegar gamla fólkið deyr."

Íslenskufélögin reyna að viðhalda íslenskunni með því að bjóða upp á íslenskunámskeið af og til og segir Joel að allt þetta starf skipti miklu máli. "Það verður einhver að sjá um kennsluna," segir hann, en Joel er í stjórn Íslendingafélagsins Esju í Árborg og leggur þar sitt af mörkum í þjóðræknisstarfinu. "Ég geri eins mikið og ég get, því arfleifðin skiptir miklu máli, og mér finnst það viss viðurkenning, þegar krakkarnir kalla mig mister Iceland eða herra Ísland."

Það er ekki algengt að hitta unglinga í Vesturheimi með eins mikinn áhuga á Íslandi og Joel, en hann veit hvað hann vill. "Ég hef ekki enn farið til Íslands en vonandi gefst tækifæri til þess í sumar. Ég hef verið að velta þátttöku í Snorraverkefninu fyrir mér, en held að ég fari frekar fyrst í frí til Íslands með fjölskyldunni," segir hann en hann á eina systur, Lauru.

Íshokkí heillaði fyrst

Joel virðist vera ósköp venjulegur menntaskólastrákur, en hann segir að sveitakrakkar séu öðruvísi en þorpsbörn, að ekki sé minnst á unglinga í borgun. "Við lærum til dæmis að keyra bíl miklu fyrr en aðrir krakkar og vitum miklu meira um lífið í sveitinni og þekkjum vinnuna af eigin raun en hinir krakkarnir lesa bara um þetta starf í skólabókum."

Í innkeyrslunni við íbúðarhús fjölskyldunnar er íshokkímark og í ljós kemur að Joel spilar þjóðaríþrótt Kanada. Það er mikill íþróttaáhugi í Kanada en Joel segist aðeins spila íshokkí ánægjunnar vegna. "Þegar ég var yngri vildi ég verða atvinnumaður og leika í NHL-deildinni en eftir því sem ég varð eldri gerði ég mér betur grein fyrir því að ég hafði ekki næga hæfileika til að komast í fremstu röð og hugsaði því ekki meira um það. En mér finnst gaman að horfa á leiki í NHL-deildinni. Ég er líka í blakliði, spila golf á sumrin og var í fótbolta en hætti því. Stærðarinnar vegna gæti ég verið í körfubolta en sú íþrótt heillar mig ekki og því læt ég hana vera."

Varðveislan mikilvæg

Þótt ekki séu nema rúm 127 ár síðan Íslendingar settust að á Nýja Íslandi hefur ýmislegt fallið í gleymskunnar dá. Sem betur fer eru menn samt á varðbergi og Joel er í hópi þeirra sem vilja varðveita söguna og leggja sitt af mörkum til að gera það sem best. Í því sambandi má nefna að hann vinnur að því í hjáverkum að skrifa fjölskyldusögur í bók um Hnausabyggðina og ennfremur er hann að safna upplýsingum varðandi kirkjugarð nokkurn. Þannig vill til að í Geysisbyggðinni, skammt fyrir austan Skækil, er kirkjugarður frá því skömmu eftir komu Íslendinga á svæðið, en engar merkingar við grafirnar. Joel, Nelson Gerrard og Pálmi Palsson, bóndi í Grenihlíð, ákváðu að reyna að hafa upp á, hverjir hefðu verið jarðaðir þarna, og meðal annars skrifaði Joel grein í fyrra í vikublaðið Lögberg-Heimskringlu þar sem hann óskaði eftir upplýsingum. "Ef og þegar við fáum nöfnin getum við sett upp minnisvarða með þeim. Í fyrrasumar merktum við 30 grafir í kirkjugarði á jörðinni Kirkjubóli á Heclueyju, en þar höfðu 30 manns dáið úr bólusótt 1876. Ein langalangalangamma mín var jörðuð í þessum kirkjugarði, en hún dó úr bólusótt og lét eftir sig langalangalangafa minn, Kristján Finnsson, og tvö ung börn. Hann dró börnin á sleða til Norður-Dakóta, þar sem foreldrar konu hans bjuggu, og börnin voru hjá þeim þar til þau voru orðin nógu gömul til að flytja aftur til föður síns."

Joel lýkur menntaskólanámi í vor og gerir ráð fyrir að hefja nám við Manitobaháskóla í Winnipeg í haust. "Ég geri ráð fyrir að ég taki meðal annars íslensku og einhvers konar sögu við íslenskudeildina," segir hann og bætir við að því fylgi mikil tilhlökkun að byrja í háskólanámi. "Það verður tilbreyting að flytja að heiman en einhvern tíma verður það að gerast og það verður áhugavert að búa í Winnipeg í nokkur ár."

steg@mbl.is